نوع مقاله : مقاله پژوهشی
تازه های تحقیق
بر اساس مطالب پیشگفته، چون تحلیلهای سنتی و اثباتی نمیتواند همه ابعاد حادثههای تاریخی را پوشش دهد و تبیین کند، برای درک کاملتر این حادثه بزرگ و تاریخساز باید از روش مورخان امروزی فرانسوی (مکتب آنال) بهره گرفت. در این مکتب که از قرن بیستم ظهور کرده، اولاً واقعه تاریخی را باید در طولانیمدت بررسی کرد و به همین علت، واقعه عاشورا را از زمینههای آن - حتی از دوران قبل از ظهور اسلام - بررسی کردیم. ثانیاً، باید ابعاد گوناگون دینی، سیاسی، جامعهشناختی، روانشناختی، جغرافیای سیاسی، جمعیتشناختی، اقتصادی و اجتماعی واقعه در کنار هم و در پیوند با یکدیگر بررسی کرد.
در واقع، میتوان گفت: اکتفا به دو منظر دینی و سیاسی نمیتواند ما را به درک و نگاه جامعی از حادثه کربلا برساند و تاریخنگاری سنتی از این منظر دچار کاستیهای جدی است. به تعبیر امام حسین، ماهیت قیام عاشورا صرفاً سیاسی و اقتصادی نبود و ابعاد گوناگون دارد: «انّی لَمْأَخرُجْ أَشِراً و لا بَطِراً و لا مُفْسِداً و لا ظالِماً، إِنَّما خَرجْتُ لِطَلَبِ إلاصلاحِ فی أُمَّةِ جَدّی، أُریدُ أنْ آَمُرَ بالمَعروفِ و أنهی عَنِ المنکَرِ وَ اَسیرُ بِسیرَةِ جَدّی و أبی» (مجلسی، 1386، ج ۴4، ص 329).
در مجموع، میتوان گفت: مکتب آنال از جهاتی با سطح دوم نظریه «همروی» (همروی روششناختی) و «کثرتگرایی روششناسانه» قابل مقایسه است؛ و از این منظر میتوان در پاسخ به سؤال اصلی پژوهش - ضمن بررسی ابعاد گوناگون واقعه عاشورا - به مسائل ذیل اشاره نمود:
یکم. تحلیل عاشورا بر اساس مکتب آنال، به شکل خاص، دستاوردهای جدیدی به همراه دارد.
دوم. علوم انسانی جدید و عقل بشر میتواند به واکاوی زوایای پنهان عاشورا کمک کند.
سوم. مبنای نظری و روششناسانه این جمع روشهای ترکیبی است.
چهارم. مکتب آنال با روشهای ترکیبی و بینارشتهای قرابت دارد.
پنجم. در کلام امام حسین درخصوص تحلیل عاشورا، توجه به ابعاد سیاسی و اقتصادی بیش از مسائل دینی است.
ششم. واقعه عاشورا را باید در تاریخ درازمدت تحلیل کرد.
هفتم. از منظرهای متفاوت میتوان به واقعه عاشورا نگریست.
نهایت اینکه رویکردهای فوق قابل جمع به نظر میرسد.
موضوعات
