گسترش تشیع در نیجریه پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، یکی از تحولات مهم اجتماعی–مذهبی در جهان اسلام معاصر است که تحلیل آن نیازمند رویکردی فراتر از توصیف‌های تاریخی و روایت‌های تک‌عاملی است. پژوهش حاضر با هدف تبیین علل زمینه‌ای این پدیده، از نظریه ساخت‌یابی آنتونی گیدنز به‌عنوان چارچوب نظری بهره می‌گیرد و با رویکردی کیفی و تفسیری، داده‌های پژوهش را از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و مصاحبه‌های میدانی گردآوری کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گسترش تشیع در نیجریه حاصل برهم‌کنش میان ساختارهای اجتماعی و کنشگری فعال کارگزاران بومی بوده است. در سطح ساختاری، زمینه‌های مذهبی نظیر مالکی‌گری و طریقت‌های صوفیه، زمینه‌های تاریخی همچون میراث حکومت اسلامی عثمان دان فودیو، بسترهای فرهنگی از جمله تساهل و تسامح مذهبی، عوامل اجتماعی مانند جمعیت جوان و نابرابری اقتصادی، و همچنین ساختار سیاسی–حقوقی مبتنی بر آزادی نسبی مذهب، نقش امکان‌ساز در این فرآیند ایفا کرده‌اند. این ساختارها منابع و قواعدی را فراهم ساخته‌اند که کنشگران شیعی توانسته‌اند از آن‌ها برای بازتعریف هویت مذهبی خود بهره گیرند. در سطح کارگزاری، نخبگان دینی و جوانان تحصیل‌کرده، به‌ویژه شیخ ابراهیم زکزاکی، نقش محوری در بازتولید اجتماعی تشیع داشته‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تشیع در نیجریه در فرآیندی تدریجی، از یک گرایش سیاسی–انقلابی به یک هویت مذهبی نهادینه تحول یافته است. این پژوهش با ارائه الگویی تحلیلی مبتنی بر برهم‌کنش کارگزار و ساختار، بر ضرورت بهره‌گیری از رویکردهای جامعه‌شناختی چندسطحی در مطالعه جنبش‌های مذهبی تأکید می‌کند.