پرسش از نسبت میان علم شهودی و تفکر در وجود معصوم، از بنیادی‌ترین مباحث در معرفت‌شناسی شیعی و فلسفه اسلامی است. در نگرش امامیه، علم معصوم علم لدنی و حضوری است و از سنخ علم حصولی و اکتسابی به شمار نمی‌آید؛ با این حال، در متون دینی و فلسفی نشانه‌هایی از تعقل، تأمل و استدلال در گفتار و کردار اهل‌بیت(ع) دیده می‌شود. این پژوهش با روش تحلیلی‌ـ‌تطبیقی و بر پایه منابعی چون الأسفار الأربعة، المیزان و اوائل المقالات، می‌کوشد نسبت عقلانیت و عصمت را از منظر حکمت متعالیه و کلام امامیه بازخوانی کند. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که تفکر در وجود معصوم نه از سنخ حرکت ذهنی از جهل به علم، بلکه تجلّی عقل قدسی در مقام تعلیم و هدایت است. معصوم در مرتبه ذات، عالم بالفعل و شهوداً به حقایق آگاه است، اما در مقام فعل و ارتباط با انسان‌ها، از ساختار عقلانی تفکر بهره می‌گیرد تا علم حضوری خویش را در قالب برهان و زبان بشری بازتاب دهد. بدین‌سان، تفکر در وجود معصوم صورت عقلانی علم شهودی و نشانه وحدت عقل، وحی و عصمت است. اگرچه از باب تعلیم و تربیت دینی در مقام نظام سازی دینی خود را در نمای انسان پژوهشگر با تفکر تحلیلی و انتقادی نشان داده اند اما در حقیقت فرایند شناخت در انسان متعالی با انسان متوسط متفاوت خواهد بود مانند فرایند تفکر در خردسال و متخصص.