نوع مقاله : مقاله پژوهشی
تازه های تحقیق
در این پژوهش برای پاسخگویی به پرسش مقاله در چارچوب فرضیه مطرح شده، چرایی و چگونگی و همچنین عوامل مؤثر بر طرح تأسیس حکومت اسلامی توسط امام خمینی و آیتالله محمدباقر صدر واکاوی شد. پژوهش به نتایج ذیل منتهی گردید:
1. طرح نظریه «حکومت اسلامی» از سوی هر دو متفکر شیعی به شدت متأثر از تجربههای تاریخی معاصر دو کشور ایران و عراق به حساب میآمد. شکست مشروطه، کودتای 1299 و روی کار آمدن رضاشاه و همچنین محرومیت روحانیت، تسلط بیگانگان بر سرنوشت کشور و نیز سرکوب اعتراضات مردمی، دینزدایی و ترویج باستانگرایی در دوران حکومت پهلویها در ایران در نظر امام خمینی; از تجربیات تلخ تاریخ معاصر ایران به شمار میرفت.
این در حالی بود که در نظر آیتالله سیدمحمدباقر صدر تسلط استعمارگران پس از جنگ جهانی دوم بر عراق، شکست این کشور از انگلیس، گسترش تفکرات کمونیستی و پانعربیسم و نیز تسلط حزب «بعث» بر عراق و افزون بر آن فراگیری اندیشههای ملی و بی تفاوتی نسبت به اندیشههای دینی از حوادث تأثیرگذار تاریخ معاصر عراق به حساب میآمد.
2. امام خمینی; در بازشناسی بحرانها در دوره قاجار و پهلوی و علل پدید آمدن آن، این موضوعات را ناشی از استبداد داخلی، استعمار خارجی ، نبود استقلال سیاسی، از خود بیگانگی و بیهویتی و تحقیر روحیه ملی و اسلامی بر میشمرد.
این در حالی است که آیتالله صدر مسائلی همچون استعمار، تسلط کمونیستها بر عراق، عقبماندگی فرهنگی، بیهویتی، گسترش اندیشههای متحجرانه در دین، و گسترش اندیشههای التقاطی را عامل ایجادکننده بحران در عراق میدانست.
3. امام خمینی; جامعه احیاشده ایرانی و راه درمان این کشور را برقراری حدود الهی از طریق حکومت اسلامی، وضع و اجرای قوانین شرعی بر اساس مذهب شیعه، استقلال سیاسی، خودباوری، برقراری حکومت اسلامی، تشکیل دولت اسلامی شیعی، و برقراری نظامی مبتنی بر ولایت فقیه برمیشمرد.
اما آیتالله صدر جامعه احیاشده و مطلوب خود را برقراری عدل در جامعه عراق، برقراری دولت قانون، تأسیس حکومتی بر اساس شرع اسلام، وحدت اسلامی، نظارت مراجع تقلید و تشکیل حکومت اسلامی مبتنی برحکومت شورایی، حکومت ولایت مرجعیت و حکومت ترکیبی شورا با نظارت مراجع میدانست.
4. امام خمینی و آیتالله سیدمحمدباقر صدر با وجود آنکه در دو کشور همجوار مسلمان و در یک دوره تاریخی میزیستند، اما تفاوتهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی این دو کشور موجب میشد این دو متفکر در ترسیم جامعه آرمانی خود تفاوتهایی باهم داشته باشند. جمعیت ایران و عراق از لحاظ نژاد (ایرانی- عرب) و از لحاظ مذهب (در ایران اکثریت شیعهمذهب و در عراق ترکیبی از شیعه و سنی) با هم تفاوتهایی داشتند. حکومت ایران پادشاهی و حکومت عراق با وجود کودتاهای مکرر به صورت ریاست جمهوری اداره میشد. رشد بهائیت در ایران در مقابل ترویج بیش از پیش اندیشههای چپگرایانه در عراق، ترویج اندیشههای باستانگرایی و دینگریزی در ایران در دوره پهلوی در مقابل ترویج اندیشههای ناسیونالیستی و پان عربیسم در عراق موجب شد اندیشه امام خمینی; درباره حکومت اسلامی بر پایة اندیشه «ولایت فقیه» و نزد آیتالله صدر به سوی حکومت اسلامی «ترکیبی شورا با نظارت مراجع» پیش رود.
موضوعات
