نوع مقاله : مقاله پژوهشی
تازه های تحقیق
در پژوهش حاضر نشانهشناسی نمادهای مذهبی در فلزکاری دوره صفوی با تأکید بر نقوش (هندسی و خیالی) بررسی گردید. نتایج پژوهش حاکی از آن است که مهمترین نمادها در نقوش (هندسی و خیالی) نمادهای شمسه، اژدها، سیمرغ، کتیبههای نمادین و کلاه قزلباش بوده است. بسیاری از نمادها معانی قبلی خود را از دست داده و دربر گیرنده مطالبی با مضامین دعایی، مدحی، ادبی یا قرآنی هستند و یکی از مشترکات آنها شعار شیعه و نام بردن از اسامی مبارک امامان معصوم یا آیات قرآنی است.
بنابراین آثار مذکور وظیفهای بجز رساندن اصل پیام به مخاطب به عهده داشتهاند و آن انتقال پیام مذهبی و مذهبیساختن ظاهر و روح آثار است؛ مثلاً، اژدها از حالت بدی و شر فاصله گرفته و در کنار اسامی مقدس واقع گردیده و آیات و روایات و اسامی مقدس با اژدها همسایه شدهاند که از آن جمله میتوان به علمها اشاره نمود.
علت این امر آن است که در هنر دورة صفوی، بهویژه در آثار فلزی، هرجا اژدها حضور دارد، اسامی امامان و آیات قرآن نیز در کنار آن مشاهده میشود و اصولاً اژدها به تنهایی کارایی خود را از دست میدهد. این بدان معناست که حرمت دست زدن نااهلان به اسماء مقدس و آیات قرآن و حفظ تقدس آنان به عهده اژدها نهاده شده است.
از سوی دیگر، با توجه به فضای حاکم بر جامعه، حتی گاهی اقداماتی برای تولید آثاری جدید انجام گرفته تا اثری تبدیل به نمادی برای حکومت یا دورهای شود که «کلاه قزلباش» از این نمونه است. کلاه قزلباش یا تاج حیدری در پی خوابی که شاه اسماعیل دیده بود و در آن - به گفته خودش- امام علی روش ساخت آن را آموزش دادند و توصیه کردند که آن را به کار برند، به وجود آمد.
اما کار به همینجا ختم نشد و شاهزادگان و پیروان صفویان مکلف به بر سر نهادن آن شدند و حتی رنگهای بهکار رفته در آن و شکل و تعداد پیچشها و دورهای کلاه را که دوازده عدد است، بهعنوان امامان دوازدهگانه بهحساب میآورند. این مفهوم و تغییرات جدید آن در عصر صفوی جلوه تازهای در هنرهای این عصر یافت.
موضوعات
