بررسی شبهات مطرح در منهاج‌السنه درباره جنگ‌های امیرالمؤمنین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

استادیار دانشگاه مازندران

چکیده

دیدگاه‌های کم‌سابقه ابن­تیمیه در قرن هفتم، شخصیتی متعصب از وی و قرائتی متحجرانه از اسلام به نمایش گذاشت و باعث شد تا موجی از مخالفت دانشمندان فریقین خصوصاً عالمان مذاهب اربعه اهل‌سنت علیه او به راه افتد. تا جایی که با اتفاق نظر، او را طرد و با حکم قضایی به حبس طولانی محکوم نمودند. یکی از دیدگاه‌های وی، ایراد به جنگ‌های امیرالمؤمنین در جمل و صفین است. وی این جنگ‌ها را فاقد وجاهت شرعی و مصداق فتنه و معارضان یعنی اصحاب جمل و معاویه و یارانش را از اتهام بغی تبرئه می­نماید. مسأله ما میزان انطباق ادعاهای وی با منابع دینی و دیدگاه غالب در میان اهل‌سنت است. یافته مهم این مقاله که با روش تحلیلی ـ توصیفی و با استفاده از منابع معتبر اهل‌سنت تدوین شده، عدم انطباق دیدگاه وی با منابع مهم دینی و دیدگاه غالب آنان است و به این نتیجه می‌رسد که دیدگاهش کاملاً نادرست و در تقابل با اندیشه سایر اهل‌سنت است.

کلیدواژه‌ها


فهرست منابع
  1. ‏‫ آلوسی، سیدمحمود، روح‌المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۵.
  2. ‏‫ ابن­ابی­الحدید، ابوحامد، شرح نهجالبلاغه، بیروت: دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۸.
  3. ‏‫‫ ابن­اثیر جزری، عزالدین، اسدالغابة فی معرفة الصحابة، بیروت: دارإحیاء التراث العربی، ۱۴۱۷.
  4. ‏‫ ابن­بطال قرطبی، ابوالحسن، شرح صحیح البخاری، ریاض: مکتبة الرشد، ۱۴۲۳.
  5. ‏‫ ابن­تیمیه، احمد بن عبدالحلیم، منهاج‌السنه، مصر: مؤسسة قرطبه، ۱۴۰۶.
  6. ‏‫ ابن­حبان، محمد ابوحاتم، صحیح ابن­حبان، بیروت: مؤسسة الرساله، ۱۴۱۴.
  7. ‏‫ ابن­حجر عسقلانی، ابوالفضل احمد، تهذیب التهذیب، بیروت: دارالفکر، ۱۴۰۴.
  8. ‏‫ـــــــــــــــــــــ ، الاصابة فی تمییز الصحابه، بیروت: دارالجیل، ۱۴۱۲.
  9. ‏‫ـــــــــــــــــــــ ، تلخیص الحبیر فی احادیث الرافعی الکبیر، بیروت: دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۹.
  10. ‏‫ـــــــــــــــــــــ ، فتح الباری شرح صحیح البخاری، بیروت: دارالمعرفة، ۱۳۷۹.
  11. ‫ـــــــــــــــــــــ ، لسان المیزان، بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۶.
  12. ‏‫ابن­حزم اندلسی، علی بن احمد، الفصل فی الملل والاهواء والنحل، قاهره: مکتبة الخانجی، بی­تا (الف).
  13. ‏ـــــــــــــــــــــ ، مراتب الإجماع فی العبادات والمعاملات والاعتقادات، بیروت: دارالکتب العلمیة، بی­تا (ب)‌.
  14. ‏‫ابن­حنبل، امام احمد، اصول السنه، عربستان: دارالمنار، ۱۴۱۱.
  15. ‏‫ابن­سعد بصری، محمد، طبقات الکبرى، بیروت: دارصادر، بی­تا.
  16. ‏‫ابن­عبد ربه اندلسی، احمد بن محمد، العقد الفرید، بیروت: داراحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰.
  17. ‏‫ابن عبدالبر قرطبی، ابوعمر یوسف، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، بیروت: دارالجیل، ۱۴۱۲.
  18. ‏‫ابن­عربی، ابوبکر محمد، احکام القرآن، بیروت: دارالجیل، ۱۴۰۸.
  19. ‏‫ابن­عساکر، حافظ ابوالقاسم، تاریخ مدینه دمشق، بیروت: دارالفکر، ۱۹۹۵.
  20. ‏‫ابن­عماد حنبلی، عبدالحی، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، دمشق: دار ابن­کثیر، ۱۴۰۶.
  21. ‏‫ابن­قدامه مقدسی، موفق‌الدین، الکافی فی فقه الإمام المبجل احمد بن حنبل، بیروت: المکتب الاسلامی، بی­تا.
  22. ‫ـــــــــــــــــــــ ، المغنی فی فقه الإمام احمد بن حنبل الشیبانی، بیروت: دارالفکر، ۱۴۰۵.
  23. ‏‫ابن­کثیر دمشقی، اسماعیل، البدایةوالنهایة، بیروت: مکتبه المعارف، بی­تا.
  24. ‏‫ابن مردویه، ابوبکر، مناقب الامام علی بن ابی طالب، بی­جا: دارالحدیث، بی­تا.
  25. ‏‫ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت: دارصادر، ۱۴۱۴.
  26. ‏‫ابویعلی، احمد بن علی، مسند ابی­یعلى، دمشق: دارالمامون للتراث، ۱۴۰۴.
  27. ‏‫اردبیلی، احمد بن محمد‌، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۳‌.
  28. ‏‫باقلانی، ابوبکر، تمهید الأوائل وتلخیص الدلائل، لبنان: مؤسسة الکتب الثقافیة، ۱۴۰۷.
  29. ‏‫بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، بیروت: دار ابن­کثیر، ۱۴۰۷.
  30. ‏‫بزار، ابوبکر، مسند بزار، بیروت: مؤسسة علوم القرآن، مکتبة العلوم والحکم، ۱۴۰۹.
  31. ‏‫بغدادی، ابوبکر الخطیب، تاریخ بغداد، بیروت: دارالغرب الإسلامی، ۱۴۲۲.
  32. ‏‫بغدادی، ابومنصور، الفرق بین الفرق و بیان الفرقه الناجیه، بیروت: دارالآفاق الجدیدة، ۱۹۷۷.
  33. ‏‫بیهقی، ابوبکر، الاعتقاد والهدایة الى سبیل الرشاد على مذهب السلف واصحاب الحدیث، بیروت: دارالآفاق الجدیدة، ۱۴۰۱.
  34. ـــــــــــــــــــــ ، سنن کبرى، مکه مکرمه: مکتبه دارالباز، ۱۴۱۴.
  35. ‏‫حاکم نیشابوری، محمد بن ابوعبدالله، المستدرک على الصحیحین و بذیله التلخیص للحافظ الذهبی، بیروت: دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۱.
  36. ‏‫دارقطنی، علی بن عمر، العلل الواردة فی الاحادیث النبویة، ریاض: دارطیبه، ۱۴۰۵.
  37. ‏‫ذهبی، شمس­الدین، الکاشف فی معرفة من له روایة فی­الکتب الستة، جده: دارالقبلة للثقافة الإسلامیة، ۱۴۱۳ (الف)‌.
  38. ‏‫ـــــــــــــــــــــ ، سیر اعلام النبلاء، بیروت: مؤسسة الرساله، ۱۴۱۳ (ب).
  39. ‏‫زرقانی، محمد بن عبدالباقی، شرح الزرقانی على المواهب اللدنیة بالمنح المحمدیة، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۷.
  40. ‏رفیع پور، سیدمحمدمهدی، «بررسی آیه بغی در قرآن کریم»، مجله فقه اهل‌بیت‰، ش77-78؛ ص272ـ298، سال 1393.
  41. زمخشری، ابوالقاسم، ربیع الابرار ونصوص الاخیار، بیروت: مؤسسه أعلمی، ۱۴۱۲.
  42. ‏‫سرخسی، شمس­الدین، المبسوط، بیروت: دارالفکر، ۱۴۲۱.
  43. ‏‫سیوطی، جلال‌الدین، الخصائص الکبری، بیروت: دارالکتب العلمیه، ۱۴۰۵.
  44. ‫ـــــــــــــــــــــ ، اللئالی المصنوعه، بیروت: دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۷.
  45. ‫ـــــــــــــــــــــ ، جامع الاحادیث (الجامع الصغیر و زوائده و الجامع الکبیر)، بی­جا: بی­نا، بی­تا.
  46. ‏‫شوشتری، قاضی نورالله، احقاق الحق و ازهاق الباطل‏ (ویرایش آیت‌الله مرعشی نجفی)، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی‏، ۱۴۰۹.
  47. ‏‫طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الکبیر، موصل: مکتبة الزهراء، ۱۴۰۴.
  48. ‏‫طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم والملوک، بیروت: دارالکتب العلمیه، ۱۴۰۷.
  49. ‏‫طوسى، محمد بن حسن، المبسوط فی فقه الامامیة، تهران: المکتبة المرتضویة لاحیاء الآثار الجعفریة، ۱۳۸۷‌.
  50. ‏‫عاملی، (شیخ حرّ) محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة الى تحصیل مسائل الشریعه، قم: مؤسسه آل‌البیت‰‌، ۱۴۰۹‌‌.
  51. ‏‫عوده، عبدالقادر، التشریع الجنائی الاسلامی مقارناً بالقانون الوضعی، بیروت: دارالکتب العلمیه، بی­تا.
  52. ‏‫عینی، بدرالدین محمود، عمدة القاری شرح صحیح البخاری، بیروت: داراحیاء التراث العربی، بی­تا.
  53. ‏‫قرطبی، شمس‌الدین، التذکرة باحوال الموتى وامور الآخرة، ریاض: دار المنهاج، ۱۴۲۵.
  54. ـــــــــــــــــــــ ، الجامع لاحکام القرآن، تهران: انتشارات ناصرخسرو، ۱۳۶۴.
  55. ‏‫کلانتری، علی‌اکبر، «واکاوی مفهوم بغی و باغی و مصداق‌شناسی خروج بر امام عادل...»، فصل‌نامه اندیشه نوین دینی، ش25، ص89-114، سال 1390.
  56. کیاهراسى، على بن محمد، احکام القرآن، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۲‏.
  57. ‏‫ماوردی، ابوالحسن، الحاوی الکبیر فی فقه مذهب الامام الشافعی، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۹.
  58. ‏‫متقی هندی، علاءالدین، کنزالعمال فی سنن الاقوال و الافعال، بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۹.
  59. ‏‫مقدسی، محمد بن طاهر، البدء و التاریخ، بورسعید مصر: مکتبة الثقافة الدینیة، بی­تا.
  60. ‏‫مناوی، زین­الدین عبدالرؤوف، التیسیر بشرح الجامع الصغیر، ریاض: مکتبة الإمام الشافعی، ۱۴۰۸.
  61. ـــــــــــــــــــــ ، فیض القدیر شرح الجامع الصغیر، مصر: المکتبة التجاریة الکبرى، ۱۳۵۶.
  62. ‏‫نسایی، ابوعبدالرحمان، خصائص امیرالمؤمنین علی بن ابی­طالب، کویت: مکتبة المعلا، ۱۴۰۶.
  63. ‏‫نیشابوری، حسن بن محمد، غرائب القرآن و رغائب الفرقان، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، ۱۴۱۶.
  64. ‏‫هیثمی، نورالدین، مجمع الزوائد و منبع الفوائد، قاهره و بیروت: دارالریان للتراث و دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷.