نوع مقاله : مقاله پژوهشی
تازه های تحقیق
منظومهی ضریرنامه، نمونهای برجسته از حماسهی دینی شیعی است که با وجود اهمیت و ظرفیتهای ادبی و اعتقادیاش، تاکنون در پس پردهی گمنامی باقی مانده است. بررسی و تحلیل این اثر، نهتنها در شناخت بهتر حماسههای مذهبی مؤثر است، بلکه در بازخوانی سنتهای مقاومت و پایداری در برابر ظلم نیز نقش بسزایی دارد.
ترجمههای متعدد این منظومه به زبانهای ترکی و کردی، در کنار وجود نسخههای مختلف، نشان از نفوذ فرهنگی و تأثیرگذاری آن در جوامع مختلف دارد. ضریرنامه الگویی کهن برای ادب مقاومت محسوب میشود؛ ادبیاتی که با محوریت انتقام از ستمگران یزیدی، به بازنمایی غیرت دینی و شیعی در دوران پیشاصفوی میپردازد و بهویژه بر نقش زنان در این مقاومت تأکید دارد.
این منظومه با بهرهگیری از بنمایههای حماسی، همچون خونخواهی از قاتلان
امام حسین، کسب نام، رزمافزارهای نیاکانی (مانند شمشیر ذوالفقار امیرالمؤمنین
و عمود حمزه)، رجزخوانی و توصیف دقیق نبردها، ساختاری منسجم و زبانی فاخر
دارد. ضریرنامه از زبان و شاکلۀ یک حماسۀ برجستۀ دینی برخوردار است و از نظر توصیفات زیبا، بیان گفتو گوهای قهرمانان، توصیف دقیق نبردها و قهرمانان درخور توجه است.
طغانشاه با تسلط بر زبان و روایت حماسی، توانسته است منظومهای بیافریند که در کنار آثار بزرگی همچون شاهنامه، جایگاه قابل توجهی دارد و نشان میدهد که او مقلدی موفق از سنت فردوسی بوده است.
حماسههای شیعی با آغاز از علینامه و تداوم در آثاری همچون ضریرنامه، خاوراننامه
و مختارنامهها، در بستر آزادی مذهبی عصر تیموری شکوفا شدند. این فضای باز امکان
بیان عقاید شیعی را فراهم آورد و زمینهساز رشد این نوع ادبیات در دورههای صفوی و قاجار شد.
ضریرنامه با روایت انتقام از یزید و کارگزارانش، روحیهی مبارزه با ستم را در میان مردم زنده نگهداشت و در بیداری ذهن جامعه نسبت به مظلومیت اهل بیت، بهویژه امام حسین نقش مؤثری ایفا کرد. این اثر، نهتنها یک منظومهی ادبی، بلکه سندی فرهنگی از آرمانهای شیعیان در مسیر عدالتخواهی و مقاومت است؛ تأثیری که بیتردید چشمگیر و فراموشناشدنی است.
موضوعات
