مطالعه مقایسه‌ای مسأله مشروعیت در اندیشه و عمل اسلام‌گرایان شیعه و اخوانی در افغانستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه مفید قم

2 دانشجوی جامعة المصطفی العالمیه

چکیده

بی­گمان مشروعیت برای نحله­های مختلف اسلام­گرایی در افغانستان معاصر، مهم‌ترین و جدی­ترین مسأله سیاسی تلقی شده است. مشروعیت روح و جوهره قدرت است و اسلام‌گرایان شیعه و اخوانی، دو جریان اصلی اسلام سیاسی در افغانستان، سعی بلیغی به خرج داده­اند تا حضور خویش را در سپهر سیاست این کشور مشروعیت بخشند. ایده اصلی نوشتار حاضر، آن است تا با نگاه مقایسه­ای، نشان دهد اسلام­گرایان شیعه و اخوانی چرا و چگونه به مسأله مشروعیت در عرصه سیاست پرداختند و اخیراً چه نتایجی بر اندیشه و عمل آنان به بار نشسته است. به نظر می­رسد روش تحلیل تاریخ فکری هیوز که به مراحل سه­گانه زمینه‌ها، ماهیت و پیامدها می‌پردازد، چارچوب مناسبی برای مطالعه مقایسه­ای موضوع تدارک ­بیند. یافته­ها در این چارچوب، نشان می‌دهد که اسلام­گرایان شیعه و اخوانی، با وجود برخی مشابهت­ها در مراحل سه­گانه، مسأله مشروعیت را در زمینه­های خاصی جست‌وجو نموده­اند. ماهیت و محورهای اندیشه آنان، حول مسأله مشروعیت متفاوت بوده و نتایج و پیامدهای ناهم‌گون بر عمل ایشان مترتب شده است.

کلیدواژه‌ها


 
الف) کتاب­ها
1. ابوالحمد، عبدالحمید، مبانی سیاست، تهران: توس، 1373.
2. اسپوزیتو، جان؛ وال، جان، جنبش‌های اسلامی معاصر، ترجمه شجاع احمدوند، تهران: نشر نی، 1390.
3. انس، عبدالله، «من و جهاد افغانستان» در کتاب: مسعود در جهان عرب، ترجمه عبدالاحد هاتف و خلیل­الرحمان حنانی، انتشارات بنیاد مسعود شهید، 1387.
4. بترجی، عادل، حکمتیار و مسعود در آزمون پیروزی و شکست، ترجمه عبدالاحد هاتف، کابل: سعید، 1395.
5. بیکس، برایان، فرهنگ نظریه حقوقی، ترجمه محمد راسخ، تهران: نشر نی، 1389.
6. بینش، وحید و دیگران، شیعیان افغانستان (آشنایی با مسلمانان جهان اسلام)، تهران: اندیشه‌سازان نور، 1390.
7. پولادی، حسن، هزاره‌ها، ترجمه علی عالمی کرمانی، تهران: عرفان،  1387.
8. تابش، سعادت ملوک، جامعه‌شناسی سیاسی افغانستان، بی‌جا: انتشارات حزب اسلامی رعد، بی­تا.
9. جاوید، محمدعلی، تحلیلی بر انقلاب اسلامی افغانستان، تهران: مالک اشتر، 1364.
10. حبیب­الرحمان، جهان­بینی اسلامی، بی‌جا: کمیته نشرات فرهنگی جمعیت اسلامی افغانستان، بی­تا.
11. حق‌شناس، ش.ن، تحولات سیاسی جهاد افغانستان، آلمان غربی: بی­نا، 1365.
12. حکمتیار، گلبدین، جلوه­هایی از اسرار قرآن (تفسیر جزء سی­ام)، تهران: نشر مداد، 1379.
13. ربانی، برهان­الدین، رهنمون جهاد، بی­جا، کمیته فرهنگی جمعیت اسلامی، 1365.
14. رسولی، یاسین، پاسخ سنت به سکولاریسم در افغانستان، تهران: عرفان، 1386.
15. روا، اولیویه، افغانستان، اسلام و نوگرایی سیاسی، ترجمه ابوالحسن سرومقدم، مشهد: معاونت فرهنگی آستان قدس، 1369.
16. ــــــــــــــــــ ، افغانستان از جهاد تا جنگ‌های داخلی، ترجمه علی عالمی کرمانی، چاپ اول، تهران: عرفان، 1389.
17. السدمی، نهی عبدالله حسین، الاسلام السیاسی فی الشرق الاوسط و جنوب شرق آسیا، قاهره: مکتبه مدبولی، 2014.
18. سمسور افغان، سقاوی دوم، ترجمه خلیل‌الله وداد بارش، جرمنی، افغانستان: مجمع انکشاف و کلتوری، 1377.
19. شالیان، جیرار، تَقرِیر مِن افغانستان، ترجمه امیره کیوان، دارالبحار، 1991.
20. طنین، ظاهر، افغانستان در قرن بیستم، تهران: عرفان، 1384.
21. عرفانی، قربانعلی، از کنگره تا کنگره، قم: انتشارات احسانی، 1372.
22. ـــــــــــــــــــــــ ، امام و انقلاب اسلامی افغانستان، بی­جا، بی­نا، 1361.
23. عظیمی، محمدنبی، اردو و سیاست در سه دهه اخیر افغانستان، کابل: میوند، 1378.
24. عوده، عبدالقادر، الاسلام و اوضاعناالسیاسیه، بیروت: مؤسسه الرساله، 1981.
25. مارسدن، پیتر، طالبان، جنگ، مذهب و نظام جدید در افغانستان، ترجمه کاظم فیروزمند، تهران: نشر مرکز، 1388.
26. محسنی، محمدآصف، توضیح المسایل سیاسی، کابل: شورای علمای شیعه افغانستان، 1391.
27. ـــــــــــــــــــــــ ، حوادث افغانستان، تهران: دفتر حرکت اسلامی افغانستان، 1360.
28. مرامنامه حزب اسلامی، بی‌تا، بی‌جا.
29. مزاری، عبدالعلی، احیای هویت، مجموعه سخنرانی­های استاد شهید، ج اول، قم: سراج (مرکز فرهنگی نویسندگان افغانستان)، 1374.
30. موسوی، سیدعسکر، هزاره‌های افغانستان، ترجمه اسدالله شفایی، تهران: نقش سیمرغ، 1379.
31. وینسنت، اندرو، نظریه­های دولت، ترجمه حسین بشیریه، تهران: نشر نی، 1371.
32. هالیدی، فرد، انقلاب در افغانستان، ترجمه ع اسعد، تهران: بی­نا، 1358.
33. هیمن، آنتونی، افغانستان زیر سلطه شوروی، ترجمه اسدالله طاهری، تهران: شباویز، 1364.
34. Scruton, Rogers, Dictionary of Political Thought, Great Britain: Macmillan Reference Book, 1986.
35. Fuller, Graham, The future of political Islam, MacMillan, 2003.
36. Ayubi, Nazih, Political Islam: Religion and Politics in the Arab World, New York: Routldge, 1991.
ب)نشریات
1. «استقامت»، ارگان نشراتی حرکت اسلامی افغانستان، شماره 64، ثور، 1366.
2. «النور»، ارگان نشراتی حزب اسلامی(شاخه خالص)، اول جدی 1366.
3. «پیام پاسدار»، ارگان نشراتی پاسداران جهاد اسلامی افغانستان، شماره 4.
4. «پیام مجاهد»، شماره 52، 23 حوت 1380.
5. «پیام مستضعفین»، ارگان نشراتی سازمان نصر افغانستان، سال هشتم، شماره 59-60.
6. «پیام مستضعفین»، ارگان نشراتی سازمان نصر افغانستان، شماره 63-64، دلو ـ حوت (بهمن و اسفند).
7. «حماسه‌پروان»، قم، ناشر: حرکت اسلامی افغانستان، 1359.
8. «سنگر انقلاب»، ارگان نشراتی جبهه متحد انقلاب اسلامی افغانستان، شماره 2، جوزا (خرداد) 1364.
9. «شهادت»، ارگان نشراتی حزب اسلامی افغانستان، اول سرطان ، 1367.
10. «میثاق خون»، ارگان نشراتی کمیته فرهنگی جمعیت اسلامی افغانستان، سال اول، ش2، ثور 1365.
11. «میثاق خون»، ارگان نشراتی کمیته فرهنگی جمعیت اسلامی افغانستان، سال اول، ش8، عقرب 1365.
12. «میثاق خون»، ارگان نشراتی کمیته فرهنگی جمعیت اسلامی افغانستان، سال اول، ش9، قوس 1365.
14. ع. ابوطارق، «نظام سیاسی در اسلام»، میثاق خون، سال دوم، شماره یکم، حمل 1366،
15. توفیق الهاشمی، عابد، «نظام سیاسی در اسلام» ترجمه ع. ابوطارق، میثاق خون، سال اول، شماره دوم، ثور 1365،
16. امیری، عبدالحق، «حقیقت جهاد در اسلام» ، میثاق خون، سال اول، شماره 8، عقرب 1365،
17. حادث، نصیراحمد، «حل اختلاف»، شهادت، ارگان مرکزی نشراتی حزب اسلامی افغانستان، شماره مسلسل 225، سال سیزدهم، شماره 5، 29 حمل 1369.
18. خان­محمدی، یوسف، «کاربرد روش­شناسی هیوز در مطالعات اسلام سیاسی» فصلنامه علوم سیاسی، سال پانزدهم، شماره 57، 1391.
19. معصومی همدانی، حسین، «سرگذشت اندیشه­ها»، نشر دانش، سال یازدهم، شماره چهارم، 1370.