جایگاه شیعیان در ساختار اجتماعی نیجریه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی

2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه باقر‌العلوم قم

چکیده

تجربه تبلیغ تشیع و مکتب اهل‌البیت‰، در فضای بین‌المللی، پس از انقلاب اسلامی ایران، چه به لحاظ کیفی و چه به لحاظ کمی، دچار دگرگونی بنیادینی گردید. در این میان، تجربه تشیع در نیجریه به علت رشد سریع، یگانه است که با وجود حملات مستمر طی دو دهه اخیر علیه آن‌ها منقطع نگردید. در این سپهر، پرسش از مهم‌ترین عوامل موفقیت تبلیغ تشیع در نیجریه، فهم چرایی کنش حرکت اسلامی و رهبر آن شیخ زاکزاکی و جایگاه فعلی شیعیان مبتنی بر ساختار سیاسی ـ اجتماعی نیجریه برای نشان دادن راهبردهای ارتقای وضعیت شیعیان از اهمیت زیادی برخوردار است. مقاله حاضر، نشان می‌دهد که استراتژی تبلیغ اجتماعی، عامل اصلی موفقیت تبلیغ تشیع در نیجریه بوده که توانسته ضمن ارتباط برقرار کردن آموزه‌های اهل‌بیت‰ با مسائل جامعه نیجریه، کنش اجتماعی شیعیان را شکل دهد. این نوشتار، ضمن مطالعه قبیله به عنوان مفهوم بنیادین ساختار اجتماعی نیجریه که در ارتباط با استعمار و شکل‌گیری دولت مدرن، به بحران‌های عمیق اجتماعی انجامیده، نشان داده که کنش هویت‌جو و خود‌آگاه شیعه، به عنوان کنشی بحران‌زا شناسایی شده است. در پایان، راهبرد بازسازی تصویر شیعه از یک جریان بحران‌ساز به یک جریان سازنده و بازسازی هویتی شیعیان و شکل‌دهی جامعه خودبنیاد شیعه در نیجریه برای برون‌رفت از این چالش‌ها طرح شده که ذیل رویکرد اجتماعی تبلیغ، جامعه شیعه ‌باید روی آموزش، مسأله فقر و مسائل بهداشتی تمرکز کند.

کلیدواژه‌ها


فهرست منابع
الف. فارسی
1. احمدی نوحدانی، سیروس، قوم‌شناسی سیاسی افریقا، تهران: صنم، 1386.
2. اسپوزیتو، جان. ال.، انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن، ترجمه محسن مدیرشانه‌چی، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران، 1382.
3. بخشی، احمد، «تبیین حضور شیعیان در قاره افریقا؛ با تأکید بر رهیافت ژئوپلیتیک انتقادی»، همایش ژئوپلتیک شیعه، ج2، سال 1393.
4. بی‌نام، «گروگان‌گیری‌های سریالی در افریقا»، روزنامه ابتکار، ۱۳۹۴/۰۸/۳۰، صفحه ایران و جهان، 1394.
5. پیشگاه هادیان، حمید و دیگران، کتاب افریقا؛ ویژه منازعات مسلحانه، تهران: ابرار معاصر تهران، 1382.
6. تامسون، الکس، مقدمه­ای بر سیاست و حکومت در افریقا، ترجمه علی گلیانی و احمد بخشی، تهران: ابرار معاصر تهران، 1386.
7. دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، کتاب سبز نیجریه، تهران: وزارت امور خارجه، 1388.
8. رسولی، نوید، نیجریه؛ سرزمین زبان‌ها و قومیت­ها، تهران: الهدی، 1385.
9. زاکزاکی، ابراهیم یعقوب، «مصاحبه با شیخ زاکزاکی»، مجله حضور، شماره ۵۲، بهار 1384.
10. ستوده، محمد، «انقلاب اسلامی ایران در روابط بین‌المللی»، مجموعه مقالات همایش انقلاب اسلامی، ج2، قم: دفتر نشر معارف‌، 1385.
11. شکیبا، محمدرضا، سرزمین و مردم نیجریه، تهران: الهدی، 1387.
12. شهریاری، ابوالقاسم و دیگران، «بررسی بسترهای شکل‌گیری و رشد رادیکالیسم اسلامی در نیجریه»، فصل‌نامه تحقیقات سیاسی بین‌المللی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهرضا، شماره هفدهم، زمستان 1392.
13. شیرودی، مرتضی، «انقلاب اسلامی و تجدید حیات جنبش‌های معاصر»، هفته‌نامه پگاه حوزه، شماره 71، سال 1381.
14. عرب‌احمدی، امیر بهرام، شیخ ابراهیم بعقوب زاکزاکی و نقش بنیادین او در شکل‌گیری و گسترش تشیع در نیجریه، تهران: نگارستان اندیشه، 1396.
15. کلهری. محسن، جامعه‌شناسی افریقا؛ انسان و جامعه، تهران: مرکز مطالعات فرهنگی ـ بین‌المللی، 1378.
16. محمدی، منوچهر، بازتاب جهانی انقلاب اسلامی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1379.
17. ـــــــــــــــــــــــ ، «بازتاب جهانی انقلاب اسلامی»، فصل‌نامه تخصصی مطالعات انقلاب اسلامی، شماره 2، پاییز 1384.
18. ـــــــــــــــــــــــ ، آینده نـظام بین‌الملل و سیاست خارجی جـمهوری اسـلامی ایران، تهران: وزارت امور خارجه، 1386.
19. مزروعی، رجبعلی، «مسیحیت در نیجریه»، کیهان فرهنگی، شماره 45، آذر 1366.
20. مؤسسه حیدر نیجریه، تشیع در نیجریه، ترجمه: جمال اشرفی، ثبت دبیرخانه پژوهشگاه 2266، پژوهشکده مطالعات منطقه‌ای، پاییز 1393.
21. میرزایی. نجفعلی، من مولفات الشیخ عثمان بن فودی؛ قائد النهضه السلامیه الجهادیه الکبری فی القاره الافریقیه، نیجیریا ـ کانو: معهد اهل‌بیت‰ للدراسات و العلوم الاسلامیه و مؤسسه دار الثقلین الثقافیه، 1418.
22. هاشمی‌نسب، سیدسعید، «ورود اسلام به افریقا؛ بازخوانی سیاسی - اجتماعی»، فصل‌نامه پژوهش‌های منطقه‌ای، سال اول، شماره 9، پاییز 1392.
23. هیسکت، مروین، گسترش اسلام در غرب افریقا، ترجمه احمد نمایی و محمدتقی اکبری، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1369.
 
ب. انگلیسی
1. Abimbola Adesoji, (2010) "The Boko Haram Uprising and Islamic Revivalism in Nigeria", Africa specturam, Vol.45, No.2.
2. Adagba Ogpaga & Ugwu Sam Chijioke & Okechukwo Innocet, (2012) “Activities of Boko Haram and Insecurity Question in Nigera” Arabian Journal of Business And Management Review (OMAN Chapter), Vol.1, No.9.
3. Ember. Melvin and carol r. ember (2001 c) countries and their ultures, macmillan reference USA.
4. Khadijat, Rashid (2003) "K.Ethnicity and Subnationalism in Nigeria: Movement for a Mid-West State", in African Studeis Reviwes, Vol.46, No.2.
 
ج. سایت‌ها و خبرگزاری‌ها
1. ابنا، «تظاهرات خونین روز جهانی قدس در نیجریه/ شهادت راهپیمایان از جمله سه فرزند رهبر شیعی نیجریه»، خبرگزاری ابنا، 1393، کد خبر626836، به آدرس:
http://fa.abna24.com/service/africa/archive/2014/07/26/626836/story.html
2. صالح، عبدالله، «سیاست خارجی نیجریه در جهان اسلام، گفت‌وگو با عبدالله صالح، پژوهش‌گر نیجریه‌ای»، پایگاه پژوهشی مؤسسه آینده‌پژوهی جهان اسلام، منتشر ‌شده در 03/01/1394، به آدرس:
http://www.iiwfs.com/islam-world/islam-world-interviews/
3. قنادباشی، جعفر، «جریان‌ها و گروه‌های حامی بوکوحرام در نیجریه»، مؤسسه آینده‌پژوهی جهان اسلام، منتشر شده در 08/09/1393، به آدرس:
 http://www.iiwfs.com/islam-world/islam-world-notes-and-papers/
4. موذن، ابراهیم، «تشیع در نیجریه»، خبرگزاری ابنا، 1388، کد 168370، به آدرس:
http://fa.abna24.com/special-issue/archive/2009/06/16/168370/story.html