Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

The Functional Role of the Safavid State in the Formation and Transformation of the Theory of Velayat-e Faqih in Imami Shi‘ism

Document Type : Original Article

Author
Mohammad Akbari
Assistant Professor, Qom University of Holy Quran Sciences and Education, Iran
10.22034/shistu.2025.2073371.2553
Abstract
The theory of “Wilāyat al-Faqīh” (Guardianship of the Jurist), as one of the fundamental pillars of Imami Shi‘a political jurisprudence, was prior to the Safavid era largely confined to limited frameworks such as ḥisbah (public duties), judiciary, and the administration of endowments. Its presence in the sphere of macro-level policymaking and governance appeared quite restricted, due to the absence of institutional structures and the lack of organized political support. This study, adopting a “historical institutionalism” approach and employing a “historical-functional” analysis, examines the role of the Safavid state in transferring this theory from a limited jurisprudential level to an executive and institutional position within the governmental structure. The findings, based on the analysis of historical documents, jurisprudential texts, and empirical evidence, indicate that the strategic linkage between the Safavid monarchy and the institution of jurisprudence paved the way for the transition of Wilāyat al-Faqīh from “restricted guardianship” to “general guardianship.” Through the establishment and strengthening of a network of religious institutions from the judiciary and the office of Sheikh al-Islām to the organization of endowments and the formalization of Shi‘a rituals the Safavids were able to consolidate their religious legitimacy and political authority within the framework of a dual system of legitimacy. Figures such as al-Muḥaqqiq al-Karakī, relying on royal support, brought the theory of “general deputyship” (niyābat ‘āmma) into the sphere of practice and institutionalized the jurist’s position as ḥākim al-shar‘ (religious ruler) with extensive powers. This process not only produced a fundamental transformation in the structure of Imami Shiite political thought, but also created a model of reciprocal interaction and mutual legitimation between the monarch and the jurist, the effects of which can be traced through the Constitutional Movement and the Islamic Revolution.
Keywords
Historical Institutionalism
Institutional Functionalism
Safavid State
General Guardianship of the Jurist
Imami Shi&‌lsquo
ism
Shi&‌lsquo
a Political Thought

Subjects

1.                 ابن‌فهد حلی، احمد بن محمد، (۱۴۱۱ق). المهذب البارع. قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
2.                 اردبیلی، احمد بن محمد (1403ق). مجمع الفائدة و البرهان. قم: انتشارات اسلامی وابسته به جامعهٔ مدرسین. 
3.                 انصاری، مرتضی (1415ق). مجموعة تراث شیخ اعظم. قم: مجمع الفکر الاسلامی. 
4.                 بهبهانی، وحید (1417ق). حاشیة مجمع الفائدة و البرهان. قم: مؤسسهٔ علامه وحید بهبهانی. 
5.                 بهرام‌نژاد، محسن (1383). هویت سیاسی دولت صفوی: صفویه در گسترهٔ تاریخ ایران زمین. تبریز: دانشگاه تبریز و ستوده. 
6.                 ترکمان، اسکندربیگ (1350). تاریخ عالم آرای عباسی. تهران: امیرکبیر. 
7.                 تیموری، ابراهیم (1358). تحریم تنباکو. چ دوم. تهران: امیرکبیر. 
8.                 جعفریان، رسول (1378). تاریخ ایران اسلامی. دفتر چهارم. صفویه از ظهور تا زوال. تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر.
9.                 جعفریان، رسول (1398). صفویه در عرصه دین، فرهنگ و سیاست. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. 
10.            جمعی از نویسندگان (1384). نشست تخصصی روحانیت و نهضت ملی شدن صنعت نفت. در: مجموعه سخنرانی‌ها و ضمیمه. سخنرانان: روح‌الله حسینیان، جلال‌الدین مدنی و رسول جعفریان. تهران: مؤسسهٔ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی. 
11.            حسینی عاملی، محمد (1419ق). مفتاح الکرامه. تحقیق محمدباقر خالصی. قم: النشر الاسلامی الطابعة لجامعة المدرسین. 
12.            حسینی، حسن (1398). اطلس تاریخی سادات ایرانی (از آغاز تا پایان قرن نهم هجری): سادات قم و آوه. قم: بنیاد پژوهش‌های اسلامی. 
13.            حلی، حسن بن یوسف (1414ق). تذکرة الفقهاء. قم: مؤسسة آل‌البیت علیهم‌السلام لاحیاء التراث. 
14.            خوانساری، محمدباقر (1390ق). روضات الجنات. قم: اسماعیلیان. 
15.            دوانی، علی (1388). مفاخر الاسلام. چ دوم. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی. 
16.            سبحانی، جعفر، (1376). موسوعة طبقات الفقهاء. قم: مؤسسه الامام الصادق(ع).
17.            شعبانی، رضا (1389). تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی ایران در دوره‌های افشاریه و زندیه. چ نهم. تهران: سمت. 
18.            شهید ثانی، زین‌الدین عاملی (بی‌تا). روض الجنان فی شرح ارشاد الأذهان. قم: مؤسسة آل‌البیت لاحیاء التراث. 
19.            عرفانیان یزدی، محمدحسین (1391). تحول فقه شیعه در دوران آل‌بویه و صفویه. تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. 
20.            غروی نائینی، محمدحسین (1424ق). تنبیه الأمة و تنزیه المله. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزهٔ علمیهٔ قم. 
21.            فوزی، یحیى (1398). تحولات سیاسی ـ اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران. تهران: مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی. 
22.            کاشف‌الغطاء، جعفر بن خضر (1430ق). کشف الغطاء. قم: مؤسسهٔ بوستان کتاب. 
23.            کدی، نیکی‌آر (1358). تحریم تنباکو. ترجمهٔ شاهرج قائم‌مقامی. تهران: کتاب‌های جیبی. 
24.            کرکی، علی بن حسین (1411ق). جامع المقاصد. بیروت: دارالکتب الاسلامیه.
25.            کلانتری، ابراهیم (1394). ولایت فقیه؛ پرسش‌ها و پاسخ‌ها. قم: معارف.
26.            محسنی، محمد آصف (1412ق). تصویری از حکومت اسلامی در افغانستان. چ دوم. افغانستان: حرکت اسلامی افغانستان. 
27.            مفید، محمد بن محمد (1413ق). المقنعه. قم: کنگرهٔ جهانی بزرگداشت شیخ مفید. 
28.            ملک‌زاده، مهدی (1371). تاریخ انقلاب مشروطیت. تهران: علمی.
29.            ملکوتیان، مصطفی (1387).  «انقلاب اسلامی، تأثیر ایدئولوژی و رهبری در پیروزی و ثبات آن». ماهنامه معارف، شماره ۶۳.
30.            موسوی خمینی، سیدروح‌الله (1382). البیع. تهران: مؤسسهٔ تنظیم و نشر آثار امام خمینی. 
31.            نجفی، محمدحسن (1427ق). جواهر الکلام. بیروت: دار احیاء التراث العربی. 
32.            نراقی، ملا احمد (1417ق). عوائد الأیام. قم: دفتر تبلیغات اسلامی. 
33.            نوایی، عبدالحسین (1368). شاه‌طهماسب صفوی؛ مجموعه اسناد و مکاتبات تاریخی همراه با یادداشت‌های تفصیلی، تهران: ارغوان.  
Shi'ite Studies
Volume 22, Issue 87
Summer 2024
Pages 91-118