Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

"The Contribution of the Ya‘qūb Dynasty to Second-Century Islamic Theological Debates"

Document Type : Original Article

Author
اکبر اقوام کرباسی
Assistant Professor, Theology Department, Philosophy and Theology Research Institute, Islamic Sciences and Culture Research Institute
10.22034/shistu.2025.2057162.2519
Abstract
The Yaqtin family was one of the influential families in the history of Imami thought during the early centuries of Islam. They played a significant role at individual level (figures such as Ali ibn Yaqtin, Hasan ibn Ali, Yunus ibn Abd al-Rahman, and Muhammad ibn Isa), institutional level (transferring theological heritage from Kufa to Qom and Baghdad), and content level (works such as Munaẓara al-Shākk bi-Haḍratihī, Masā‘il ‘an Abil-Hasan Mūsā, and Kitāb al-Wadih al-Makshūf fl-Radd ‘alā Ahl al-Wuqūf), as a unified intellectual institution, to shape the theological discourse of Imamiya in the 2nd century AH. This family combined a focus on narration, as seen in figures like Ali ibn Yaqtin and Hasan ibn Ali, with theoretical contributions from scholars like Yunus ibn Abd al-Rahman and Muhammad ibn Isa Yaqtini, leaving a significant diversity in the theological landscape of the 2nd century. This achievement was due to various factors, including maintaining a deep connection with the Infallible Imams (peace is upon them) and a smart interaction with the Abbasids (political taqiyya). This research, utilizing a historical-analytical method, emphasizes the necessity of revisiting the role of scholarly families-not merely individuals or theological schools-in the history of Imami theology.
Keywords
Yaqtin family
Imami theology
2nd century AH
narration-centrism
theological theorizing

Subjects

1.                   ابن‌شعبه حرانی، حسن بن علی (1404ق/1363ش). تحف العقول. تصحیح علی‌اکبر غفاری. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
2.                  ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر (1351ق). البدایة و النهایة. مصر: مکتبة السعاده.
3.                  ابن‌ندیم بغدادی، محمد بن ابی‌یعقوب (بی‌تا). فهرست ابن‌الندیم. تحقیق رضا تجدد. بی‌جا: بی‌نا.
4.                  ابوالفرج اصفهانی، علی بن الحسین (1385ق). مقاتل الطالبیین. تقدیم و إشراف کاظم المظفّر. النجف الأشرف ـ قم: منشورات المکتبة الحیدریة ـ دار الکتاب.
5.                  ـــــــــــــــ (1994). الأغانی. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
6.                  استرآبادی، محمد بن علی (1422ق). منهج المقال. تحقیق مؤسسة آل‌البیت(ع) لاحیاء التراث. قم: مؤسسة آل‌البیت(ع) لاحیاء التراث.
7.                  اشعری قمی، سعد بن عبدالله (۱۳۶۰). المقالات والفرق. تصحیح محمدجواد مشکور. تهران: علمی و فرهنگی.
8.                  اشعری، علی بن اسماعیل(1999م). مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلین. تصحیح محمد محیی الدین عبدالحمید. صیدا، لبنان: المکتبة العصریة. 
9.                  اقوام کرباسی، اکبر (1391). مدرسه‌ی کلامی کوفه. نقد و نظر، 65، 38-65.
10.               بغدادی، عبدالقاهر بن طاهر (1994). الفرق بین الفرق. تعلیق إبراهیم رمضان. بیروت: دار المعرفة.
11.                جعفرنیا، فاطمه (1392). تأثیر خاندان یقطین در حدیث‌گرایی شیعه. پژوهشنامه‌ی تاریخ اسلام، 12.
12.               ـــــــــــــــ (1394). نقش سیاسی خاندان یقطین در تاریخ تشیع. تاریخ اسلام، 62.
13.               حلی، حسن بن یوسف (1413ق). مختلف الشیعه. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
14.               ـــــــــــــــ (1417ق)، خلاصة الأقوال. تحقیق جواد القیومی، قم: مؤسسة نشر الفقاهة.
15.               خوئی، سیدابوالقاسم (1413ق). معجم رجال الحدیث و تفصیل طبقات الرواة. ایران: بیجا: بینا. 
16.               رضایی، محمدجعفر (1391). امتداد جریان فکری هشام بن حکم. نقد و نظر، 65، 91-110.
17.               سید مرتضی، علی بن الحسین (‌1376). الذریعه. تصحیح ابوالقاسم گرجی. تهران: دانشگاه تهران.
18.               ـــــــــــــــ (1381). الملخص فی أصول الدین. تحقیق محمدرضا انصاری قمی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
19.               شوشتری، محمدتقی (1419ق). قاموس الرجال. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
20.              شهرستانی، محمد بن عبدالکریم (بی‌تا). الملل و النحل. تحقیق محمد سید کیلانی، بیروت: دار المعرفة.
21.               شهید اول، محمد بن جمال‌الدین عاملی. (1419ق)، ذکری الشیعه. تحقیق مؤسسة آل‌البیت(ع). قم: مؤسسة آل‌البیت(ع).
22.              صدوق، محمد بن علی (1417ق). الأمالی. تحقیق مؤسسة البعثه. قم: مؤسسة البعثه.
23.              ـــــــــــــــ (1403ق ـ الف). معانی الاخبار، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
24.              ـــــــــــــــ (1403ق ـ ب). الخصال، قم: انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
25.              ـــــــــــــــ (1391). الاعتقادات، تصحیح مؤسسة الإمام الهادی علیه السلام. قم: پیام امام هادی (علیه السلام).
26.              ـــــــــــــــ (بی‌تا ـ الف). التوحید. تصحیح سیدهاشم حسینی طهرانی. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
27.              ـــــــــــــــ (بی‌تا ـ ب). من لایحضره الفقیه. تصحیح علی‌اکبر غفاری. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
28.              طبری، محمد بن جریر (بی‌تا). تاریخ الطبری. تحقیق لجنة من العلماء. بیروت: مؤسسة الأعلمی.
29.              طوسی، محمد بن حسن (‌1358). تمهید الاصول. ترجمه‌ی عبدالمحسن مشکوة‌الدینی. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
30.              ـــــــــــــــ (1364). تهذیب الأحکام. تحقیق حسن موسوی خرسان. تهران: دار الکتب الإسلامیه.
31.               ـــــــــــــــ (1404ق). اختیار معرفة الرجال. تحقیق: میرداماد أسترآبادی. قم: مؤسسة آل‌البیت(ع).
32.              ـــــــــــــــ (‌1406ق).  الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد. بیروت: دار الأضواء.
33.              ـــــــــــــــ (1415ق). رجال الطوسی. تحقیق جواد القیومی. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
34.              ـــــــــــــــ (1417ق). الفهرست. تحقیق جواد القیومی. قم: مؤسسة نشر الفقاهة.
35.              کلینی، محمد بن یعقوب (1363). الکافی. تصحیح علی‌اکبر غفاری. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
36.              مامقانی، عبدالله (1352ق). تنقیح المقال فی علم الرجال. نجف: المطبعة الرضویة.
37.              مجلسى، محمدباقر (1983). بحار الأنوار. بیروت: مؤسسة الوفاء / دار إحیاء التراث العربی.
38.              مفید، محمد بن محمد (1413ق). الإرشاد. تحقیق مؤسسة آل‌البیت(ع). قم: دار المفید.
39.          منصوری راد، حسین (‌1394). شاخصه‌های کلام‌ورزی جریان محدّث ـ متکلمان در مدرسه‌ی کلامی کوفه. کلام اهل‌ بیت(ع)، س1، ص71-89.
40.              موسوی تنیانی، سیداکبر (1399). بازخوانی جریان کلامی هشام بن حَکَم در بغداد. کلام امامیه، سال2، 1، 55-76.
41.               نجاشی، احمد بن علی (1416ق). رجال النجاشی. قم: مؤسسة النشر الإسلامی.
Shi'ite Studies
Volume 22, Issue 86
Spring 2024
Pages 85-112