Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

A Historical-Theological Study of the Role of Sufi Sayyids in the Formation and Evolution of Political Movements in Khorasan (8th and 9th Centuries AH)

Document Type : Original Article

Authors
1 Assistant Professor, University of Religions and Sects, Qom, Iran
2 PhD student in Shiite history, University of Religions and Denominations, Qom, Iran.
Abstract
One of the noteworthy phenomena in the political history of Khorasan during the 8th and 9th centuries AH is the active presence of some Alavi figures and Sufi Sayyids at the forefront or within the ranks of political movements. The main question of this research is to what extent this presence was influenced by their lineage and connection to the family of the Prophet (peace be upon him), and how much it stemmed from other factors (such as Sufi networks, local power structures, and legitimacy crises). This study employs a historical-analytical method, relying on library resources, to analyze specific movements and figures (such as the Sarbadars, the Nur Bakhshiyyah, and the Sayyids of Neyshabur). The findings of this research indicate that, although lineage has at times been able to serve as a legitimizing factor or a means for attracting followers, the political actions of these groups were largely shaped by a backdrop of complex social and historical conditions. In fact, what enabled certain Sayyids to play a political role was a combination of their spiritual status, social capital derived from spiritual leadership, and a savvy exploitation of power vacuums. Moreover, Sufism, as a networked structure, provided the foundation for linking lineage, spiritual authority, and political capacities. The present study offers, by differentiating and analyzing these elements, a multifactorial view of the relationship among lineage, Sufism, and politics, distancing itself from simplistic, uni-dimensional interpretations.
Keywords

Subjects


1.                   آژند، یعقوب (۱۳۶۳). سربداران، قیام شیعی سربداران. تهران: گستره. 
2.                  ــــــــــــــ (۱۳۶۹). حروفیه در تاریخ. تهران: نشر نی. 
3.                  ابن‌بطوطه، محمد (۱۳۷۰). سفرنامه ابن‌بطوطه، ترجمه‌ی محمدعلی موحد، چ پنجم. تهران: آگاه. 
4.                  ابن‌فوطی، عبدالرزاق بن احمد (۱۴۱۵ق). مجمع الآداب در معجم الالقاب. تحقیق محمد الکاظم. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد.
5.                  ابن‌منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. چ سوم. بیروت: دار الفکر.
6.                  اسمیت، جان ماسون (۱۳۶۱). خروج و عروج سربداران. ترجمه‌ی یعقوب آژند. تهران: مرکز فرهنگی علامه طباطبائی. 
7.                  الویری، محسن (۱۳۹۱). زندگی فرهنگی و اندیشه سیاسی شیعیان از سقوط بغداد تا ظهور صفویه. تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
8.            الهامی، داود (۱۳۷۷). امامت در حد ولایت معنوی. درس‌هایی از مکتب اسلام،
سال ۳۸، ۳.
9.                  باخرزی، ابوطیب، (۱۳۹۱)، علی دمیه القصر و عصره اهل العصر. تحقیق محمد التونجی. بیروت: دار الجیل.
10.               بیهقی، ابوالحسن علی بن زید (۱۳۱۷). تاریخ بیهق. تصحیح احمد بهمنیار. تهران: کتابفروشی فروغی.
11.                ترکمنی آذر، پروین (۱۳۸۳). تاریخ سیاسی شیعیان اثنی عشری در ایران. قم: مؤسسه شیعه‌شناسی. 
12.               جامی، عبدالرحمن (۱۳۳۶). نفحات الانس من حضرات القدس. تصحیح مهدی توحیدی‌پور. تهران: کتاب‌فروشی سعدی. 
13.               جعفریان، رسول (۱۳۹۲). تاریخ تشیع در ایران. قم: الهدی.
14.               ــــــــــــــ (۱۳۹۵). تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا پایان قرن نهم. تهران: علم. 
15.               حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله (بی‌تا). المستدرک. تحقیق عبدالرحمان مرعشلی. بیروت: دارالمعرفه. 
16.               خاقانی، بدیل بن علی (1375). ‌دیوان خاقانی. مصحح کزازی. میرجلال‌الدین. تهران: نشر مرکز. 
17.               خواندمیر، غیاث‌الدین (۱۳۶۲). تاریخ حبیب السیر فی اخبار بشر. تصحیح محمد دبیرسیاقی. تهران: کتاب‌فروشی خیام. 
18.               رضوی، ابوالقاسم (۱۳۸۶). رسالة السادة در سیادة السادة. تحقیق سیدمهدی رجائی. قم: کتابخانه آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی. 
19.               روحانی، سیدکاظم (۱۳۷۰). تحلیلی بر نهضت‌های سیاسی دینی. تهران: کیهان. 
20.              زرین‌کوب، عبدالحسین (۱۳۶۶). دنباله‌ی جستجو در تصوف. تهران: امیرکبیر. 
21.               ــــــــــــــ (۱۳۷۸). جستجو در تصوف ایران. تهران: امیرکبیر.
22.              سعدی، مصلح بن‌عبدالله (1366). بوستان سعدی. تهران: نشر امیرکبیر.
23.              سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق (۱۳۸۳) مطلع سعدین و مجمع بحرین. به اهتمام عبدالحسین نوایی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. 
24.              سوزنی سمرقندی، محمدعلی (1338). دیوان حکیم سوزنی سمرقندی. تهران: نشر امیرکبیر.
25.              شوشتری، نورالله (1392). مجالس المؤمنین. تصحیح ابراهیم عرب‌پور و دیگران. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
26.              شیبی، کامل مصطفی (1353). همبستگی میان تصوف و تشیع. ترجمه و تلخیص علی‌اکبر شهابی. تهران: دانشگاه تهران.
27.              صدوق،محمد بن علی بن بابویه (۱۳۵۹). کمال الدین و تمام النعمه. تهران: دار الکتب الاسلامی.
28.              عطار نیشابوری، محمد بن ابراهیم (1905م). تذکرة‌الاولیاء. هلند: مطبعه لیدن.
29.              علی، جواد (۱۳۸۰). المفصل فی تاریخ العرب قبل الاسلام. قم: منشورات رضی.
30.              فخر رازی، محمد بن عمر (۱409ق). الشجرة المبارکه در انساب الطالبیه. تحقیق سیدمهدی رجائی. قم: کتابخانه آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی. 
31.               فریومدی، غیاث‌الدین (۱۳۶۳). مجمع الانساب. تصحیح میرهاشم محدث، تهران، امیرکبیر. 
32.              فصیح خوافی، احمد (۱۳۸۶). مجمل فصیحی. تصحیح محسن ناجی نصرآبادی. تهران، اساطیر. 
33.              قلقشندی، احمد بن علی (بی‌تا). صبح الاعشى فی صناعة الانشاء. تحقیق محمد حسین شمس دین. بیروت: دار الکتب العلمیه.
34.              کربلایی تبریزی، حافظ حسین (۱۳۸۳). روضات الجنان و جنات الجنان. تصحیح جعفر سلطان القرایی. به اهتمام محمدامین سلطان القرایی. تبریز: ستوده. 
35.              کیاء گیلانی، سیداحمد (۱۴۰۹ق). سراج الانساب. تحقیق سیدمهدی رجائی. قم: کتابخانه آیت‌الله العظمی مرعشی نجفی.
36.              مرعشی، ظهیرالدین (1399). تاریخ طبرستان و رویان و مازندران به اهتمام برنهارد دارن. تهران: اساطیر.
37.          مستوفی بافقی، محمدمفید (1385). جامع مفیدی. به کوشش ایرج افشار. تهران:
اساطیر. 
38.              مسعود سعد سلمان (1384). دیوان مسعودسعد. با مقدمه رشید یاسمی. تهران: مؤسسه انتشارات نگاه.
39.              مقریزی، تقی‌الدین احمد (1980). فضل آل‌البیت. تحقیق سیدعلی عاشور. قاهره: دارالاعتصام.
40.              منز، بئاتریس فوربز (1390). قدرت سیاست و مذهب در ایران عصر تیموری. ترجمه‌ی جواد عباسی. مشهد: دانشگاه فردوسی.
41.               نصر، سیدحسین (۱۳۸۶). سنت و تداوم در اسلام. ترجمه‌ی مهدی ستوده. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
42.              نطنزی، معین‌الدین (1383). منتخب التواریخ. به اهتمام پروین استخری. تهران: اساطیر.
43.              نوربخش، سیدمحمد (1391). من مهدی هستم (ترجمه‌ی رسالة الهدی). ترجمه‌ی رسول جعفریان. پیام بهارستان. سال پنجم، 17، 697-712.