Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

The Backgrounds of the Formation of the Iranian Naskh Calligraphy Under the Safawid Shi‘i Government

Document Type : Original Article

Authors
1 Art Research . Faculty of Theoretical Sciences and Higher Art Studies. Iran University of Art Tehran. Iran
2 Art Research, Faculty of Theoretical Sciences & Higher Art Studies, Iran University of Art, Tehran, Iran
Abstract
In numerous studies, the researchers have investigated the formation of the Farsi and Arabic calligraphies from the viewpoint of visual features, the character of their authors, and the effect of some intellectual leanings. However, it seems that, up to now, there has been no comprehensive study based on the internal and external factors influencing the formation of the Iranian naskh calligraphy. The visual evolutions necessary for the formation of the Iranian naskh calligraphy started from the 9th century AH, and in the 10th to 13th centuries, it was linked with the name of the calligrapher Ahmad Neyrizi in spite of the numerous works of other Iranian naskh calligraphers. The present study uses a descriptive-analytical method to investigate the backgrounds influencing the Iranian naskh calligraphy, and the findings of the study show that the Safawid Shi‘a government, with its cultural policies, caused the emergence of the cultural rivalries among the Safawids and Ottomans. This rivalry served as an external motivation in the formation of the Iranian naskh calligraphy alongside the Ottoman naskh. The individual factors (such as ample exercises, educating pupils, the good character of the calligrapher, the good fame of Neyrizi) and the environmental factors (such as florescence of traditionalism, copying the Quran, the tradition of endowing books, and development of the religious schools) under the rule of Shah Sultan Hussein are among the factors influencing the formation of the Iranian naskh calligraphy. 
Keywords

Subjects


1.                   اسکندرمنشی، اسکندربیک ترکمان (۱۳۸۲). تاریخ عالم‌آرای عباسی. تصحیح ایرج افشار. تهران: امیرکبیر.
2.                  اصفهانی، حبیب (۱۳۶۹). تذکرة خط و خطاطان: شامل خطاطان، نقاشان، مذهبان، قاطعان و جلدسازان ایرانی و عثمانی. ترجمهٔ رحیم چاوش‌ اکبری. به انضمام کلام ‌الملوک. تهران: کتابخانهٔ مستوفی.
3.                  اصفهانی، محمدصالح بن ابوتراب (۱۳۸۴). تذکرة ‌الخطاطین. به کوشش پژمان فیروزبخش. نامهٔ ‌بهارستان، ۶(۱-۲)، ص۱۳-۳۴. 
4.                  اولئاریوس،آدام (1385)، سفرنامه آدام اولئاریوس (دوجلد). ترجمه حسین کردبچه، تهران: شرکت کتاب برای همه.
5.                  بابایی، طاهر و خضری، احمدرضا و حضرتی، حسن (۱۳۹۶). نقش کاتبان ایرانی در تحول و توسعهٔ کتابت دربار عثمانی: دورة سلیم اول (۹۱۸-۹۲۶ ق) و سلیمان قانونی (۹۲۶-۹۷۳ ق). مطالعات تاریخ اسلام، ۹(۳۳)، ص۵۴-۷۳.
6.                  برک، سلیمان (۱۳۹۹). هنر خوشنویسی عثمانی. ترجمهٔ مهدی قربانی و ثریا منیری. قم: مدرسهٔ اسلامی هنر.
7.                  بلر، شیلا و بلوم، جاناتان (۱۳۸۷). سراب هنر اسلامی: تأملاتی در مطالعهٔ حوزه‌ای سیال. ترجمهٔ فرزانه طاهری. باستان‌شناسی و تاریخ، ۴۵، ص۴۸-۹۲.
8.                  بلر، شیلا (۱۳۹۶). خوشنویسی اسلامی. ترجمهٔ ولی‌الله کاووسی. تهران: فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران، مؤسسهٔ تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری «متن».
9.                  بنی‌اقبال، ناهید و وزیرپور کشمیری، مهردخت و علیزاده‌فر، ناهید (۱۳۹۳). تحلیل کتاب‌شناختی نسخه‌های خطی فارسی دورة صفویه با تأکید بر ویژگی‌های کتابتی و نوع خطوط. دانش‌شناسی، ۷(۲۷)، ص۱۸-۳۰.
10.               بیانی، مهدی (۱۳۶۳). احوال و آثار خوشنویسان. تهران: علمی.
11.                جعفریان، رسول (۱۳۷۲). علل برافتادن صفویان: مکافات‌نامه. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
12.               ـــــــــــــــــــ (۱۳۸۸). سیاست و فرهنگ روزگار صفوی. تهران: علم.
13.               ـــــــــــــــــــ (۱۳۸۹). صفویه در عرصهٔ دین، فرهنگ و سیاست. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
14.               ـــــــــــــــــــ (۱۳۹۰). حیات فکری - سیاسی امامان شیعه. تهران: علم.
15.               حسن‌پور، محمدمحسن و همایون، محمدهادی و پاکتچی، احمد و زنجانی، محمود جلال‌الدین (۱۳۹۹). زمینه‌ها و نقش سیاست‌های دولت در توسعهٔ خلاقیت فرهنگی ایران عصر صفوی. دین و ارتباطات، ۱(۵۷)، ص۱۸۹-۲۲۸.
16.               حقیقت، سیدصادق (۱۳۹۳). تحلیل گفتمانی وحدت شیعه / سنی. شیعه‌شناسی، ۱۲(۴۷)، ص۷-۲۸.
17.               درخشانی، محمد و دریادل، رضوان (۱۳۹۶). کتاب و کتابخانه در دورة صفوی. تاریخ ‌نو، ۷(۲۰)، ص۶۶-۸۷.
18.               رستم‌ الحکماء، محمدهاشم آصف (۱۳۵۷). رستم ‌التواریخ. تصحیح محمد مشیری. تهران: امیرکبیر.
19.               زرین‌کوب، عبدالحسین (۱۳۸۰). دنبالهٔ جستجو در تصوف ایران. تهران: امیرکبیر.
20.          سبزواری، فتح‌الله (۱۳۷۲). اصول و قواعد خط سته. در: کتاب‌آرایی در تمدن اسلامی. نجیب مایل هروی. مشهد: آستان قدس رضوی، ص۱۰۲-۱۴۴.
21.               سعید، ادوارد (1377). شرق‌شناسی، ترجمهٔ عبدالرحیم گواهی، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
22.              سفادی، یاسین حمید (۱۳۸۱). خوشنویسی اسلامی. ترجمهٔ مهناز شایسته‌فر. تهران: مؤسسه مطالعات هنر اسلامی.
23.              سمسار، محمدحسن (۱۳۹۹). احمد نیریزی. دائرة‌‌المعارف اسلامی، ج۷. قابل دسترس در https://www.cgie.org.ir/fa/article/228166.
24.              سیوری، راجر (۱۳۷۴). تحلیلی از تاریخ و تاریخ‌نگاری دوران صفویه. ایران‌نامه، ۱۳(۳)، ص۲۷۷-۳۰۰.
25.              شایسته‌فر، مهناز (۱۳۸۴). عناصر هنر شیعی در نگارگری و کتیبه‌نگاری تیموریان و صفویان. تهران: مؤسسهٔ مطالعات هنر اسلامی.
26.              شیمل، آنه‌ماری (۱۳۷۴). خوشنویسی (خطاط). در: هنرهای ایران. آر. دبلیو فریه. ترجمهٔ پرویز مرزبان. تهران: روزفرزان، ص۳۰۶-۳۱۴.
27.              شیبی، کامل مصطفی (۱۳۸۷). تشیع و تصوف تا آغاز سدة دوازدهم هجری. ترجمهٔ علیرضا ذکاوتی قراگزلو. تهران: امیرکبیر.
28.              صفت‌گل، منصور (۱۳۸۱). ساخت نهاد و اندیشهٔ دینی در ایران عصر صفوی (تحولات دینی ایران در سده‌های دهم تا دوازدهم قمری). تهران: خدمات فرهنگی رسا.
29.              عبدی، زهرا (۱۳۹۶). اندیشهٔ سیاسی علمای شیعه در اواخر سدة دوازدهم هجری (با تکیه بر اندیشهٔ شیخ‌یوسف بحرانی و علامه وحید بهبهانی). شیعه‌شناسی، ۱۵(۵۹)، ص۵۳-۷۸.
30.              فضائلی، حبیب‌الله (۱۳۶۲). اطلس خط: تحقیق در خطوط اسلامی. اصفهان: مشعل.
31.               قربانی، مهدی (۱۳۹۷). هنر خوشنویسی در دورة عثمانی. مطالعات آسیای صغیر، ۵، ص۱۳۳-۱۵۶.
32.              قزوینی، ابوالحسن بن ابراهیم (۱۳۶۷). فواید الصفویه: تاریخ سلاطین و امرای صفوی پس از سقوط دولت صفویه. تصحیح، مقدمه و حواشی مریم میراحمدی. تهران: مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
33.              لاکهارت، لارنس (۱۳۸۳). انقراض سلسلهٔ صفویه. ترجمهٔ اسماعیل دولتشاهی. تهران: علمی و فرهنگی.
34.              مایل هروی، نجیب (۱۳۷۲). کتاب‌آرایی در تمدن اسلامی. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
35.          متولی، عبدالله (۱۳۸۹). اهمیت و جایگاه تبلیغات در منازعات عصر صفویه. تاریخ ایران و اسلام. دانشگاه الزهرا (س)، ۲۰(۸)، ص۱۳۹-۱۶۷.
36.              محمدی پارسا، عبداله (1393). «تجلّی آموزه‌های عرفان اسلامی در هنر خوشنویسی اسلامی». رساله دکتری رشته مدرسی معارف اسلامی، قم: دانشگاه معارف اسلامی.
37.              نصر، سیدحسین (۱۳۹۲). هنر و معنویت اسلامی. ترجمهٔ رحیم قاسمیان. تهران: حکمت.
38.              نصرآبادی‌ اصفهانی، محمدطاهر (۱۳۱۷). تذکره نصرآبادی. تهران: چاپخانهٔ ارمغان.
39.              هاشمی‌نژاد، علیرضا (۱۳۸۹). تأثیر عرفان و تصوف در تحولات خوشنویسی ایرانی در قرن‌های هفتم تا نهم هجری قمری. مطالعات ایرانی، ۱۷، ص۲۶۳-۲۷۶.
40.              ـــــــــــــــــــ (۱۳۹۹). فراز و فرود نسخ‌نویسی در ایران؛ بررسی تحولات سبک‌شناختی قلم نسخ از سدة ۴ تا ۱۴ هجری قمری. تهران: مرکز طبع و نشر قرآن کریم.
41.               همایون‌فرخ، رکن‌الدین (۱۳۴۴). تاریخچهٔ کتابخانه‌های ایران و کتابخانه‌های عمومی. تهران: سازمان کتابخانه‌های عمومی شهرداری تهران.
42.              همایی، جلال‌الدین (1375). تاریخ اصفهان (دوجلد). تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.