Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

Shiite Symbolic Areas in the Arrays and Inscriptions of the Jameh Mosque of Dezful

Document Type : Original Article

Author
استادیار معماری دانشگاه قم
Abstract
The most obvious manifestation of spirituality and human’s transcendental identity can be found in the hidden layers of sacred art, and the zenith of the flourishing of the Islamic sacred architecture can be found in the construction of the Shi‘a mosques. With the advancement of the Shi‘as in financial and political fields as well as the influence of the Shi‘a religion in the soul of Shi‘a artists and architects, the construction of mosques was accompanied by spiritual identity and art as an arena for the manifestation of such doctrines. The mosque is a point for manifestation of the Islamic art, and the Congregational Mosque is considered as its greatest example. The “Congregational Mosque of Dezful” is the oldest mosque in this city, whose construction some historians have traced back to the third century AH and some others to the time of the arrival of Islam in Iran. This article aims to study and examine inscriptions and motifs whose symbolic aspect somehow contains the Shi‘a thoughts, and seeks to answer the question of what the most important symbolic Shi‘a messages reflected in the Congregational Mosque of Dezful are. This research is descriptive-analytical in its method and has been conducted with a semiotic approach. Data collection was carried out in the field and through library methods, and the analysis of the findings was qualitative. Based on the research findings, the symbolic motifs and inscriptions in the Congregational Mosque of Dezul, including various types of shamsah (images of the sun), stars, and the composition of decorations have made use of the Shi‘a numerical symbolism. The most important symbolic messages visible in the inscriptions of this mosque are the expression of the virtue, succession, imamate, and superior characteristics of Imam Ali with the Shi‘a art.
Keywords

Subjects


1.                   قرآن کریم
2. اسمی، رویا و شهبازی شیران، حبیب (1397)، تحلیلی بر کاربرد مهم‌ترین نقوش هندسی در هنر و معماری اسلامی. همایش عمران، معماری و شهرسازی کشورهای جهان اسلام. تبریز: 1397.
3. اکبری، فاطمه و آیت‌اللهی، حبیب‌الله (1389). معرفت روحانی و رمز­های هندسی. پژوهشنامهٔ زبان و ادب فارسی، س4، ش1.
4. انصاری، مجتبی و اخوت، هانیه سادات و ملایی،‌ معصومه (1387). بررسی تأثیر عقاید شیعه بر ارتباطات فضایی مساجد شیعی. شیعه‌شناسی، ش23.
5. ایمنی، عالیه (1390). قابلیت­های تصویری نمادها در هنر دینی. کتاب ماه هنر، ش152، ص82-88.
6. برند، هیلن (1377). معماری اسلامی، ترجمهٔ ایرج اعتصام، تهران: شرکت پردازش و برنامه‌ریزی شهری.
7. بمانیان، محمدرضا و درازگیسو، سیدعلی و سالم پایا (1392)، بررسی تطبیقی کاربرد نماد و نشانه در آثار معماری دوره‌های صفوی و معاصر ایران، نقش جهان، س3، ش۲.
8. بورکهارت، تیتوس (1386). مبانی هنر اسلامی. ترجمهٔ امیر نصری. تهران: حقیقت، 1386.
9. تشکری، فاطمه (1390). نمادپردازی در هنر اسلامی. اطلاعات حکمت و معرفت، ش66، ص34-39.
10. جلیلیان، شهلا و زرینی،‌ حسین و صابونیان‌یزد، مهدی و حاجی‌قاسمی،‌ کامبیز و شهنواز، آرش و نوربخش، هدیه و رسولی،‌ جلیل و فرجو، غزال و موسوی‌روضاتی، مریم‌دخت و خرم، بابک (1383)، گنجنامه: فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران: خانه‌ها، تهران: روزبه و دانشگاه شهید بهشتی.
11. جهانبخش، هانا و شیخی نارانی، هانیه (1394). پژوهشی پیرامون جایگاه تزیینات و نقوش کاشی‌کاری در مسـاجد ایران. مجلهٔ چیدمان، ش11.
12. چندلر، دنیل (1387). مبانی نشانه‌شناسی، ترجمهٔ مهدی پارسا. تهران: سورهٔ مهر.
13. حسینی‌نیا، سید هاشم و فراشی، حسین (۱۳۹۳). تحلیل جنبه­های نمادین شیعی در تزیینات مسجد جامع یزد. فصلنامهٔ نگره، ش29.
14. دباغ، امیرمسعود و رهبر، شادی (1394). تبلور مفاهیم شیعی در شکل­گیری مساجد دوران صفویه و قاجاریه؛ بررسی تطبیقی: مسجد شهید مطهری تهران و مسجد امام خمینی اصفهان. فصلنامهٔ علمی ـ پژوهشی شیعه‌شناسی، س13، ش52.
15. دلاواله، پیترو، سفرنامه، ترجمهٔ محمود به‌فروزی. تهران: قطره، 1380.
16. دوازده‌امامی، مهدی و زکریایی، ایمان (1393). نماد طاووس و نقش رسانه­ای آن در معماری شیعی با تأکید بر مساجد عصر صفوی اصفهان، کنگرهٔ بین‌المللی فرهنگ و اندیشهٔ دینی. قم: مرکز راهبردی مهندسی فرهنگی شورای فرهنگ عمومی استان بوشهر.
17. رهنورد، زهرا (1378). حکمت هنر اسلامی. تهران، سمت.
18. زکریایی کرمانی، ایمان و آقاداودی، محیی‌الدین (1397). تحلیل نشانه­های شیعی بازتاب‌یافته در تزیینات مکتوب و منقوش مدارس نیم­آورد و چهارباغ اصفهان، فصلنامهٔ علمی ـ پژوهشی شیعه­شناسی، س16، ش64.
19. سرگزی، محمدعلی (1394). نشانه‌شناسی نقوش و تزیینات معماری اسلامی ایران، فصلنامهٔ علمی ـ پژوهشی هنرهای تجسمی نقش‌مایه، دورهٔ 5، ش۱۶، ص۴۵-52.
20. شاطریان، رضا (1390). تحلیل معماری مساجد ایران. تهران: نورپردازان.
21. شکاری‌نیری، جواد. (1380). مجموعه مقالات دومین کنگرهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران. تهران: سازمان میراث فرهنگی.
22. فراست، مریم (1387). نماد و نمود امام علی(ع) در هنر فلزکاری صفویه و قاجار، کتاب ماه هنر. تهران، ش120، ص76-83.
23. کریمی، سعید (1381). نمادهای آیینی، کتاب ماه هنر. تهران، ش47-48 (مرداد و شهریور).
24. کوثری، مسعود (1390). هنر شیعی در ایران، نشریهٔ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، س3، ش1.
25. مطهری، مرتضی (1387). آشنایی با علوم اسلامی؛ کلام عرفان حکمت عملی. تهران: صدرا.
26. مکارم شیرازی، ناصر (1379). تفسیر نمونه، ج٤، ص421-422.
27. مؤمنی، کورش و عطاریان، کورش و سلطانی، پریا (1393). بازشناسی هنر و معماری مسجد جامع دزفول، کنگرهٔ بین‌المللی فرهنگ و اندیشهٔ دینی. 
28. نقره‌کار، عبدالحمید (1387). درآمدی بر هویت اسلامی در ایران. تهران: پیام سیما. 
29. ـــــــــــــــــــــ (1389). مبانی نظری معماری. تهران: پیام نور. 
30. نقی­زاده، محمد (1387). مبانی دینی در فرهنگ اسلامی. چ دوم. تهران: نشر فرهنگ اسلامی.
31. Bussmann, Handumod. (2006). Routledge Dictionary of Language and Linguistics. London and New York: Routledge.