Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

The Jurisprudential Discourses on Hijab And Women's Dress At the Shi‘a Cleric Organization

Document Type : Original Article

Authors
1 Assistant Professor of Sociology, Allameh Tabatabai University
2 PhD candidate of Sociology, Allameh Tabatabai University
Abstract
The present article aims at describing, comparing and contrasting three jurisprudential discourses, i.e. ‘traditional’, ‘evolutionist’, and ‘modernist’ discourses, in the institution of the Shiite clergy regarding hijab and aesthetic management of women’s bodies based on Laclau and Mouffe’s method of ‘critical discourse analysis’. The victory of Islamic revolution and establishment of the Shiite political system with centrality of institution of clergy revealed the aspects of feminine dress and aesthetic management of the body in the form of a social issue. The institution of clergy can account for a part of the issue of hijab and the issues related to feminine representation due to institutionalization of women’s social presence alongside religious legitimization of their social and political participation in the public sphere of society. Redefinition of the rules of hijab and dress as the social life laws and negating it as an individual choice, in addition to reproduction of disputes among the religious and non-religious models of thought, causes a struggle among those who believe in the principle of hijab and Islamic dress under the religious model and jurisprudential discourses. The findings of the research, in addition to making the floating significations of each of the jurisprudential discourses visible around the central significations of Islamic dress, suggest the existence of various ijtihadi and moral readings of words, concepts and subjects related to dress and aesthetic management of women’s bodies, and different inferences from meanings and signified ideas related to modesty and chastity in the semantic and functional sphere of ‘traditional’, ‘evolutionist’ and ‘modernist’ jurisprudential formulations. The mechanisms pertaining to ‘self-domination/ effacing others’ form the common aspect of the three jurisprudential formulations of hijab and dress in the Shiite institution of clergy.
Keywords

Subjects


1.                  ابراهیم­زاده، حسن (1390)، مسئله پوشش، تهران، کانون اندیشة جوان.
2.                  احمدی، عزت­الله و عدلی‌پور، صمد (1393)، «نهاد خانواده، سبک زندگی و گرایش به حجاب»، فصلنامه جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، ش1.
3.                  اخلاصی، ابراهیم و رستگار، یاسر و راسخی، زهرا (1398)، «فراتحلیل مطالعات ناظر به برساخت اجتماعی بدن در ‏جامعه‌ ایرانی»، تهران، جامعه­پژوهی فرهنگی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ‏سال دهم، ش3.
4.                  اشتهاردی، شیخ علی­پناه ( ۱۴۱۷ق)، مدارک العروه، تهران، اسوه.
5.                  انوری، حسن (1383)، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن.
6.                  اینانلو، مینا (1395)، برساخت بدن (سبک‌های مدیریت بدن جوانان)، تهران، جامعه‌شناسان.
7.                  بهجت، محمدتقی (۱۳۸۶)، استفتائات، قم، دفتر آیت‌الله العظمی بهجت.
8.                  تاجیک، محمد رضا (۱۳۸۳)، گفتمان، پادگفتمان و سیاست، تهران، مؤسسه توسعه علوم انسانی.
9.                  ــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۳۸۷)، مجموعه مقالات تحلیل گفتمانی، تهران، فرهنگ گفتمان.
10.              جاودانی­مقدم، مهدی (۱۳۹۸)، «بررسی سیر تطور گفتمان حجاب در سپهر سیاست و فرهنگ ایران»، فصلنامه سپهر سیاست، سال ششم، ش۲۰.
11.              جعفریان، رسول (1380)، «مسئله حجاب و تأثیر اندیشه‌های قاسم امین مصری در ایران»، آینه پژوهش،  قم، دفتر تبلیغات اسلامی.
12.              جنکینز، ریچارد (1381)، هویت اجتماعی، ترجمه تورج یاراحمدی، تهران، شیرازه.
13.              چاوشیان، حسن و آزاد ارمکی، تقی (1381)، «بدن به­مثابه رسانه هویت»، جامعه‌شناسی ایران، دوره چهارم، ش4. 
14.              حداد عادل، غلامعلی (1386)، فرهنگ برهنگی و برهنگی فرهنگی، تهران، سروش
15.              خوئی، سیدابوالقاسم (بی‌تا)، استفتائات، قم، دارالصدیقة الشهیدة.
16.              رزاقی، سهراب (۱۳۷۹)، «پاردایم‌های روشنفکری دینی در ایران معاصر»، بازتاب اندیشه، ش۱ و ۲.
17.              رستگارخالد، امیر و محمدی، میثم و تقی‌پور ایوکی، سحر (1391)، «کنش‌های اجتماعی زنان و دختران نسبت به حجاب و رابطه آن با مصرف اینترنت و ماهواره»، فصلنامه شورای فرهنگی اجتماعی زنان و خانواده، ش56.
18.              رمضان‌خواه، مهدیه (1395)، کنگره پیشگامان پیشرفت.
19.              سلطانی، سیدعلی­اصغر (۱۳۸۳)، «تحلیل گفتمان به­مثابه نظریه و روش»، علوم سیاسی، شماره ۲۸.
20.              سیف، زهره (۱۳۹۵)، تحلیل مسئله حجاب از سال ۱۳۰۴- ۱۳۶۰ شمسی، دوره پهلوی تا تثبیت جمهوری اسلامی، تهران، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب.
21.              شریعت موسوی اصفهانی، مصطفی (۱۳۸۵)، الشهاب فی مسألة الحجاب؛ در بیان مبانی حجاب از نظر قرآن، حدیث و فقه، قم، دارالتفسیر.
22.              صافی گلپایگانی، لطف­الله (۱۳۷۹)، معارف دین، قم، دفتر نشر آثار آیت‌الله صافی.
23.              طباطبائی، سیدکاظم و حسینی روحانی سیدمحمدصادق (۱۴۱۲ه. ق)، العروة الوثقی مع فتاوی سیدمحمد صادق روحانی، قم، مدرسة الامام الصادق للسید روحانی.
24.              عرفان‌منش، ایمان (۱۳۹۴)، «بازنمایی و تحلیل الگوی خانواده اسلامی- ایرانی در گفتمان انقلاب اسلامی»، معرفت فرهنگی - اجتماعی، سال ششم، ش۳.
25.              علوی­تبار، علیرضا (۱۳۷۸)، «نواندیشی دینی در فقه زنان»، مجله زنان، ش۵8.
26.              فراتی، عبدالوهاب (۱۳۹۰)، «حوزه علمیه قم و رویکردهای کنونی روحانیت به فقه سنتی»، کتاب نقد، سال دوازدهم و سیزدهم، ش۵۷-۵۸.
27.              فرجی، مهدی و حمیدی، نفیسه (1385)، «سبک زندگی و پوشش زنان در تهران»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی، ش1.
28.              فیومی، احمد بن محمد (۱۴۱۴ق.)، مصباح ‌المنیر، بی‌جا، تحقیقات و نشر معارف اهل‌البیت.
29.              قابل، احمد (۱۳۹۲)، احکام بانوان در شریعت محمدی، در: kadivar.com//:https.
30.              قرشی، سیدعلی‌اکبر (1371)،  قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
31.              کار، مهرانگیز (۲۰۰۶)، شورش؛ روایتی زنانه از انقلاب ایران، استکهلم، نشر باران.
32.              کدیور، محسن (1391)، احکام بانوان، در:https://kadivar.com .
33.              کسرایی، محمدسالار و پوزش شیرازی، علی (۱۳۸۸)، «نظریه گفتمان لاکلائو و موفه ابزار کارآمد در فهم و تبیین پدیده‌های سیاسی»، فصلنامه سیاست، دوره ۳۹، ش۳. 
34.              گلپایگانی، سیدمحمدرضا (۱۴۱۳ق)، ارشاد السائل، بیروت، دارالصفوه.
35.              مجتهد شبستری، محمد (۱۳۸۱)، نقدی بر قرائت رسمی از دین، تهران، طرح نو.
36.              مطهری، مرتضی (1379)، مجموعه آثار (مسئله حجاب)، تهران، صدرا. 
37.              منتظری، حسینعلی (۱۳۸۶)، معارف و احکام بانوان، اصفهان، مبارک.
38.              ــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۳۹۸)، پاسخ به پرسش‌های دینی، قم، دفتر آیت‌الله منتظری.
39.              ــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۴۱۳ق)، احکام الشرعیة علی مذهب اهل البیت، قم، نشر تفکر.
40.              مهریزی، مهدی (1385)، نواندیشی دینی و مسئله زن، بی‌جا، صحیفه خرد.
41.              ــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۳۸۷)، «نواندیشی دینی و مسئله زن»، آیین، ش۱۵. 
42.              موسوی خمینی، روح‌الله (۱۳۸۰)، عروة الوثقی مع تعالیق امام الخمینی، تهران، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
43.              ــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۳۸۱)، ولایت فقیه، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
44.              ــــــــــــــــــــــــــــــ (۱۴۲۲)، استفتائات، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
45.              موسوی دهسرخی، محمود بن سیدسدی (۱۳۸۴)، کشکول موسوی دهسرخی، قم، نسیم کوثر. 
46.              موسوی، سمیه­السادات (1388)، «تأثیر روابط اجتماعی صمیمانه بر بهداشت روان»، معرفت، ش147.
47.              نجف­زاده جمکرانی، زهرا (۱۳۹۶)، «حجاب در مقیاس مدرنیته: یادداشتی در باب اصل و حدود حجاب از نگاه نواندیشان ایران و عرب»، رسائل، ش۵. 
48.              هال، استوارت (۱۳۹۱)، معنا، فرهنگ و زندگی اجتماعی، ترجمه احمد گل محمدی، تهران، نشر نی.
49.              هوارث، دیوید (۱۳۷۷)، «نظریه گفتمان»، ترجمه سید علی اصغر سلطانی، علوم سیاسی، ش۲. 
50.              یعقوبی، عبدالرسول (۱۳۹۱)، «معناشناسی واژه روحانیت»، معرفت فرهنگی اجتماعی، ش۴.
51. Turner, B.S. (1996) “The Body and Society”, Explorations in Social Theory, London, Sage.