Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

Explaining the presence of Shia identity elements in the illustration of the Shia ship image from Tahmasabi's Shahnameh

Document Type : Original Article

Authors
1 PhD student in Analytical and Comparative History of Islamic Art, Shahed School of Art, Shahed University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor of Faculty of Arts, Shahid University of Tehran
3 Associate Professor of Faculty of Literature and Humanities, Shahid University of Tehran
Abstract
Among the events that occurred in the Iranian society simultaneous with the formation of the Safawid government was the emergence of the idea of the “Shiite governance”. At that time, Shiism was the most important theme in formation of the Iranian identity whose pictorial manifestation can be seen in the artistic depiction of the illustrations of that era. This study aims at analysis of how the transformations and evolutions in the themes of the Shiite identity and turning some of them into the symbols and motifs in pictorial account of Mirza Ali’s work entitled ‘Saving Ship’. The research method was based on the descriptive-analytical nature and the method of gathering library data. This study is seeking to find an answer to the following question: “How is the course of evolution in the Shiite themes and their turning into symbols and motifs in the depiction of the ‘Shi‘a ship’ and what is its relationship with the epic elements in the literary text of Shahnama”? The results of this study suggest that in the aforementioned era, the Shiism was considered as the most important theme forming and consolidating the Iranians’ collective identity, and this factor was manifested in the literature and art, especially in depiction of the pictorial books in that era in the form of motifs and symbols, leading to legitimating the Safawid government. This legitimation through old paradigmatic references and establishing links between the elements of epic and religious texts in evident and hidden artistic forms led to proving and consolidating the doctrines and messages of the motif, its special social purposes and religious discourse.
Keywords

1.                  ابن­حنبل، احمد بن ­محمد (بی‌تا)، مسند احمد ابن حنبل، بیروت، دارصادر.
2.                  ابن­سعد (1410ق)، الطبقات­ الکبری، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیه.
3.                  ابن­میثم، میثم­ بن ­علی ­بن ­میثم بحرانی بی‌تا، شرح نهج­البلاغه، بیروت، دارالحبیب.
4.                  اربلی، علی بن ­عیسی (1381ق)، کشف ­الغمة فی­ معرفة ­الائمه، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، تبریز، بنی هاشمی.
5.                  اسکولز، رابرت (1379)، درآمدی بر ساختارگرایی در ادبیات، ترجمه فرزانه طاهری، تهران، آگه.
6.                  اقبالی، پرویز (1391)، بررسی رابطه متن و تصویر در تصویرسازی کتاب‌های داستانی کودک در ایران، رساله دکتری، تهران، دانشگاه شاهد، دانشکده هنر.
7.                  امینی، عبد الحسین (1416 ق)، الغدیر فی­ الکتاب ­السنه و الادب، قم، مرکز الغدیر.
8.                   بختورتاش، نصرت‌االله (1380)، نشان رازآمیز گردونه خورشید یا گردونه مهر، تهران، فروهر.
9.                  بریجانیان، ماری (1371)، فرهنگ اطلاعات فلسفه و علوم اجتماعی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
10.             بلوری، الهه (1396)، شناسایی و تحلیل تصویری تشیع صوفیانه در نگاره های شاهنامه طهماسبی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشکده هنر دانشگاه تهران.
11.             پارسا نسب، محمد (1388)، «بن­مایه: تعاریف، گونه‌ها، کارکردها و...»، نقد ادبی، ش5، ص 7 تا 40.
12.             تقوی، محمد و همکاران (1388)، «موتیف چیست و چگونه شکل می­گیرد؟»، نقد ادبی، ش8.
13.             جلیلیان، شادی و مراثی، محسن و حسنی جلیلیان، محمدرضا (1399)، «بررسی مفهوم نجات­بخشی در نگاره­های طوفان و کشتی نجات بخش»،  مطالعات تطبیقی هنر، ش19، ص‌109-120.
14.             حاجی­هادیان، منصوره (1397)، «تحلیل پیوند شعر، نگارگری و قدرت، در مطالعة معناشناختی کشتی شیعه در شاهنامه طهماسبی»، شعر پژوهی دانشگاه شیراز، سال دهم، شماره دوم، پیاپی 36، ص45-72.
15.             حافظ شیرازی، شمس­الدین­محمد (بی‌تا)، دیوان، نسخه قدسی، تهران، علمی.
16.             حر عاملی، محمد­حسین (1385ق)، وسائل­الشیعه فی­تحصیل مسائل­الشریعه، تهران، بی‌تا.
17.             حسینی قمی، قاضی احمد (1383)، گلستان هنر، تصحیح احمد سهیلی خوانساری، تهران، منوچهری.
18.             خزائی، محمد (1387)، «شمسه نقش محمد9 در هنر اسلامی ایران»، کتاب ماه هنر، ش120، ص56-63.
19.             ـــــــــــــــــــــــ (1398)، هنر طراحی ایرانی - اسلامی، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت).
20.             دیلمی، حسن­ بن­محمد (1371)، ارشاد القلوب الی­صواب ­المنجی من ­العمل به من ­الیم ­العقاب، قم، شریف الرضی.
21.             سعدی، مصلح بن عبدالله (1383)، کلیات سعدی، به کوشش محمد علی فروغی، تهران، امیر کبیر.
22.             ـــــــــــــــــــــــ (1386)، گلستان سعدی، مقدمه و تصحیح غلامحسین یوسفی، تهران، سخن.
23.             سیوطی، عبدالرحمن ­بن ابی­بکر (1404ق)، الدرالمنثور فی تفسیر المأثور، قم، کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.
24.             شاکر، ابوالقاسم (1389)، «تاریخ پیدایش تشیع»، پیام، ش 100، تابستان، ص128-141.
25.             شایسته‌فر، مهناز (1384)، هنر شیعی: عناصر هنر شیعی در نگارگری و کتیبه‌نگاری، تهران، مؤسسه مطالعات هنر اسلامی.
26.             شعاری‌نژاد، علی اکبر (1375)، فرهنگ علوم رفتاری، تهران، امیرکبیر.
27.             شمیسا، سیروس (1386)، نقد ادبی، تهران، میترا.
28.             شیرازی، علی اصغر (1373)، بررسی وجوه تصویری ادبیات و نگارگری ایرانی - اسلامی، پایان­نامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشگاه تربیت مدرّس، دانشکده هنر.
29.             شیروی، الهام (1385)، «مطالعه نمادها و نشانه‌های مشترک تصویری و ادبی در نگارگری سنتی ایران»، هنر‌های زیبا، ج27، ص105-116.
30.             صدوق، محمد بن ­علی بابویه (1393)، عیون ­اخبار الرضا، تهران، الاسلامیه.
31.             ـــــــــــــــــــــــ (1376ش)، الامالی، تهران، کتابچی.
32.             ـــــــــــــــــــــــ (1395ق)، کمال­الدین و تمام­النعمه، تصحیح علی­اکبر غفاری، تهران، اسلامیه.
33.             صفا، ذبیح‌الله (1378)، تاریخ ادبیات در ایران، تهران، فردوس.
34.             طبرانی، سلیمان بن احمد (1404)، المعجم­الکبیر، تحقیق حمدی عبدالمجید­السلفی، ط. الثانیه، بیروت، داراحیاء ­التراث العربی.
35.             طبرسی، احمد بن علی (1403)، احتجاج علی اهل الاجاج، تحقیق، محمد باقر خراسان، قم، نشر مرتضی.
36.             طبری، محمد بن جریر (1387ق)، تاریخ الامم و الملوک، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث.
37.             طوسی، محمد بن ­حسن (1414ق)،‌ الامالی، قم، دارالثقافه.
38.             علی ­بن­ موسی الرضا (1366)، صحیفة ­الامام الرضا علیه­السلام، تحقیق محمد مهدی نجف، مشهد، کنگره بین­المللی امام رضا7.
39.             غروی نائینی، نهله (1393)، «امام‌شناسى و جایگاه اهل‌بیت‰ در خطبة فاطمى»، نشریه پژوهش‌های نهج‌البلاغه، ش41، ص‌45-58.
40.             فردوسی، ابوالقاسم (1313)، شاهنامه، تهران، بروخیم.
41.             ـــــــــــــــــــــــ (1345)، شاهنامه، به اهتمام ژول مول، تهران، سازمان کتاب‌های جیبی. 
42.             ـــــــــــــــــــــــ (1363ش-1971م)، شاهنامه، زیر نظر ی.ا.برتلس و ع. نوشین، مسکو، آکادمی علوم اتحاد جماهیر شوروی.
43.             ـــــــــــــــــــــــ (1387)، شاهنامه، تهران، هرمس.
44.             ـــــــــــــــــــــــ (1394)، شاهنامه، تصحیح جلال خالقی­ مطلق، تهران، سخن.
45.             فروغی، اصغر (1382)، «کارکرد مراسم عاشورا در رسمی شدن مذهب شیعه در زمان صفویه»، نشریه علوم و حدیث مشکوه، زمستان، ش81.
46.             قاضوی، سید حسن (1400)، «رهیافتی تاریخی به مفهوم کلمه ولی»، نشریه علمی تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، دوره 12، پاییز، ش44، ص‌51-68.
47.             کبری، نجم­الدین (1368)، فوائح ­الجمال و فواتح الجلال، به اهتمام حسین حیدرخانی مشتاقعلی، تهران، مروی.
48.             کلینی، محمد بن یعقوب (1429ق)، الکافی، تصحیح علی‌اکبر غفرانی، ط. الرابعه، بیروت.
49.             مجلسی، محمدباقر (1403ق)، بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، باب أنه، باب مدینة العلم و الحکمة، ج‌40، بیروت، مؤسسة الوفاء. 
50.             مشفقی­فر، ابراهیم (1383)، «حفظ سرزمین و تأثیر برخی موئلفه­های مذهبی در دورة صفویه»، مطالعات راهبردی بسیج، ش25، ص45-72.
51.             مولوی، جلال­الدین ­محمد بن­ حسین بلخی (1386)، دیوان کبیر، با توضیحات توفیق سبحانی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، ص‌1096. 
52.            هاتفی، محمد (1388)، بررسی و تحلیل نشانه - معنا­شناختی رابطة متن کلامی و تصویر در متون ادبی، رساله دکتری، تهران، دانشگاه تربیت­ مدرّس، دانشکده علوم­ انسانی.
1.                   http://litena.ru/books/item/f00/s00/z0000069/st149.shtml.
2.                    https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a7/Folio_from_a_Khamsa_%28Quintet%29_by_Amir_Khusraw_Dihlavi_%28d._1325%29%3B_The_abduction_by_sea_%28FGA_F1937.27%29.jpg.
3.                   Oxford University (1978), The Oxford English Dictionary, Oxford University press.
53.        The Persian book of king (2011), New York, the metropolitan museum of art,
ӀӀ9V.