Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

Analysis of the jurisprudential attitude of Safavid historians on how the secular power of the sheikhs of the Safavid sect emerged and suppressed

Document Type : Original Article

Author
Assistant Professor of History, Department of History, Faculty of Literature and Humanities , Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.
Abstract
Studying historical accounts related to the time of emergence and suppression of worldly power of Sheikh Joneyd and Sheikh Heydar Safavi shows that the majority of those accounts are influenced by the jurisprudential concepts. This study used a historical approach and analyzed sources to explain the matter. The results show that the historians adhering to or opposing Safavids presented such accounts to legitimize or illegitimatize the right of worldly power in the Safavid school, because inducing legitimacy or creating doubt about the roots of formation of the right to worldly or political power of that dynasty had a direct link with the foundations of legitimizing in establishing and continuation of the Safavid state. Among the opponents, Khonji’s approach was initiative. He attempted to make use of some jurisprudential concepts such as baghy, muārib and i al-arīq about the Sheikhs of Safavid school to challenge the legitimacy of emergence and growth of worldly power in that dynasty. On the other hand, Khandamir and Amini Heravi also made efforts to use the theory of jihad in dar al-kufr and fighting with the adherents of baghy and rioters about the opponents to reflect the gradual growth of political power in the time of Sheikh Jonayd and Sheikh Heydar in a religious and legal form. Seemingly, the ultimate goal of such an approach was recreating the establishment and authority of the Safavid state in line with the Shiite imamate and historical government.
Keywords

*قرآن کریم
1.  ابن‌بزاز اردبیلی، توکل بن اسماعیل (1373)، صفوة ‌الصفا، تصحیح غلامرضا طباطبائی مجد، تهران، مصحح.
2.  امینی‌هروی، امیرصدرالدین سلطان ‌ابراهیم (1383)، فتوحات شاهی، تصحیح و تعلیق محمدرضا نصیری، تهران، دانشگاه تهران.
3.  ثواقب، جهانبخش (1392)، «بررسی و تحلیل مناسبات سیاسی- نظامی شیوخ صفوی با شَروان‌شاهان (864 ق-900 / 1460م - 1495)»، پژوهش‌های تاریخی، سال چهل‌و‌نهم، دورة جدید، سال پنجم، ش1 (پیاپی 17).
4.  جانی‌پور، محمد و ستوده‌نیا، محمدرضا (1392)، «جهاد؛ مقوله‌ای فرهنگی ـ اعتقادی در چارچوب سبک زندگی اسلامی»، دوفصلنامه تخصصی پژوهش‌های میان رشته‌ای قرآن کریم، سال چهارم، ش1.
5.  جُنابدی، میرزابیگ بن حسن (1378)، روضة ‌الصفویه، به کوشش غلامرضا طباطبائی مجد، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی.
6.  حسینی ‌استرآبادی، حسین بن مرتضی (1366)، تاریخ ‌سلطانی از شیخ‌صفی تا شاه‌صفی، تصحیح احسان اشرقی، تهران، علمی.
7.  حسینی قزوینی، یحیی بن عبداللطیف (1314)، لب‌ التواریخ، بی‌جا، نشریات مؤسسه خاور، مطبعه یمنی.
8.  حلی، حسن بن یوسف (۱۴۱4ق)، تذکرة الفقهاء، قم، مؤسسة آل البیت علیهم‌السلام لإحیاء التراث.
9.  خنجی‌ اصفهانی، فضل‌الله بن روزبهان (1362)، سلوک‌ الملوک، تصحیح و مقدمة محمدعلی موحد، تهران، شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
10.  ــــــــــــــــــــ (1382)، تاریخ عالم‌آرای امینی، تصحیح محمداکبر عشیق، تهران، نشر میراث مکتوب.
11.  خواندمیر (1380)، تاریخ حبیب‌السیر، مقدمه جلال الدین همایی، زیر نظر محمد دبیرسیاقی، چ دوم، تهران، خیام.
12.  روملو، حسن‌بیگ (1384)، احسن ‌التواریخ، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران، اساطیر.
13.  سیوری، راجر (1385)، ایران عصر صفوی، ترجمه کامبیز عزیزی، تهران، نشر مرکز.
14.  شاملو، ولی‌قلی بن داودقلی (1375)، قصص ‌الخاقانی، ‌تصحیح حسن سادات‌ ناصری، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
15.  شهرکانی، شیخ ابراهیم اسماعیل (1430 ق)، معجم مصطلحات الفقهیه، قم، ذوی القربی.
16.  شه‌گلی، مراد و امینی، نوروز (1399)، «تفاوت عصیان، طغیان و بغی در قرآن کریم و کیفیت انعکاس آن در انواع ترجمه‌های قرآن»، دوفصلنامه علمی - پژوهشی مطالعات ترجمه و حدیث، دوره 7، ش13.
17.  شیرازی (نویدی)، عبدی‌بیگ (1369)، تکملة ‌الاخبار، مقدمه، تصحیح و تعلیقات عبدالحسین نوایی، تهران، نشر نی.
18.  صدوق، محمد بن على بن بابویه (1413ق)، من لایحضره الفقیه، تصحیح علی‌اکبر غفارى،  چ‌ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌.
19.  طوسی (1407ق)، الخلاف، قم، مؤسسة النشر الإسلامی.
20.  عمیدزنجانی، عباسعلی و کرمی، حامد (1389)، «ماهیت سرزمین در فقه امامیه»، مجله حقوق اسلامی، سال هفتم، ش27.
21.  قزوینی، ابوالحسن (1367)، فواید ‌الصفویه، تصحیح، مقدمه و حواشی مریم میراحمدی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
22.  کاشف الغطاء، جعفر (بی‌تا)، کشف الغطاء عن مبهمات شریعة الغراء، مشهد، مرکز النشر التابع لمکتب الاعلام الاسلامی.
23.  مروج، حسین (1379)، اصطلاحات فقهی، تهران، بخشایش.
24.  مشکینی، علی (1386)، مصطلحات الفقه، چ پنجم، قم، الهادی.
25.  ‌مفید، محمد بن محمد بن نعمان (1430 ق/2009م)، الاختصاص، تحقیق علی‌اکبر غفاری، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
26.  منشی ‌قزوینی، بوداق (1378)، جواهرالاخبار، تصحیح محسن بهرام‌نژاد، تهران، مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
27.  منشی‌ قمی، احمد بن حسین (1383)، خلاصة ‌التواریخ، تصحیح احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران.
28.  منشی، اسکندربیگ (1382)، تاریخ عالم‌آرای عباسی، زیر نظر با تنظیم فهرست‌ها و مقدمه ایرج افشار، چ سوم، تهران، امیرکبیر.
29.  مؤلف مجهول (1350)، عالم‌آرای صفوی، به کوشش یدالله شکری، تهران، بنیاد فرهنگ ایران.
30.  ــــــــــــــــــــ (1364ش/1986م)، جهانگشای‌خاقان (تاریخ شاه‌اسماعیل)، مقدمه و پیوست‌ الله-دتا مضطر، اسلام‌آباد، مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.
31.  نجفی جواهری، محمدحسن (1362)، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، تحقیق محمود قوچانی، چ هفتم، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
32.  نصیری، محمد و قاضوی، سیدحسین و رئیسی، مصطفی (1396)، «حدیث "فئه باغیه" و پاسخ به شبهات ابن‌تیمیه در دفاع از معاویه (بازخوانی منابع تاریخی و حدیثی اهل سنت)»، تاریخ اسلام در آیینه پژوهش، سال چهاردهم، ش1، پیاپی 42.
33.  واله ‌اصفهانی، محمدیوسف (1372)، خلد برین (ایران در روزگار صفویان)، به‌کوشش میرهاشم محدث، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.