Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

The Role of Idrisids in Developing Settlement And Urbanization in North Africa

Document Type : Original Article

Authors
1 Instructor of Kharazmi University
2 PhD student in the Department of Islamic History, Lorestan University
Abstract
The present study takes a descriptive-analytical approach and aims at explaining the causes and factors for Idrisids’ support of settlement and urbanization in northern Africa as well as investigating the most important measures they took in this regard. According to the findings of the study, the followings were the most important factors for the Idrisids’ support of settlement and urbanization: Creating security, political stability, and financial support in establishing government; specifying a capital; attracting, merging and settlement of various tribes in urban areas; choosing places and cities with strategic and geopolitical position against the Abazids and Safarids Khawarij as well as Banu-Madar and Bani-Rostam anti-Shiite governments; sighting important and strategic areas of far west and middle west; considering geographic and political issues, including distance, for better reaching to various regions of the north Africa; and supporting settled and urban groups against tribal forces of Khawarij. Thus, the followings are among the most important measures taken by Al Idris in this regard: establishing and building commercial-political cities such as Fas and settling different tribes; building mosques; minting coins; delivering sermons and holding meetings for lectures in squares and mosques; building workshops for oiling, tannery, and making soaps; supporting private ownership in cities; digging wells for water; buying lands; developing agriculture, gardens and urban areas.
Keywords

فهرست منابع
1. ابن ابی‌زرع، علی الفاسی،الانیسالمطرببروضالقرطاس، به کوشش عبدالوهاب بن منصور، رباط: مطبعه الملکیه، 1999.
2. ابن الوزان الزیاتی، حسن بن محمد، وصف افریقیا، قاهره: مکتبه الاسدی، 2005.
4. ابن‌خلدون، عبدالرحمان بن محمد، العبر و دیوان المبتدا و الخبر فی ایام العرب و العجم و البربر و من عاصرهم من ذوی الشان الاکبر‌، ج1­، 3 و 5‌، لبنان، بیروت: دارالفکر، 1333­ق.
5. ـــــــــــــــــــــــ ، مقدمه ابن‌خلدون، ترجمه محمد‌پروین گنابادی، 2جلد، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1359.
6. ابن­عذاری، مراکشی، البیانالمغربفی­اخبارالاندلسوالمغرب­،4­ج، به کوشش س.کولان ولوی پروفنسال، بیروت: دارالثقافه، 1980.
7. ابوالفداء، اسماعیل بن علی، تقویم البلدان، قاهره: مکتبه الثقافه الدینیه، 2007م.
8. احمد، مصطفی ابوضیف، اثر العرب فی التاریخ المغرب خلال عصر الموحدین و بنی‌مرین، بی‌جا: مؤسسه الشباب الجامعه، 1983.
10. اسماعیل، عثمان عثمان، تاریخشالهالاسلامیه، بیروت: دارالثقافه، 1975.
11. اصفهانی، ابوالفرج علی بن محمد بن حسین، مقاتل­الطالبیین، به کوشش سیداحمد صفر، بی­جا: منشورات شریف رضی، 1372.
12. اعتمادالسلطنه، محمد بن حسن بن علی، مرآه­البلدان، تهران: چاپ عبدالحسین نوایی و میرهاشم محدث، 1367.
13. الجزنانی، علی، جنیزهره­الاسفیبناءمدینهفاس، تحقیق عبدالوهاب بن منصور، الرباط: الطبعه المکیه، 1411.
14. ایرام­لاپیدوس، تاریخ جوامع اسلامی قرون نوزدهم و بیستم، ترجمه محسن مدیرشانه‌چی، مشهد: مؤسسه چاپ و نشر آستان قدس رضوی، 1376.
15. بروسوی، محمد بن علی، اوضحالمسالکالیمعرفهالبلدانوالممالک‌، مصحح: مهدی عبدالرواضیه، بیروت: دارالغرب الاسلامی: 1427.
16. بکری، ابوعبید، المسالک‌ و الممالک‌، ج۱، به‌ کوشش‌ وان‌ لون‌ و ا فره‌، تونس: ۱۹۹۲م.
17. بکری، عبدالله بن عبدالعزیز‌، کتاب المغرب لذکر بلاد الفریقیه و المغرب، پاریس: 1965.عبدالله‌بن‌ عبدالعزیز بکری‌، کتاب‌المغرب‌ فی‌ ذکر بلاد افریقیة‌ و المغرب‌ ، پاریس‌ 1965؛
18. بلاذری، احمد بن یحیی، انساب‌الاشراف، ج­2، به کوشش محمود فردوس و صبحی ندیم، دمشق: دارالیقظه العربیه، 1939.
19. تونسی، خیرالدین، اقومالمسالکفیمعرفه احوالالممالک، محقق منصف شنوفی، تونس: مجمع التونسی للعلوم و الاداب و الفنون، 2000م.
20. جان­احمدی‌، فاطمه و آرمین­دخت امین، «عوامل جغرافیایی و سیاسی مؤثر بر مکان­گزینی پایتخت ادریسیان در فاس»، فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام، سال دهم، ش38‌، پاییز، صص7-38، 1397.
21. حسن، ابراهیم حسن، تاریخ سیاسی اسلام، ج2­، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: اسلامی، 1367.
22. حمد، عادله علی، قیام‌الدولهالفاطمیهفی ­بلادافریقیهوالمغرب، قاهره: دارومطابع المستقبل، 1980.
23. حموی، یاقوت بن عبدالله، معجم‌البلدان، ج1، ترجمه علی نقی منزوی، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور، 1380.
24. حمیری، محمد بن عبدالمنعم، الروضالمعطارفیخبرالاقطار، محقق: احسان عباس، بیروت: مکتبه لبنان ناشرون، 1984م.
25. حیدر، اسد، الامامصادقوالمذاهبالاربعه، ج‌1، بی‌جا: دارالکتاب العربی، 1983.
26. دبوز، محمد علی بن عیسی، تاریخالمغربالکبیر، فی ثلاثة أجزاء کبیرة، من العصر الحجری إلى الدول الإسلامیة المستقلة فی المغرب الکبیر، ج­3، بی­جا: داراحیاءکتب العربیه، 1963.
27. ذکاوت، محمود، «تأملی در مورد چگونگی شکل‌گیری حکومت ادریسیان»، نشریه پارسه، 118-19‌، ص97-105، 1391.
28. ذهبى، محمد بن احمد، الأمصارذواتالآثار، بیروت: دارالبشائر، 1406.
29. زبیب، نجیب، دولهالتشیعفیبلادالمغرب، بیروت: دارالامیر للثقافه والعلوم، 1993.
30. سائح، حسن، الحضارهالمغربیهعبرالتاریخ، ج‌1، دارالبیضاء، دارالثقافه، 1975.
31. سعدون، عباس نصرالله، دوله الادارسه فی مغرب الاسلامی، بیروت: دارالنهضه العربیه، 1408.
32. سلاوی، احمد، الاستقصا لاخبار دول مغرب الاقصی، ج1، مغرب: دارالبیضا، 1954 م.
33. مبارک بن محمد، تاریخالجزایرفیالقدیموالحدیث‌، ج‌2، بی­جا: مکتبه النهضه الجزائریه، 1350.
34. متز، آدم­، تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری­، ترجمه علی­رضا ذکاوتی قره­گوزلو، ج­1، تهران: گستره، 1358.
35. مجدوب، عبدالعزیز، الصراع­المذهبیبافریقیهالیقیام ‌الدولهزیدیه، تونس: الدارالتونسیه، 1975.
36. محمود اسماعیل، ادریسیان؛یافته­هایجدید، ترجمة حجت­الله جودکی، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران، 1383.
37. مسعودی، ابوالحسن علی‌بن‌حسین، مروج­الذهب و معادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، ج3، چاپ­دوم، قم: دارالهجره، 1409.
38. مقلدالغنیمی، عبدالفتاح، موسوعهالمغربالعربی، قاهره: مکتبه مدبولی، 1994.
39. مکناسی، احمد، خریطه المغرب الارکیولوجیه للمواقع الاثریه لما قبل التاریخ الی الظهور الاسلام، تطوان: میلی، 1961.
40. منجم، اسحاق بن حسین، آکامالمرجانفیذکرالمدائنالمشهورهفیکلمکان، بیروت: عالم الکتب، 1408.
41. ناصری طاهری، عبدالله، مقدمه‌ای برتاریخسیاسیاجتماعیشمالافریقااز آغازتاظهورعثمانی‌ها، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ، 1375.
42. نصرالله‌، سعدون، تاریخ العرب السیاسی فی­المغرب، بیروت: دارالنهضه العربیه، 2003م.
43. نصرالله، سعدون، دوله الادارسه فی­المغرب، بیروت: دارالنهضه العربیه، 1987 م.
44. نعمان مغربی، قاضی نعمان بن محمد، افتتاح الدعوه، به کوشش فرحات دشراوی، تونس: شرکه التونسیه للتوزیع، 1975.
45. یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب ابن واضح، تاریخ یعقوبی، 2 جلد، ترجمه محمد آیتی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1370.
46. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک‌، لبنان، بیروت: بی‌تا.
47. عالم‌زاده‌ ، هادی، «مذهب ادریسیان»، مجله علوم انسانی دانشگاه الزهرا " ، ش 55‌، ص73-106، 1384.
48. عبدالرزاق، محمود اسماعیل، الادارسه، قاهره: مکتبه مدبولی، 1991.
49. عبدالوهاب، حسن حسنی، ورقاتعنالحضارهبافریقیهالتونسیه، تونس: مکتبه المنار، 1966.
50. عجم، محمد‌، «نقش ایرانیان در گسترش اسلام در شرق اسلام»‌، روزنامه همشهری 17 خرداد 1380.
51. عربی، اسماعیل، دوله الادارسه الملوک تلمسان فاس و قرطبه، الجزایر: دیوان المطبوعات الجامعیه، 1983.
52. عنان، محمد عبدالله، تاریخ دولت اسلامی در اندلس، ج1، ترجمه محمد آیتی، تهران: کیهان، 1366-1371.
53. غلاب، عبدالکریم، قرائت الجدیدهفیتاریخالمغربالعربیمغربالارضوالشعبعصرالدولوالدویلا، الجزءالاول، دارالغرب الاسلامی، 1426 ق­/2005­م.
54. الکتانی، حمد بن جعفر، سلوه الانفاس، ج1، چاپ سنگی، مراکش: فاس، 1890.
55. لووی. پرونسال و ج. س کولان، بیان المغرب فی الاخبار الاندلس و المغرب، بیروت: دارالثقافه، 1983.
56. لووی. پرووانسال، الاسلام فی المغرب و الاندلس، ترجمه سیدمحمود عبدالعزیز سالم و محمد صلاح‌الدین حلمی، قاهره: دارالنهضه، بی‌تا.
57. مالکی، ابوعبدالله، ریاض النفوس، به کوشش بشیر بکوش، بیروت: دارالغرب اسلامی، 1994.