Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

Imami Shiism in Transoxania Under the Samanids

Document Type : Original Article

Author
Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University
Abstract
In spite of the fact that the Shiism, due to the different look at the governance of the Islamic society, was always faced with the opposition from the caliphate system, and some of the adherents of that denomination were under persecution, the Shiite thought spread out in numerous parts of the Islamic territory – including Transoxania – during the early Islamic centuries. While exploring the backgrounds and factors, the present article investigates why and how the Shiism infiltrated Transoxania under the Samanids. This article shows that the geographical-cultural situation of Transoxania as well as the religious toleration of Samanids prepared the ground for attraction of Imami Shiites during the 3rd century; and in the early 4th century, Transoxania became one of the most important centers of the Shiite culture. From the mid-4th century, as a result of Al Buya dynasty’s dominance over Baghdad as well as the religious conflicts between Karamya and Maturidis on the one hand and the Shiites on the other hand, that center lost its prosperity and the Shiites migrated to other areas.
 
Keywords


  1. فهرست منابع

    1. ابن‌اثیر، عزّالدین علی، الکامل فی التاریخ، بیروت: دارصادر، 1386ق.
    2. ابن‌اسفندیار، بهاءالدین محمد بن حسن، تاریخ طبرستان، 2 جلد. تصحیح عباس اقبال، تهران: چاپخانه مجلس، 1320.
    3. ابن‌بابویه محمد بن علی، من لایحضره ‌الفقیه، اشرف علی تحقیقه السید حسن الموسوی الخراسان؛ بیروت: دارصعب و دارالتعارف، 1401ق.‍
    4.   ابن‌عنبه، احمد بن علی، عمدةالطالب فی انساب آل ابی‌طالب، تصحیح محمد حسن آل الطالقانی، نجف: مطبعة الحیدریة، 1380ق.
    5.   ابن‌مسکویه، احمد بن محمد، تجارب‌‌الامم، تصحیح ه‍.ف. امدروز، بغداد: مکتبة المثنی، 1334ق.

    6. ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، ترجمه و تحقیق رضا تجدّد، تهران: اساطیر، 1381.

    7. ابوالفرج اصفهانی، علی بن حسین، مقاتل ‌الطالبیین، تحقیق السید احمد صقر، نجف: مؤسسة العطار لثقافیه، 1428ق.

    1. استخری، ابراهیم بن محمد، المسالک والممالک، ترجمه فارسی کهن، تصحیح ایرج افشار، تهران: انتشارات علمی ـ فرهنگی، 1368.
    2.   اشپولر برتولد، ایران در قرون نخستین اسلامی، ج‌1، ترجمه عبدالجواد فلاطوری، تهران: انتشارات علمی ـ فرهنگی، 1379.
    3. اشعری، علی بن اسماعیل، مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلّین، ترجمه محسن مؤیدی، تهران: امیرکبیر، 1362.
    4.   اصفهانی، حمزة بن حسن، سنی ملوک الارض و الانبیاء، برلین: مطبعه کاویانی، 1340ق.
    5.   بارتولد، و.و، گزیده مقالات تحقیقی، ترجمه کریم کشاورز، تهران: امیرکبیر، 1358.
    6. بغدادی، عبدالقاهر بن طاهر، الفرق بین الفرق، بیروت: دارالجیل و دارالآفاق الجدیده، 1408ق.
    7. بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح‌البلدان، بیروت: دار و مکتبه الهلال، 1421ق.
    8. بلعمی، محمد بن محمد بن عبیدالله، تاریخ‌نامه طبری، تصحیح محمد روشن، تهران: سروش، 1389.
    9. بیهقی، ابوالحسن علی بن زید، تاریخ بیهق، تصحیح احمد بهمنیار، تهران: کتاب‌فروشی فروغی، 1317.
    10.    بیهقی، ابوالحسن علی بن زید، لباب‌الانساب، تحقیق مهدی الرجایی، قم: مکتبة آیت‌الله العظمی النجفی المرعشی، 1371.
    11. ثعالبی، عبدالملک بن محمد بن اسماعیل، لطائف‌المعارف، تحقیق ابراهیم الابیاری و حسن کامل الصیرفی، قاهره: دارالاحیاء الکتب العربیة، 1379ق.
    12. جرفادقانی، ابوالشرف ناصح بن ظفر، ترجمه تاریخ یمینی، تصحیح جعفر شعار، تهران: انتشارات علمی ـ فرهنگی، 1374.
    13. جعفری، سیدحسین، تشیع در مسیر تاریخ، ترجمه محمدتقی آیت‌اللهی، تهران: نشر فرهنگ اسلامی، 1372.
    14.    دوانی، علی، مفاخر اسلام، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی ـ امیرکبیر، 1377.
    15.    دینوری، ابوحنیفه احمد بن داوود، الاخبار الطوال، عبد­المنعم عامر و جمال­الدین شیال، قم: منشورات الرضى، 1368.
    16.    ذهبی، شمس‌الدین، سیر اعلام النبلاء، تحقیق شعیب ارنووط و دیگران، بیروت: مؤسسة الرسالة، 1403.
    17.    سمرقندی، محمد بن عبدالجلیل، قندیه، به کوشش ایرج افشار، تهران: مؤسسه فرهنگی جهانگیری، 1367،
    18. سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الانساب، تحقیق عبدالله عمر البارودی، بیروت: دار صادر،
      1409ق.
    19. شهرستانی، محمد بن­ عبدالکریم، الملل و نحل، ترجمه افضل­الدین صدر ترکه اصفهانی، تصحیح و تحشیه سیدمحمدرضا جلالی نایینی، تهران: چاپخانه تابان، 1335.
    20. طبری، محمد بن جریر، تاریخ الرسل و الملوک، چاپ عبدأعلی مهنا، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 1418ق.
    21. طوسى، محمد بن حسن، رجال، تحقیق جواد قیومى اصفهانى، قم: مؤسسة النشر الاسلامی التابعة لجامعة المدرسین، 1373.
    22.    طوسی، محمد بن حسن، الفهرست، تصحیح و تعلیق محمدصادق آل‌بحرالعلوم، نجف: معهد نشریات المکتبة المرتضویه، بی‌تا.
    23. غفرانی، علی، «تاریخ شیعه در ماوراءالنهر از سقوط سامانیان تا حملهمغول»، شیعه‌شناسی، سال4، ش14، ص7ـ24، سال 1385.
    24. فخررازی، محمد بن عمر، الشجرةالمبارکه، تحقیق مهدی الرجایی، قم: مکتبة آیت‌الله العظمی المرعشی النجفی العامة، 1409ق.
    25. کشّی، ابوعمرو محمد بن عمر بن عبدالعزیز، رجال الکشی، قدّم له و علّق علیه السید احمد الحسینی، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، 1430ق.
    26. گردیزی، عبدالحی بن ضحاک، تاریخ گردیزی، تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران: دنیای کتاب، 1363.
    27. گیب، همیلتون، فتوحات مسلمانان در ماوراءالنهر، ترجمه محسن رحمتی، خرم‌آباد: دانشگاه لرستان، 1396.
    28.    مروزی، اسماعیل بن حسین، الفخری فی انساب الطالبیین، تحقیق السید مهدی الرجایی، قم: مکتبة آیت‌الله العظمی المرعشی النجفی العامة، 1409ق.
    29. مسعودی، علی بن حسین، التنبیه و الاشراف، عنّی بتصحیحه عبدالله اسماعیل الصاوی، بی‌جا: یطلب من المکتبة العصریه فی بغداد، 1938.
    30. مسعودی، علی بن حسین، مروج‌الذهب و معادن الجواهر، بیروت: الشرکة العالمیة للکتب، 1990.
    31. مقدسی، احمد بن محمد، احسن‌التقاسیم فی معرفةالاقالیم، تحقیق محمد مخزوم، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1408ق.
    32. منتظرالقائم، اصغر، نقش قبایل یمنی در حمایت از اهل‌بیت، قم: بوستان کتاب، 1380.
    33.    ناجی، محمدرضا، تاریخ تمدن و فرهنگ اسلامی در قلمرو سامانیان، بی‌جا: مجمع علمی تمدن، تاریخ و فرهنگ سامانیان، 1378.
    34.    نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، تحقیق السیدموسی الشبیری الزنجانی، قم: مؤسسة النشر الإسلامی، 1418ق.
    35.    نرشخی، محمد بن جعفر، تاریخ بخارا، ترجمه ابونصر قباوی، تلخیص محمد بن زفر بن عمر، تصحیح محمدتقی مدرس رضوی، تهران: توس، 1363.
    36.    نسفی، ابوحفص عمر بن احمد، القند فی معرفةعلماء سمرقند، تحقیق یوسف الهادی، تهران: میراث مکتوب، 1378.
    37.    نفیسی، سعید، تعلیقات بر تاریخ بیهقی، تهران: کتابخانه سنایی، 1332.
    38. نویسنده نامعلوم، حدود العالم من المشرق الی المغرب، تصحیح منوچهر ستوده، تهران: طهوری، 1362.
    39.    همایی، جلال‌الدین، مختاری‌نامه، تهران: علمی ـ فرهنگی، 1361.
    40. یاقوت حموی، شهاب‌الدین ابوعبدالله، معجم‌البلدان، تصحیح فردیناند ووستنفلد، بیروت: دارصادر، 1409ق.