Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

Diffusing the Shi‘i Rites on the Coins in the Zandiya Period

Document Type : Original Article

Authors
Lorestan University
Abstract
The numismatic studies show that the coin is one of the governmental tools for reflecting the attitude of the states and rulers regarding the political, religious and economic issues in the society and in the levels of environmental and international relations. Religious rites inscribed on coinages reflect some sort of ontological worldview and attitude as well as the religious thought of the rulers. In the coins of the Zandiya period (11-64-1209 AH), using the Shiite notions and themes were common. Thus, the question arises as follows: "What was the effect of the political-religious attitude of Zandiya rulers on their approach to inscribing the Shiite rites on the coins of that period?" This study aims at investigating reason and method of inscribing the Shiite rites on coins of Zandiya period in a descriptive-analytical manner. The findings of the study show that under Zandiya, instead of inscribing the worldly titles of the ruler on the coins, the Shiite rites on resorting to God's attributes and respecting the Shiite imams and resorting to them – especially Imam Mahdi – flourished. Besides, the Safawid traditions – including Mahdawiyyat and saviorship were revived. This Shiite tendency from Zandiya was done to legitimize the government by linking their government to Imam Mahdi as the universal savior, and their Safawid-centered policy can be defined with the same view. 
Keywords

Subjects


الف. کتاب‌ها و مقالات
1.       اسماعیلی، صغری (1385)، پژوهشی در سکه­ها و مهرهای دوره صفوی، تهران، سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، پژوهشکده زبان و گویش.
2.                  افتخاری، یوسف و زیاری،‌ مانی (1397)، سکه‌های شاهان زند، تهران، پازینه.
3.                  امینی هروی، امیرصدرالدین ابراهیم (1383)، فتوحات شاهی، تصحیح محمدرضا نصیری، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
4.       آصف، محمدهاشم (رستم­الحکما) (1352)، رستم ­التواریخ، به­اهتمام محمد مشیری، تهران،
سپهر.
5.       آنجوللو، جووان ماریا (1381)، «سفرنامه»، در: سفرنامه­های ونیزیان در ایران، ترجمه منوچهر امیری، چ دوم، تهران، خوارزمی.
6.       بازرگان ونیزی (1381)، «سفرنامه بازرگان ونیزی در ایران»، در: سفرنامه­های ونیزیان در ایران، ترجمه منوچهر امیری، چ دوم، تهران، خوارزمی.
7.                  پری، جان (1387)، «زندیان»، در: تاریخ ایران دوره افشار، زند و قاجار، جمعی از نویسندگان، زیرنظر پتر آوری، گاوین همبلی و چارلز ملویل، ترجمه مرتضی ثاقب­فر، تهران، جامی.
8.                  ترابی طباطبائی، جمال (1350)، «سکه‌های شاهان اسلامی ایران»، بی‌جا، نشریه موزه آذربایجان شرقی، ش5.
9.                  ثواقب، جهانبخش و امرایی، سیاوش و شهیدانی، شهاب (1395)، «روند دگرگونی نقوش و شعائر مذهبی بر روی سکه‌های دوره صفوی»، تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام، ش 12، س6، بهار و تابستان.
10.             جعفریان، رسول (1391)، نظریه اتصال دولت صفویه با دولت صاحب­الزمان7 به­ضمیمه رساله «شرح حدیث دولتنا فی آخرالزمان»، تهران، علم. 
11.             جنابدی، میرزابیگ حسن (1378)، روضة­ الصفویه، به­کوشش غلامرضا طباطبائی­مجد، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار. 
12.             جونز، سر هارفورد (2536)، آخرین روزهای لطفعلی‌خان زند، ترجمه هما ناطق و جان گرنی، تهران، امیرکبیر.
13.             جهان­بخش، هانا و شیخی نارانی، هانیه (1395)، «پژوهشی پیرامون نقش گل و مرغ و کاربرد آن در هنرهای سنتی ایران (دوران زندیه و قاجار)»، تاریخ نو، ش16.
14.             حسینی عاملی، محمدشفیع (1383)، محافل ­المؤمنین فی ذیل مجالس المؤمنین، تصحیح و تحقیق ابراهیم عزت‌پور و منصور جغتایی، تهران، آستان قدس رضوی.
15.             حسینی قمی، قاضی احمد (1383)، خلاصة ­التواریخ، تصحیح احسان اشراقی، تهران، دانشگاه تهران.
16.             حسینی، خورشاه­بن قباد (1379)، تاریخ ایلچی نظام­شاه، تصحیح محمدرضا نصیری و کوئیچی هانه­دا، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
17.      خنجی اصفهانی، فضل­الله­بن روزبهان (1382)، تاریخ عالم­آرای امینی، تصحیح محمداکبر عشیق، تهران، میراث مکتوب.
18.             خواندمیر، غیاث­الدین (1353)، تاریخ حبیب­ السیر، تصحیح زیرنظر محمد دبیرسیاقی، چ دوم، تهران، خیام.
19.             دالساندری، وینچنتو (1381)، «سفرنامه»، در: سفرنامه­های ونیزیان در ایران، ترجمه منوچهر امیری، چ دوم، تهران، خوارزمی.
20.      دلند، آندره دولیه (1355)، زیبایی­های ایران، ترجمه محسن صبا، تهران، انجمن دوستداران
کتاب.
21.             دنبلی«مفتون»، عبدالرزاق­بیگ (1350)، تجربة ­الاحرار و تسلیة ­الابرار، بخش دوم، تصحیح حسن قاضی طباطبائی، تبریز، مؤسسه فرهنگ و تاریخ ایران.
22.             دهخدا، بی‌تا، به نقل از: غیاث اللغات.
23.             رابینو، لویی (1353)، سکه‌های شاهان ایرانی: آلبوم سکه‌ها، نشان‌ها و مهرهای پادشاهان ایران، به­اهتمام محمد مشیری، تهران، امیرکبیر.
24.             رجبی، پرویز (1389)، کریم‌خان زند و زمان او، تهران، کتاب آمه.
25.             روملو، حسن­بیگ (1384)، احسن ­التواریخ، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران، اساطیر.
26.             سالاری، علیرضا (1377)، بررسی کتب خطی یا قدیمه وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، تهران، وزارت امور خارجه.
27.             سانسون، مارتین (1346)، سفرنامة سانسون، ترجمه‌ تقی تفضّلی، تهران، ابن­سینا.
28.             سرفراز، علی‌اکبر و آورزمانی، فریدون (1383)، سکه‌های ایران از آغاز تا دوران زندیه، تهران، سمت.
29.             سیوری، راجر (1372)، ایران عصر صفوی، ترجمه کامبیز عزیزی، تهران، مرکز.
30.             شاردن، جان (1374)، سفرنامه شاردن، ترجمه اقبال یغمایی، تهران، توس.
31.             شیرازی نویدی، عبدی­بیگ (1369)، تکملة الاخبار، تصحیح عبدالحسین نوایی، تهران، نی.
32.             شیرازی، عبدی­بیک (1986)، مظهر الاسرار، تهیه­کننده ابوالفضل هاشم­اوغلی رحیموف، مسکو، دانش شعبه ادبیات خاور.
33.             صفوی، شاه طهماسب (1363)، تذکره شاه‌طهماسب، مقدمه امرالله صفری، چ دوم، تهران، اقبال.
34.             عالم­آرای شاه اسماعیل (1384)، تصحیح اصغر منتظرصاحب، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
35.             علاءالدینی، بهرام (1391)، سکه‌های مسی ایران، تهران، یساولی.
36.             غفاری کاشانی، ابوالحسن (1369)، گلشن مراد، به­اهتمام غلامرضا طباطبائی­مجد، تهران، زرین.
37.             فرانکلین، ویلیام (1358)، مشاهدات سفر از بنگال به ایران در سال­های 1786-1787 میلادی، ترجمه محسن جاویدان، تهران، مرکز ایرانی تحقیقات تاریخی.
38.             فرح­بخش، هوشنگ (1354)، سکه­های ضربی، چکشی ایران (صفویه، افغان­ها، افشاریه، زندیه، قاجاریه)، برلن­غربی، آلمان - تهران، نوین فرح­بخش و پسران.
39.             فوران، جان (1389)، مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران، ترجمه احمد تدیّن، تهران، رسا.
40.             قائم مقامی، جهانگیر (1350)، مقدمه‌‌ای بر شناخت اسناد تاریخی، تهران، انجمن ملی ایران.
41.             قزوینی، ابوالحسن (1367)، فواید ­الصفویه، تصحیح مریم میراحمدی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
42.             کاکاوند، سمانه (1395)، «مطالعه ابعاد گوناگون سجع مهر و نوشتار سکه کریم­خان زند (1193-1163ق/1779-1750م)»، نامه ایران­شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، س1، ش1، بهار و تابستان.
43.             کمپفر، انگلبرت (1363)، سفرنامة کمپفر، ترجمه کیکاووس جهانداری، چ سوم، تهران،
خوارزمی.
44.             کوهمره، زین­العابدین (ملقب به امیر) (1391)، تاریخ زندیه، ذیل مجمل التواریخ، به ­سعی و اهتمام محمدتقی مدرّس رضوی، تهران، دانشگاه تهران.
45.             گلستانه، ابوالحسن (1391)، مجمل­التواریخ، به­ سعی و اهتمام محمدتقی مدرّس رضوی، تهران، دانشگاه تهران.
46.             مته، رودی و فلور، ویلم و کلاوسون، پاتریک (1396)، تاریخ پولی ایران از صفویه تا قاجار، ترجمه جواد عباسی، تهران، نامک.
47.             ممبره، میکله (1398)، سفرنامه میکله ممبره، ترجمه ساسان طهماسبی، قم، مجمع ذخائر اسلامی. 
48.             موسوی نامی اصفهانی، محمدصادق (1368)، تاریخ گیتی­گشا، تهران، اقبال.
49.             ناجی، محمدیوسف (1387)، رساله در پادشاهی صفوی، به­کوشش رسول جعفریان و فرشته کوشکی، تهران، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
50.             نادر میرزا (1360)، تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز، شرح و تعلیقات محمد مشیری، چ سوم، تهران، اقبال.
51.             نخجوانی، حسین (1332)، «مسجدجامع تبریز و شرح کتیبه­های آن»، نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی تبریز، ش28.
52.             نوایی، عبدالحسین (1348)، کریم‌خان زند، تهران، ابن‌سینا.
53.             ــــــــــــــــــــــــ (به­اهتمام) (1368)، شاه اسمعیل صفوی (اسناد و مکاتبات تاریخی همراه با یادداشت­های تفصیلی)، چ دوم، تهران، ارغوان.
54.             نیبور، کارستن (1390)، سفرنامه کارستن نیبور، ترجمه پرویز رجبی، تهران، ایران­شناسی.
55.             هنرفر، لطف­الله (1350)، گنجینه آثار تاریخی اصفهان، اصفهان، کتابفروشی ثقفی.
 
ب. منابع انگلیسی
1. Poole, Reginald Stuart, lld (1887), Coins of the Shahs of Persia, British museum, London.
2. Valentine, W.H. (1911), Modern Copper Coins of the Muhammadan States, London.
3. Paghava, irakli (2008), “Caucasian Numismatics, Papers on the Coinage of Kartil-Kakheti (Eastern Georgia), 1744-1801”, Supplement to Journal of Oriental Numismatic Society.
ج. موزه­ها
1. موزه و کتابخانه ملک، تهران، گنجینه سکه­ها.
2. موزه قلعه فلک­الافلاک، خرم­آباد، گنجینه سکه­ها.
3. موزه گنجعلیخان، کرمان، گنجینه سکه­ها.
 
د. تارنماها
- https://www.acsearch.info
- https://en.numista.com
- http://hcr.ashmus.ox.ac.uk موزه آشمولین انگلیس
- http://numismatics.org انجمن سکه­شناسی امریکا
- www.spink.com
- https://www.zeno.ru