Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

The influence of theological elements on the insight and method of historiography of the Safavid period

Document Type : Original Article

Authors
Ali Ghasemi 1
mohammad benshakhteh 2
1 Assistant Professor of History, Department of History, Faculty of Literature and Humanities , Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran.
2 Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Ilam University, Ilam, Iran.
10.22034/shistu.2022.533214.2084
Abstract
A study of the historiographical texts of the Safavid period indicates that an important part of the narrations were written under the influence of theological elements and concepts. The results of this study show that due to the reliance on theological historiography on epistemological sources such as reason and authoritative narration, the power of negation and the strong proof has been at the core of such an insight and method. Accordingly, the Safavid opponents tried to use such an approach, while confirming and proving their political and ideological tendencies, to question the foundations of the religious legitimacy of this government. On the other hand, pro-Safavid historians also tried to justify the religious rules that legitimized the government using such insights and methods. therefore, Theological historiography could, in both negative and positive aspects, raise ambiguity or proof about religious narratives on the foundations of the legitimacy of the Safavid state. The core nature of the narrative played an important role in adopting the verbal method. Narratives whose main subject matter was controversial and persuasive, such as the controversy over important religious, military, and political issues, were accompanied by a detailed theological-historical discussion using a comparative and rational approach. On issues such as the elimination of political and ideological opponents and the expression of some elements of the legitimacy of the state that required psychological grounding, an approach based on the acquisition of theological concepts was used with the least discussion or historical assessment
Keywords
Theological elements
historiography
Safavids
legitimation
ideological struggle

Subjects

  1. قرآن کریم

    1. ابن ابی­الحدید (1404ق)، شرح نهج­البلاغه، محمد ابوالفضل ابراهیم، قم، مکتبة آیة‌الله العظمی المرعشی النجفی;.
    2. ابن­اثیر، عزالدین­علی (1371)، الکامل، ترجمه ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، تهران، مؤسسه مطبوعاتی علمی.
    3. ابن­بزاز اردبیلی(1373)، صفوة­الصفا، تصحیح غلامرضا طباطبائی مجد، تهران، مصحح.
    4. اسکندرمنشی (1314ق)، تاریخ عالم­آرای­عباسی، تهران، دارالطباعه آقا سیدمرتضی.
    5. افوشته­ای ­نطنزی، محمود بن هدایت­الله (1373)، نقاوة ­الآثار فی ذکر الاخیار در تاریخ صفویه، تصحیح احسان اشراقی، چ دوم، تهران، علمی و فرهنگی.
    6. امینی ­هروی، امیرصدرالدین سلطان ­ابراهیم (1383)، فتوحات شاهی، تصحیح و تعلیق محمدرضا نصیری، تهران، دانشگاه تهران.
    7. بابایی­سیاب، علی و جان­احمدی، فاطمه و آقاجری، هاشم (1397)، «شاخصه­های تاریخ­نگاری فاطمیان در گفتمان تاریخ­نگاری اسلامی»، دوفصلنامة علمی-پژوهشی تاریخ­نگری و تاریخ­نگاری، تهران، دانشگاه الزهراء "، سال بیست­وهشتم، ش21، ش مسلسل 106.
    8. ترکمنی­آذر، پروین (1390)، «اندیشه­های غالب بر نوشته­های تاریخی دورة سلجوقی در ایران: کلام اشعری و حکمت عملی»، پژوهشنامة تاریخ تمدن اسلامی، سال چهل­و­چهارم، ش دوم.
    9. جعفریان، رسول (1388)، «تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی»، چاپ سوم، تهران، نشرعلم.
    10. حسن­بگی، علی (1395)، «دانشوران شیعه و نقد گزارش­های تاریخی بر پایه باورهای کلامی»، فصلنامة علمی- پژوهشی شیعه­شناسی، سال چهاردهم، ش 54.
    11. حسینی ­استرآبادی، حسین بن مرتضی (1366)، تاریخ ­سلطانی از شیخ­صفی تا شاه­صفی، تصحیح احسان اشرقی، تهران، علمی.
    12. حسینی قزوینی، یحیی بن عبداللطیف (1314)، لب­ التواریخ، بی­جا، نشریات مؤسسه خاور، مطبعه یمنی.
    13. خنجی ­اصفهانی، فضل­الله بن روزبهان (1382)، تاریخ عالم­آرای­امینی، تصحیح محمداکبر عشیق، میراث مکتوب.
    14. ــــــــــــــــــــــــــــ (1362)، سلوک ­الملوک، تصحیح و مقدمه محمدعلی موحد، تهران، خوارزمی.
    15. خواندمیر (1380)، تاریخ حبیب ­السیر، مقدمه استاد جلال الدین همایی، زیر نظر دکتر دبیرسیاقی،
      چ‌ دوم، تهران، خیام.
    16. رازی، فخرالدین (1420)، کتاب تفسیر مفاتیح ­الغیب، چ سوم، بیروت، دار­احیاء التراث
      العربی.
    17. ربانی گلپایگانی، علی (1396)، درآمدی بر کلام جدید، چ نهم، قم، هاجر.
    18. روملو، حسن­ (1384)، احسن ­التواریخ، تصحیح عبدالحسین نوایی، ج2، تهران، اساطیر.
    19. سبحانی، جعفر (1387)، راهنمای حقیقت، چ پنجم، تهران، مشعر.
    20. ــــــــــــــــــــــــــــ (1386)، سیمای عقاید شیعه، ترجمه جواد محدثی، تهران، مشعر.
    21. سیوری، راجر (1385)، ایران عصر صفوی، ترجمة کامبیز عزیزی، تهران. نشر مرکز.
    22. شاملو، ولی­قلی بن داودقلی (1375)، قصص­ الخاقانی، تصحیح حسن سادات­ ناصری، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    23. شریف­مرتضی (1411)، الذخیرة فی علم الکلام، به تحقیق سیداحمد حسینی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی.
    24. شیخ ­طوسی (1411)، العقائد الجعفریه، قم، مکتبة النشر الاسلامی.
    25. شیخ­ مفید (1413)، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد. ج1، قم، کنگره شیخ­مفید.
    26. شیرازی (نویدی)، عبدی­بیگ (1369)، تکمله­الاخبار، با مقدمه، تصحیح و تعلیقات دکتر عبدالحسین نوایی، تهران، نشر نی.
    27. صفری، نعمت­الله (1386)، «شیخ­مفید و تاریخ­نگاری او در کتاب الارشاد با توجه به برخی مبانی کلامی و اصولی او»، فصلنامه شیعه­شناسی، سال پنجم، ش 18.
    28. صفوی، شاه­طهماسب (1343)، تذکره شاه­طهماسب، برلن، چاپخانه کاویانی.
    29. طبری، محمد بن ­جریر (1387/1967)، تاریخ الامم و الملوک، ط. الثانیه، تحقیق محمدابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث.
    30. حلی، حسن بن یوسف (1409)، ترجمة الألفین، ترجمه وجدانی، چ دوم، قم، هجرت.
    31. ــــــــــــــــــــــــــــ (1386)، معارج الفهم فی شرح النظم، قم، دلیل ما.
    32. ــــــــــــــــــــــــــــ (1379)، نهج الحق و کشف الصدق، ترجمه علیرضا کهنسال، مشهد،
      عاشوراء.
    33. طباطبایی، سید محمد حسین (1386)، شیعه در اسلام، تحقیق و ویرایش محمدعلی کوشا، چ نهم، قم، واریان.
    34. غفاری­کاشانی، قاضی­احمد (1404)، تاریخ نگارستان، تصحیح مرتضی مدرّس­گیلانی، تهران، کتابفروشی حافظ.
    35. فلسفی، نصرالله (1353)، زندگانی شاه­عباس­اول، تهران، دانشگاه تهران.
    36. فیاض­لاهیجی (1372)، سرمایه ایمان در اصول اعتقادات، چ سوم، تهران، الزهراء.
    37. قادری، حاتم و رستم­وندی، تقی (1385)، «اندیشه ایرانشهری (مختصات و مؤلفه­های مفهومی)»، فصلنامة علمی- پژوهشی علوم­انسانی دانشگاه الزهراء "، سال شانزدهم، ش 59.
    38. قاضی عبدالجبار (1965-1962م)، المغنی فی ابواب التوحید و العدل، تحقیق جورج قنواتی، قاهره، الدارالمصریه.
    39. قدیمی­قیداری، عباس (1390)، «درآمدی بر موانع و دشواری­های تاریخ­نویسی در ایران با تأکید بر عصر قاجار»، دوفصلنامه علمی پژوهشی تاریخنگری و تاریخنگاری، تهران، دانشگاه الزهراء "، سال بیست و یکم، ش 8، ش مسلسل 90.
    40. قزوینی، ابوالحسن (1367)، فواید­الصفویه، تصحیح، مقدمه و حواشی دکتر مریم میراحمدی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، ۱۳۶۷.
    41. کربلایی­پازوکی، علی (1384)، «نقش اندیشه­های کلامی در تاریخ­نویسی مسلمانان»، فصلنامة پژوهشی اندیشه نوین دینی، ش 3.
    42. لاهیجی، حسن­بن­عبدالرزاق (1375)، رسائل فارسی، چاپ اول، تهران، میراث مکتوب.
    43. مشکور، محمدجواد (1372ش)، فرهنگ فرق اسلامی، چ دوم، مشهد، آستان قدس رضوی.
    44. مطهری، مرتضی (1393)، انسان و سرنوشت، چ چهل و پنج، تهران، صدرا.
    45. ــــــــــــــــــــــــــــ (1392)، آزادی معنوی، چ شصتم، تهران، صدرا.
    46. مظفر، محمدحسن (1377)، دلائل الصدق، ترجمه محمد سپهری، تهران، امیرکبیر.
    47. مظفر، محمدرضا (1387ش)، عقاید الامامیه، چ دوازدهم، قم، انصاریان.
    48. مکارم­شیرازی، ناصر (1386ش)، شیعه پاسخ می­گوید، چ هفتم، قم، مدرسه امام علی بن ابی‌طالب7.
    49. ملانوری، محمدرضا (1392)، «مفهوم­شناسی بدعت و بدعت­گذاران نزد عالمان شیعی و سنی»، نشریه هفت آسمان، ش 58.
    50. منجم ­یزدی، ملاجلال­الدین محمد (1366)، تاریخ عباسی یا روزنامه ملاجلال، به­کوشش سیف‌زطزطالله وحیدنیا، بی­جا، وحید.
    51. ­منشی­قزوینی، بوداق (1378)، جواهر­الاخبار، مقدمه، تصحیح و تعلیقات محسن بهرام­نژاد، چاپ اول، تهران، میراث مکتوب.
    52. موسوی­فندرسکی، ابوطالب بن میرزابیک (1388)، تحفة ­العالم در اوصاف و اخبار شاه‌سلطان‌حسین، به کوشش رسول جعفریان، تهران، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
    53. مؤلف مجهول (1334)، خلاصه التواریخ- تاریخ ملاکمال، به تصحیح و تحشیه ابراهیم دهگان، اراک، چاپ فروردین.
    54. نصیری، محمدابراهیم بن زین­العابدین (1373)، دستور شهریاران (سال­های 1105 تا 1110هـ . ق پادشاهی شاه­سلطان­حسین صفوی، به­کوشش محمدنادر نصیری­مقدم، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، 1373.
    55. واله­اصفهانی، محمدیوسف (1372)، خلدبرین (ایران در روزگار صفویان)، به­کوشش میرهاشم محدث، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
    56. وحیدقزوینی، محمدطاهر (1329)، عباسنامه یا شرح زندگانی ۲۲ساله شاه­عباس­ثانی (۱۰۵۲- ۱۰۷۳ق)، تصحیح و تحشیه ابراهیم دهگان، اراک، کتابفروشی داودی اراک.
Shi'ite Studies
Volume 19, Issue 74
Winter 2021
Pages 105-150