Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

The Analytical Exploration of the Parameters Effective In the Increase of the Political-Social Role of the Clerics Of Isfahan in Qajar Period (1210-1264 AH/ 1794-1896 AD)

Document Type : Original Article

Authors
department history.uni Isfahan. Isfahan.
Abstract
The present study aims at exploration of the parameters effective in the increase of the political-social role of the clerics in Isfahan in the Qajar period (1210-1264 AH/ 1794-1896 AD). The clerics are among the social classes with an important role in the political and social activities in the Iranian society since long ago. Under Qajars, this social group was at the center of attention in facing the issues of the time in some of the cities like Isfahan. Iran's domestic evolutions and its international relations with the European countries prepared an influential milieu for the clerics to play a more active role. The present study was conducted through a descriptive-analytical method using library sources and documentary data to answer the following questions: (a) what are the parameters effective in increase of the political-social role of the clerics in Isfahan under Qajars? And (b) how could the clerics in Isfahan strengthen their social status using those parameters?
   The findings suggest that in view of some important parameters such as legitimizing the government, religious and political fatwas, struggling with religious-intellectual deviations, superiority of the Usuli thought over the Akhbari thought and the related consequences in the society, supporting public groups in confrontation with the local despotic governors, domestics dictatorship and foreign colonialism, as well as the religious milieu and the clerics' status as the only referents for resolving people's issues, the clergymen in Isfahan could manage to strengthen their social status in that time for the future events.
Keywords

Subjects


  1.  

    1. اشرف، احمد (1359)، موانع تاریخی رشد سرمایه‌دارای در ایران در دوره قاجاریه، تهران، زمینه.
    2. اعتمادالسلطنه، محمّد حسن خان (1345)، روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه وزیر انطباعات در اواخر دوره ناصری، مقدمه و فهارس ایرج افشار، تهران، امیرکبیر.
    3. آبادیان، حسین (1376)، اندیشه دینی و جنبش ضد رژی در ایران، تهران، بی‌نا.
    4. آژند، یعقوب (1367)، قیام تنباکو، تهران، امیرکبیر.
    5. آل سید غفور، سید محسن (1384)، جایگاه سیاسی عالم دینی در دو مکتب اخباری و اصولی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم.
    6. پیترآوری، مولفین و گاوین همبل و چارلز سلوین (1391)، تاریخ ایران (دوره افشار، زند و قاجار)، در مجموعه تاریخ کمبریج، ج7، ترجمه تیمور قادری، بی‌جا، بی‌نا.
    7. بامداد، مهدی (1347)، شرح حال رجال ایران در قرن 12، 13، 14 هـ .ق، بی‌جا، بانک بازرگانی ایران.
    8. بروگش، هاینریش کارل (1367)، سفری به دربار سلطان صاحبقران، ترجمه حسین کردبچه، تهران، اطلاعات.
    9. بهشتی‌سرشت، محسن (1380)، نقش علما در سیاست (از مشروطه تا انقراض قاجار)، تهران، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.
    10. پولاک، یاکوب ادوارد (1361)، سفرنامه پولاک (ایران و ایرانیان)، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران، خوارزمی.
    11. تحویلدار، میرزا حسین خان (1342)، جغرافیای اصفهان (جغرافیای طبیعی و انسانی و آمار اصناف شهر)، به کوشش منوچهر ستوده، تهران، دانشگاه تهران.
    12. تنکابنی، میرزا محمّد، (بی‌تا)، قصص العلماء، به کوشش حاج سید محمود کتابچی، بی‌جا، علمیه اسلامیه.
    13. جابری انصاری، حاج میرزا حسن خان (1378)، تاریخ اصفهان، ترتیب و تصحیح و تعلیق جمشید مظاهری، اصفهان، نشر مشعل.
    14. جهانگیر میرزا (1384)، تاریخ نو، به سعی و اهتمام عباس اقبال، تهران، علم.
    15. حائری، عبدالهادی (1380)، نخستین رویارویی‌های اندیشه‌گران ایران با دو رویه تمدن بورژوازی غرب، تهران، امیرکبیر.
    16. خالقی زاده، امیرحسین (1390)، نقش سیاسی علمای شیعه در عصر قاجار، قم، بوستان کتاب.
    17. دوانی، علی (1380)، مفاخر الاسلام، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
    18. ــــــــــــــ (بی‌تا)، نهضت روحانیان ایران، بی‌جا، بنیاد فرهنگی امام رضا7.
    19. ــــــــــــــ (1390)، مکتوبات و بیانات سیاسی اجتماعی علمای شیعه دوره قاجار، تهران، نی.
    20. رضایی، محمّد جعفر (1391)، جریان‌های فکری حوزه علمیه اصفهان با تأکید بر مسئله امامت در سده اخیر، تهران، حکمت و فلسفه ایران.
    21. روضاتی، سید محمّد علی (بی‌تا)، زندگانی آیت‌الله چهار سوقی، اصفهان، نشر داد.
    22. ریاحی، محمّد حسین (1386)، «ویژگی‌های اخلاقی و معنوی آیت‌الله رحیم ارباب»، مجله اخلاق، ش7.
    23. زرگری نژاد، غلامحسین (1374)، رسائل مشروطیت، ج1، کویر، تهران، بی‌نا.
    24. شمیم، علی اصغر (1384)، ایران در دوره سلطنت قاجار قرن سیزدهم و نیمه اول قرن چهاردهم، چ یازدهم، تهران، مدبر.
    25. صبوریان، محسن (1398)، تکوین نهاد مرجعیت تقلید شیعه (گفتاری در تحولات سیاسی و اجتماعی روحانیت شیعه در دوره قاجار و پهلوی اول)، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
    26. صوفی نیارکی، تقی (1384)، «اصول اندیشه سیاسی آقانجفی و نقش وی در جنبش مشروطیت»، مجله مطالعات تاریخی، ش 8.
    27. طباطبائی، محیط (1367)، تطور حکومت در ایران بعد از اسلام، تهران، بعثت.
    28. علیخانی، علی اکبر و همکاران (1390)، اندیشه سیاسی متفکران مسلمان، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
    29. عمید زنجانی، عباسعلی (1373)، فقه سیاسی، تهران، امیرکبیر.
    30. عنایت، حمید (1380)، اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، چ چهارم، تهران، شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
    31. الفت، لاله (1384)، گنج زری بود در این خاکدان، اصفهان، نوشته.
    32. فشارکی مطلق، رضا (1396)، شیخ الفقهاء و المجتهدین آخوند ملامحمّد حسین فشارکی و سایر رجال منسوب به فشارک، تهران، علم.
    33. فوران، جان (1377)، مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران (از صفویه تا سال‌های پس از انقلاب)، ترجمه احمد تدین، تهران، رسا.
    34. کاظمی موسوی، احمد (1376)، «جایگاه علما در حکومت قاجار»، مجله ایران نامه، ش 58.
    35. ــــــــــــــ (1397)، خاقان صاحب قران و علمای زمان، تهران، آگاه.
    36. کتابی، محمّد باقر (1375)، رجال اصفهان، اصفهان، گلها.
    37. کدی، نیکی ‌آر (1369)، ریشه‌های انقلاب ایران، ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران، قلم.
    38. ــــــــــــــ (1381)، ایران دوران قاجار و برآمدن رضاخان، ترجمه مهدی حقیقت‌خواه، تهران، ققنوس.
    39. الگار، حامد (1369)، دین و دولت در ایران: نقش علما در دوره قاجار، ترجمه ابوالقاسم طاهری، تهران، توس.
    40. گرجی، ابوالقاسم (1375)، تاریخ فقه و فقها، تهران، سمت.
    41. لرد کرزن، جرج ن (1350)، ایران و قضیه ایران، ترجمه ع. وحید مازندرانی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
    42. لسان الملک سپهر، محمّد تقی (بی‌تا)، ناسخ التواریخ (تاریخ قاجاریه)، بی‌جا، بی‌نا.
    43. محمود، محمود (بی‌تا)، تاریخ روابط سیاسی، چ دوم، بی‌جا، شرکت نسبی حاج محمّدحسین اقبال و شرکاء.
    44. مسعود میرزا ظل السلطان (بی‌تا)، خاطرات ظل السلطان، بی‌جا، بی‌نا.
    45. مفتون دنبلی، عبدالرزاق (1392)، مأثرالسلطانیه (تاریخ جنگ‌های ایران و روس)، به اهتمام غلام حسین صدری افشار، تهران، ابن سینا.
    46. منتظرالقائم، اصغر (1394)، دانشنامه تخت فولاد اصفهان، اصفهان، سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان.
    47. مهدوی، سید مصلح الدین (1367)، تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان در دو قرن اخیر، قم، الهدایه.
    48. مهدوی، سید مصلح الدین (1368)، بیان المفاخر (احوالات حاج سید محمّد باقر حجت‌الاسلام شفتی بیدآبادی)، قم، کتابخانه مسجد سید اصفهان.
    49. مهدوی، مصطفی آیت (1390)، ابعاد مبارزات آیت‌الله العظمی آقانجفی اصفهان علیه بابیان ازلیه و بهائیه، اصفهان، آدما.
    50. نجفی، موسی (1390)، حکم نافذ آقانجفی، تهران، مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
    51. هالم، هاینس (1384)، تشیع، ترجمه محمّدتقی اکبری، قم، ادیان.
    52. همای شیرازی، طرب (1342)، دیوان طرب، تهران، بی‌نا.
    53. همایی شیرازی، جلال الدین (1390)، تاریخ اصفهان، کوشش ماهدخت بانو همایی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
    54. یغمائی، اقبال (2537)، شهید راه آزادی سید جمال‌الدین واعظ اصفهانی، تهران، توس.
    55. ساکما، 73/280/97
    56. ساکما، 6476/998