Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

Investigation and Analysis of the Political-Social Dimensions of the Shi’a Movement of Alawids of Tabaristan (243-308 AH) Based on Charles Tilly’s Theory of Collective Action

Document Type : Original Article

Authors
1 The Islamic Azad University, Central Tehran Branch
2 Assistant Professor of History and Archaeology. Central Tehran Branch. Islamic Azad University, Tehran, Iran. (corresponding author)
Abstract
Establishment of Alawids’ government was the most important event after the entrance of Islam into Tabaristan province in Iran. Applying Charles Tilly’s theory of collective action, which deals with revolutions and social movements, is effective in offering a new reading of that movement. In the present study, we use library sources and a descriptive-analytical method to analyze Alawids’ movement with a look at Tilly’s theory. The main question of the article is as follows: “What dimensions of that movement does applying Tilly’s theory reveal?” It seems that Alawids sought the following three goals by that movement: (a) surviving, (b) achieving political power, and (c) diffusing Shi’a tenets. Accordingly, after seizing power, in view of the common religious identity of the people and the local rulers, an organization with a military and religious nature was established. Mobilization of interests by Alawid leaders was in an aggressive and preparatory form and had an obligatory and normative nature. The element of power in that movement was in mutually contrasting form (Sunni caliphate/ Shi’a government). The most important opportunities for the leaders of the movement were as follows: creating a common religious identity, making use of the military power of the local rulers, and using public capacities. Samanids and Kinkharids were the most threatening factors for Alawids and pursued a suppressing policy. The Alawids’ collective action was rivalry and modernist, and was formed on the basis of the dichotomy of insider-outsider.
Keywords

1. آملی، اولیاءالله، تاریخ رویان، به کوشش منوچهر ستوده، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348.
2. ابن‌اثیر، علی‌بن‌محمد، کامل (تاریخ بزرگ اسلام و ایران)، ترجمة عباس خلیلی، تهران: علمی، 1368.
3. ابن اسفندیار، بهاءالدین محمد بن حسن، تاریخ طبرستان، به کوشش عباس اقبال آشتیانی، چاپ دوم، تهران: کلالة خاور، 1366.
4. ابن خلدون، عبدالرحمان بن محمد، تاریخ ابن خلدون، ترجمة عبدالمحمد آیتی، تهران: مؤسسة مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1363.
5. ابن عنبه، احمد، عمده­المطالب، به تحقیق محمدحسن آل­طالقانی، نجف: مطعبه­الحیدریه، 1380ق.
6. اسکاچپول، تدا، بینشوروشدرجامعه­شناسیتاریخی، ترجمة هاشم آقاجری، تهران: مرکز، 1388.
7. اسماعیلی، یوسف، سیری در تاریخ تشیع مازندران (از آغاز تا پایان قرن هشتم هجری)، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1387.
8. اشپولر، برتولد، تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی، ترجمة جواد فلاطوری، چاپ چهارم، تهران: علمی و فرهنگی، 1373.
9. اعظمی­سنگسری، چراغ­علی، «گاوبارگان پادوسبانی، بازماندگان ساسانیان در رویان از 22 تا 1006 هجری»، مجلة بررسی­های تاریخی، شمارة 53، 1353.
10. افندی اصفهانی، میرزاعبدالله، ریاض­العلما، به کوشش سیدمحمود مرعشی، به تحقق سیداحمد حسینی، قم: کتابخانة آیت­الله مرعشی نجفی، 1403ق.
11. بهنیافر، احمدرضا، «نقش شرایط داخلی ایران در شکل­گیری حکومت علویان طبرستان»، پژوهش‌نامة انقلاب اسلامی، سال 7، شمارة 14، 1387.
12. پناهی، محمدحسین، نظریه­های انقلاب: وقوع، فرآیندها و پیامدها، تهران: سمت، 1389.
13. ترکمنی­آذر، پروین، «مذهب دیلمان در دورة اسلامی»، فصل­نامة فرهنگ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، شمارة 56، 1384.
14. تیلور، استن، انقلاب­ها و علوم اجتماعی، ترجمة علی مرشدی­زاد، تهران: دانشگاه شاهد، 1388.
15. تیلی، چارلز، از بسیج تا انقلاب، ترجمة علی مرشدی­زاد تهران: پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، 1388.
16. رحمتی، محمدکاظم، زیدیه در ایران، تهران: پژوهشکدة تاریخ اسلام، 1392.
17. رضوی، ابوالفضل و سعیده آذر، «عوامل اقتدار و مشروعیت حکومت علویان طبرستان»، پژوهش­نامة تاریخ اسلام، سال 6، شمارة 23، 1395.
18. شاهمرادی، مسعود، «تشیع امامی در دوران باوندیان اسپهبدی طبرستان»، مجلة رهیافت تاریخی دانشگاه اصفهان، شمارة 16، 1395.
19. شورمیج، محمد و رمضان رضایی، «چگونگی استقرار و تثبیت تشیع امامی در طبرستان از قرن سوم تا پایان هشتم هجری»، مجلة ادیان و عرفان، سال 51، شمارة 2، 1397.
20. شورمیج، محمد و هم‌کاران، «نقش و عملکرد ناصر کبیر در نشر اندیشة شیعی در طبرستان»، مجلة تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، سال 8، شمارة 26، 1396.
21. شیخ مفید، محمد بن محمد، المسائل­السرویه، تحقیق صائب عبدالحمید، بیروت: دارالمفید، 1414ق.
22. قجری، حسینعلی، جامعه­شناسی سیاسی انقلاب، تهران: پیام نور، 1393.
23. گیدنز، آنتونی، جامعه­شناسی، ترجمة منوچهر صبوری، تهران: نی، 1386.
24. مجد، مصطفی، ظهور و سقوط علویان طبرستان (تاریخ سیاسی - اجتماعی علویان طبرستان 250-316 ق)، تهران: رسانش، 1386.
25. مشیرزاده، حمیرا، درآمدی نظری بر جنبش­های اجتماعی، تهران: پژوهشکدة امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی، 1381.
26. مرتضی، علی بن حسین، رسائل­المرتضی، به کوشش سیداحمد حسینی و سیدمهدی رجایی، قم: دارالقرآن الکریم، 1405ق.
27. مرعشی، ظهیرالدین بن نصیرالدین، تاریخ طبرستان، رویان و مازندران، به کوشش محمدحسین تسبیحی، تهران: مؤسسة مطبوعاتی شرق، 1368.
28. مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین، مروج­الذهب و معادن­الجواهر، ترجمة ابوالقاسم پاینده، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360.
29. معلمی، مصطفی، «روابط خاندان باو با سلاجقه و قدرت سیاسی تشیع امامیه در سدة 5 و 6»، مجلة تاریخ اسلام در آیینة پژوهش، سال 5، شمارة 3، 1387.
30. موسوی­نژاد، سیدعلی و سیداکبر موسوی تنیانی، «بررسی انتقادی دیدگاه­ها دربارة مذهب ناصر کبیر و خاندان او»، مجلة تاریخ اسلام باقرالعلوم، سال 16، شمارة 2، 1394.
31. نش، کیت، جامعه­شناسی سیاسی معاصر، ترجمة محمدتقی ذلفروز، تهران: کویر، 1380.
32. هانت، لین، کنش جمعی چارلز تیلی، ترجمة هاشم آقاجری، تهران: مرکز، 1388.
33. یوسفی، صفر، «سیر تحول دین و مذهب در مازندران»، مجلةفقهوتاریختمدن، سال4، ش16، 1387.
34. Della Porta, Donatella and Diani, Mario, social movement: in introduction, 2nd edition, UK, Blackwell publishers, 2006.
35. Tarrow, Sidney, Power in Movement, Social-Movement, Collective Action and Politics, Cambridge, Cambridge University Press, 1994.
36. Tilly, Charles, social movements and national-politics, in Wright, C. and Harding, S (eds), USA, university Michigan Press, 1984.