Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

Alawids of Khorasan and their Inter/intra-Group Relations from 4th to 6th Century: a Case Study of Neyshābūr’s Rab’ Region

Document Type : Original Article

Authors
Birjand University
Abstract
Alawids, due to their genealogical relation with the Prophet, have always been respected in the Islamic society. Some groups of them moved, for different reasons, to Muslim regions in the 2nd century. North and central regions of Iran were among those lands. With Imam Reza’s arrival in Iran at the end of 3rd century and his residence in Khorasan, the emigration of Alawids to Iran, and especially to Khorasan, increased. The Rab’ region of Neyshābūr – which was one of the greatest regions of Khorasan in the Islamic period, and included Tūs, Isfarāyen, Sarakhs, Beyhaq, Nesā, and Abīward – was one of the destinations for emigrants. During the 3rd century and after it, the Alawids descended from Imam Hassan, Imam Hussein, Imam Ja’far, and Imam Musā resided in that region. The widespread presence of Alawid families in that region and their increase in population prepared a proper cultural, doctrinal and economic context for their continual emigration. This population density was effective in creation of the office of neqābat (directorship) for Alawids in Neyshābūr. While the person holding the neqābat office was responsible for almost all the affairs of Alawids, the Alawids were diverse in their religious leanings and other features, which was effective in their relationships.
Apart from this, they were obliged to have relationships, willingly or unwillingly, with the residents of other regions in political, social, economic, religious and cultural spheres. The present study aims at using a descriptive-analytical method to investigate and analyze inter/intra-group relations of Alawids and present a vivid picture of their social, political and cultural conditions.
Keywords

  1. ابن اثیر، عزالدین ابی‌الحسن، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر، 1385.
  2. ابن حوقل، صورة الارض، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1345.
  3. ابن کثیر، البدایة و النهایه، قاهره، دارالحدیث، 1992.
  4. ادریسی، محمّد بن محمّد، نزهة المشتاق فی اختراق الآفاق، قاهره، مکتبة الثقافة الدینیه، 1414.
  5. افندی، میرزا عبدالله، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، ترجمة محمّدباقر ساعدی، مشهد، آستان قدس رضوی، 1374.
  6. امین، سید محسن، اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف، 1403.
  7. الهی زاده، محمّدحسن و راضیه سیروسی،، «نهاد نقابت در خراسان طی قرون چهارم و پنجم هجری»، فصل‌نامة شیعه‌شناسی، ش32، (زمستان 1389).
  8. بنداری اصفهانی، فتح بن علی، تاریخ سلسلة سلجوقی، ترجمة محمّدحسین جلیلی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1357.
  9. بیهقی، ابوالحسن، لباب الانساب و الاعقاب، تحقیق سید مهدی رجائی، قم، کتاب‌خانة آیةالله العظمی مرعشی نجفی، 1410.
  10. ــــــــــــــ ، تاریخ بیهق، تصحیح احمد بهمنیار، تهران، کتاب‌فروشی فروغی، 1361.
  11. بیهقی، ابوالفضل، تاریخ بیهقی، تصحیح سعید نفیسی، تهران، کتاب‌خانة سنایی، 1326.
  12. بینش، تقی، «سنگاب خوارزمشاهی»، نامة آستان قدس، مشهد، آستان قدس رضوی، ش38، (1353).
  13. تمیمی، علی بن محمّد، ذخیرة الآخره، تصحیح محمّد عمادی حائری، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1383.
  14. تهرانی، محمّد محسن، طبقات اعلام الشیعه، تحقیق علینقی منزوی، تهران، دانشگاه تهران، 1372.
  15. ثعالبی نیشابوری، ابومنصور عبدالملک، یتیمة الدهر، تحقیق محمّد محیی‌الدین عربی، قاهره، مطبعة مکتبة الحسین التجاریه، 1366.
  16. جرفادقانی، ناصح بن ظفر، ترجمة تاریخ یمینی، به اهتمام جعفر شعار، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1345.
  17. حاکم نیشابوری، ابوعبدالله، تاریخ نیشابور، ترجمة محمّد بن حسین خلیفه نیشابوری، تهران، آگه، 1375.
  18. حسینی، جمال‌الدین، فصول الفخریه، ترجمة جلال‌الدین محدّث ارموی، تهران، علمی و فرهنگی، 1363.
  19. رازی، علی بن بابویه، فهرست منتجب‌الدین، تحقیق جلال‌الدین محدّث ارموی، قم، مهر، 1366.
  20. رازی، فخرالدین، الشجرة المبارکه، تحقیق سید مهدی رجائی، قم، کتاب‌خانة آیةالله العظمی مرعشی نجفی، 1409.
  21. سبط بن جوزی، مرآة الزمان فی تاریخ الاعیان، تحقیق جنان جلیل محمّد الهموندی، بغداد، دارالوطنیه، 1990.
  22. سمعانی، عبدالکریم بن محمّد، الانساب، بیروت، دارالجنان، 1419.
  23. صدوق، ابوجعفر محمّد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه، ترجمة منصور پهلوان، تصحیح علی‌اکبر غفّاری، قم، جمکران، 1386.
  24. عبیدلی، ابوالحسن، تهذیب الانساب و نهایة الاعقاب، تحقیق محمّدکاظم محمودی، قم، کتاب‌خانة آیةالله العظمی مرعشی نجفی، 1413.
  25. عمری، علی بن الغنائم، المجدی فی انساب الطالبیین، تحقیق احمد مهدوی دامغانی، قم، کتاب‌خانة آیةالله العظمی مرعشی نجفی، 1409.
  26. فارسی، عبدالغافر بن اسماعیل، المنتخب من السیاق، تحقیق محمّدکاظم محمودی، قم، جماعة المدرّسین فی الحوزة العلمیه، 1362.
  27. قمی، حسن بن محمّد، تاریخ قم، ترجمة حسن بن علی قمی، تصحیح جلال‌الدین تهرانی، تهران، توس، 1361.
  28. کاظم بیگی، محمّدعلی، «سامانیان و نقبای حسینی نیشابور»، فصل‌نامة مطالعات اسلامی، تاریخ و فرهنگ، ش84، (1385).
  29. ابن شهرآشوب، معالم العلماء، فهرست کتب الشیعة و اسماء المصنّفین منهم قدیماً و حدیثاً، تتمه کتاب الفهرست لشیخ ابی جعفر طوسی، نجف، منشورات المطبعة الحیدریه، 1310.
  30. ماوردی، ابوالحسن، احکام السلطانیة و الولایات الدینیه، بیروت، دارالفکر، 1996.
  31. مدرّس، محمّدعلی، ریحانة الادب، تهران، کتاب‌فروشی خیّام، 1369.
  32. مروزی الازوارقانی، اسماعیل، الفخری فی انساب الطالبیین، تحقیق سید مهدی رجائی، قم، کتاب‌خانة آیةالله العظمی مرعشی نجفی، 1409.
  33. مقدسی، محمّد بن احمد، احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم، ترجمة علینقی منزوی، تهران، کومش، 1385.
  34. منتجب‌الدین، علی بن احمد، عتبة الکتبه، تصحیح محمّد قزوینی، عبّاس اقبال آشتیانی، تهران، اساطیر، 1384.
  35. منشی کرمانی، ناصرالدین، نسائم الاسحار من لطائم الاخبار، تصحیح میرجلال‌الدین حسینی ارموی، تهران، اطلاعات، 1364.
  36. لسترنج، گای، جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، تهران، علمی و فرهنگی، 1367.
  37. نوبختی، حسن بن موسی، فرق الشیعه، ترجمة محمّدجواد مشکور، تهران، علمی و فرهنگی، 1381.
  38. یعقوبی، احمد بن ابی‌واضح، تاریخ یعقوبی، ترجمة محمّدابراهیم آیتی، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1357.
  39. Bulliet، Richard, The Patricians Of Nishapur; A Study Islamic Social History. Cambridg, Harvard University, 1972.
  40. Bulliet، Richard, "The political – Religious History of Nishapur in the eleventh century", Islamic civilization, Oxford, 1973.