Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

The Occultation and the Theorization of Nawbakht Dynasty

Document Type : Original Article

Authors
1 Tarbiat Modares University
2 Islamic Azad University Science and Research Branch
Abstract
The Nawbakht dynasty was one of the original Iranian dynasties who became the source of great services in the Shiite society from the middle of the second century up to the early years of the fifth century AH. It is very important to investigate the effect of this dynasty on the Shiite theology and thought, both in their being pioneer in that realm and in content and variety they produced there. The Nawbakht dynasty investigated new and real issues in the sphere of political thought, which emerged due to the Shiite twelfth Imam’s Occultation. The emergence of new discourses and numerous movements and riots in the Islamic society, along with the emergence of the Sunnite traditionism supported financially and spiritually by the government, as well as the introduction of new thoughts along with rationalism, created a new atmosphere for proposing persuasive answers for questions on religious thought, especially the Imamiyya thought regarding the twelfth Imam’s Occultation. The insistence the Nawbakht dynasty had in providing answers for the issues emerged in the Muslim society was, indeed, an emphasis on rationalism and argumentative method. Four great figures in this dynasty, in particular, were Abu Sahl, Abu Ishaq, Hussein bin Rouh and Hassan bin Musa, who explained Imamate rationally and argumentatively, regarding it one of the principles of religion and strengthening its theoretical foundations. In a smaller level, this dynasty, in addition to their focus on answering religious doubts especially in political realism, proceeded to access the Abbasid court and the powerful Iraqi dynasties. This had in itself a great role in widening the atmosphere for defending the Imamite religious beliefs. In fact, if we accept that the political theories are formed in response to intellectual and political crises, the formation of the political theory of Nawbakht dynasty is a clear example of it.
Keywords

  1. آقا نوری، علی، خاستگاه تشیّع و پیدایش فرقه‌های شیعه در عصر امامان، قم، پزوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1386.
  2. آقایی، جبّاری، عاشوری و حکیم، تاریخعصرغیبت؛ نگاهیتحلیلیبرغیبتامامدوازدهم، قم، حضور، 1379.
  3. ابراهیم حسن، حسن، تاریخ الاسلام السیاسی و الدینی و الثقافی و الاجتماعی، بیروت، روائع التراث العربی، 1378.
  4. اسپریگنز، توماس، فهم نظریه‌های سیاسی، ترجمة فرهنگ رجایی، تهران، آگه، 1389.
  5. اباذری، عبدالرحیم، ابوالقاسمحسینبنروحنوبختی (سفیرسوم)، تهران، مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1376.
  6. ابن بابویه، محمّد بن علی (شیخ صدوق)، کمال‌الدین و تمام النعمه، تصحیح علی‌اکبر غفّاری، قم، جامعة مدرسین، 1416.
  7. ــــــــــــــ ، الهدایه، قم، مؤسسة الامام الهادی، 1415.
  8. ابن اثیر، عزالدین علی، الکاملفیتاریخ، بیروت، دارصادر، 1399.
  9. ابن شهرآشوب مازندرانی، محمّد بن علی، مناقب آل ابی‌طالب، تصحیح و شرح و مقابله لجنة من اساتذه النجف الاشرف، المکتبة الحیدریه، 1376.
  10. ابن ندیم، محمّد بن اسحاق، الفهرست، محمّدرضا تجدد، تهران، کتاب‌خانه سینا، 1343.
  11. اصفهانی، راغب، المفرداتفیغریبالقرآن، تهران، علمی و فرهنگی، 1387.
  12. اقبال آشتیانی، عبّاس، خانداننوبختی، تهران، طهوری، 1357.
  13. البعلبکی، روحی، فرهنگعربیبهفارسیالمورد، ترجمة محمّد مقدّس، تهران، امیرکبیر، 1387.
  14. الگار، حامد، دایرةالمعارف جهان نوین اسلام، حسن طارمی‌راد، محمّد دشتی و مهدی دشتی، تهران، کنگره، 1388.
  15. امین، محسن، اعیانالشیعه، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1406.
  16. ــــــــــــــ ، بر ستیغآرمان‌ها؛ ترجمهاعیانالشیعهجزءچهارممربوطبهامامعصر، تهران، طور، 1364.
  17. بیرونی، ابوریحان، آثارالباقیه، به کوشش ادوارد زاخائو، لایپزیک، 1923.
  18. بحرانی، یوسف، حدائق الناظره، قم، مجمع ذخایر اسلامی، 1315.
  19. تقی‌زاده داوری، محمود، تصویرشیعهدردائرةالمعارفامریکانا، تهران، چاپ و نشر بین‌الملل، 1384.
  20. حسین، جاسم، تاریخ سیاسی غیبت امام دوازدهم (عجل الله تعالی فرجه الشریف)، ترجمة سیدمحمّدتقی آیت‌اللهی، تهران، امیرکبیر، 1367.
  21. حسین، جاسم و شاسادینا، غیبتومهدویت، ترجمة محمودرضا افتخارزاده، قم، دفتر نشر معارف اسلامی، 1376.
  22. حسین‌زاده شانه‌چی، حسن، اوضاعسیاسی، اجتماعیوفرهنگیشیعهدرغیبتصغرا، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی، 1386.
  23. حسینیان مقدّم، حسین، «نقش نوبختیان در پیشبرد افکار شیعه»، تاریخ در آینه پژوهش، ش5، 1387.
  24. حلبی، علی‌اصغر، تاریخعلمکلامدرایرانوجهاناسلام، تهران، اساطیر، 1373.
  25. حلّی، حسن بن یوسف، أنوار الملکوت فی شرح الیاقوت، قم، شریف رضی، 1363.
  26. جبرئیلی، محمّد، سیرتطوّرکلامشیعهازعصر غیبتتاخواجه‌نصیر (دفتر دوم)، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1389.
  27. جمشیدی، محمّدحسین، رخ اندیشة کتاب اول؛ روش‌شناسی شناخت اندیشه‌های سیاسی، تهران، کلبه معرفت، 1385.
  28. دهخدا، علی‌اکبر، محمّد معین، جعفر شهیدی، لغت‌نامة دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، سازمان لغت‌نامه دهخدا، 1363.
  29. دورانت، ویل، تاریخ تمدن، ج4، ترجمة احمد آرام، تهران، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1365.
  30. رازی، مسکویه، تجاربالامم، ترجمة علینقی منزوی، تهران، توس، 1376.
  31. سعدی شیرازی، ابومحمّد مصلح بن عبدالله، کلیاتسعدی، به تصحیح محمّدعلی فروغی، تهران، هرمس، 1389.
  32. شریف رضی، محمّد بن حسین، نهج‌البلاغه، ترجمة محمّد دشتی، قم، بوستان کتاب، 1389.
  33. صاحبی نخجوانی، هندوشاه، تجاربالسلف، به اهتمام امیر حسن روضاتی، اصفهان، مختوطات اصفهان، 1361.
  34. طبری، محمّد بن جریر، تاریخطبرییاتاریخالرسلوالملوک، ترجمة ابوالقاسم پاینده، تهران، اساطیر، 1363.
  35. طوسی، محمّد بن حسن، تهذیبالاحکام، به تحقیق حسن موسوی خرسان، نجف، دارالکتب الاسلامیه، 1380ق.
  36. ــــــــــــــ ، متنوترجمهکتابغیبت، ترجمة مجتبی عزیزی، قم، مسجد جمکران، 1387.
  37. ــــــــــــــ ، تمهیدالاصولدرعلمکلاماسلامی، ترجمة محمّدجواد مشکور، تهران، حکمت و فلسفه ایران، 1358.
  38. ــــــــــــــ ، الغیبة، قم، مؤسسة المعرفة الاسلامیه، 1411.
  39. ــــــــــــــ ، الغیبة، بیروت، دارالکتاب الاسلامی، 1412.
  40. عاملی، محمّد بن حسن، اثبات الهداة، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1366.
  41. عابد جابری، محمّد، سقراط‌های ازگونه‌ایدیگر، روشنگراندرتمدنعربی، ترجمة سیدمحمّد آل‌مهدی، تهران، فرهنگ جاوید، 1389.
  42. غفّارزاده، علی، زندگانینوّابخاصامامزمان، تهران، نبوغ، 1384.
  43. قمی، شیخ عبّاس، منتهی الآمال، قم، هجرت، 1373.
  44. کاشفی، محمّدرضا، کلامشیعه:ماهیت، مختصاتومنابع، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1386.
  45. کشی، محمّد بن عمر، رجال کشی، انتخاب و تلخیص شیخ طوسی، تصحیح حسن مصطفوی، مشهد، دانشگاه مشهد، 1348.
  46. کلینی، محمّد بن یعقوب، اصولکافی، تصحیح علی‌اکبر غفّاری، قم، دارالکتب اسلامیه، 1388.
  47. لمبتون، آن، کی، اس، دولتوحکومتدراسلام، ترجمة سیدعباس صالحی و محمّدمهدی، تهران، مؤسسة چاپ و نشر عروج، 1374.
  48. مجلسی، محمّدباقر، بحارالانوار، بیروت، دارالاحیاء التراث العربی، 1404.
  49. ــــــــــــــ ، مهدی موعود؛ ترجمة جلد سیزدهم بحارالانوار، ترجمة علی دوانی، تهران، مروی، 1363.
  50. مدرّسی طباطبائی، سیدحسین، مقدّمه‌ای برفقهشیعه، ترجمة محمّدآصف فکرت، تهران، پژوهش‌های اسلامی، 1387.
  51. ــــــــــــــ ، مکتبدرفرایندتکامل، ترجمة هاشم ایزدپناه، تهران، کویر، 1386.
  52. ــــــــــــــ ، مکتب در فرایند تکامل، ترجمة هاشم ایزدپناه، ایالات متحده آمریکا، نیوجرسی، نشر داروین، 1374.
  53. مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، ترجمة ابوالقاسم پاینده، تهران، علمی و فرهنگی، 1374.
  54. مشکور، محمّدجواد، تاریخ شیعه و فرقه‌های اسلام تا قرن چهارم، تهران، اشراقی، 1379.
  55. ــــــــــــــ ، ترجمة فرق الشیعه نوبختی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1353.
  56. مطهّری، مرتضی، امامت و رهبری، تهران، صدرا، 1376.
  57. ــــــــــــــ ، آشنایی با علوم اسلامی2؛ کلام و عرفان، قم، صدرا، بی‌تا.
  58. مکدرموت، مارتین، اندیشة کلامیشیخمفید، ترجمة احمد آرام، چ دوم، تهران، دانشگاه تهران، 1384.
  59. مفید، محمّد بن محمّد، اوائلالمقالاتفیالمذاهبوالمختارات، ترجمة سهند صادقی بهمنی، تهران، آذینه گل مهر، 1388.
  60. ــــــــــــــ ، اوائلالمقالاتفیالمذاهبو المختارات، با حواشی و مقدّمة فضل‌الله زنجانی، چ دوم، تبریز، چرندابی، 1371ق.
  61. معروف الحسنی، هاشم، شیعهدربرابرمعتزلهواشاعره، ترجمة محمّدصادق عارف، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1379.
  62. موسوی بجنوردی، کاظم، دایرةالمعارفبزرگاسلامی، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1380.
  63. نجاشی، احمد بن علی، رجال النجاشی، تحقیق سیدموسی شبیری زنجانی، چ چهارم، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، 1413.
  64. نجیب بوطالب، محمّد، مبارزات اجتماعی در دولت عباسی، ترجمة عبدالله ناصری طاهری، تهران، علم، 1389.
  65. نوبختی، حسن بن موسی، فرقالشیعه، ترجمة محمّدجواد مشکور، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1353.
  66. نیومن، آندرو، جی، دورة شکل‌گیریتشیّعدوازدهامامی گفتمانحدیثیمیانبغدادوقم، ترجمة مهدی ابوطالبی، محمّدرضا امین و حسین شکراللهی، قم، شیعه‌شناسی، 1386.
  67. Amir-Moezzi, Mohammad Ali. “Islam in Iran vii. The Concept of Mahdi in Twelver Shiʿism”. In Encyclopaedia Iranica, 2007.
  68. Momen, Moojan. An Introduction to Shi'i Islam, Yale University Press, 1985.
  69. Sachedina, Abdulaziz Abdulhussein. Islamic messianism: The Idea of Mahdī in Twelver Shīʻism, Suny press, 1981.