موسسه شیعه شناسیفصلنامه علمی شیعه شناسی1735-4722228720240922Phenomenological Explanation of the Relationship between Shi‘a Clergy and the Iranian People (The Case Study of Tehran)تبیین پدیدارشناختی ارتباط روحانیت شیعه و مردم ایران (مطالعه موردی: شهر تهران)73673199410.22034/shistu.2025.2072614.2552FAکریمخانمحمدیعضو هیات علمی گروه مطالعات فرهنگی و ارتباطات - دانشگاه باقرالعلوم0000-0002-8174-1550علی اصغراسلامی تنهاعضو هیات علمی گروه مطالعات فرهنگی و ارتباطات0000-0003-0522-0232حبیب اللهاسداللهیمطالعات فرهنگی و ارتباطات دانشگاه باقرالعلوم0009-0006-2248-4044Journal Article20250925After the Islamic Revolution, with the simultaneous entry of the Shi'a clergy into the structures of power and the expansion of modernity in lifestyle, the traditional and close relationship between clerics and the public underwent fundamental transformations. Given the lack of studies that examine people’s lived experience in their encounters with the clergy, this research using a phenomenological approach explores the dimensions and meanings of this relationship from the perspectives of both the public and the clerics. The research data were collected through in depth interviews and purposeful sampling of twenty residents and ten clerics in the city of Tehran. The findings indicate that the traditional, trust based, and sacred relationship has under the influence of politics, the media, lifestyle changes, and the generational gap shifted into a multilayered and variable form of interaction. The public perception is now a mixture of traditional respect, indifference, and active distrust. This distrust often stems from the clergy’s direct involvement in politics, tendencies toward luxury, economic and cultural distance, weak communication, and their absence from everyday social spheres and the digital space-factors that have contributed to the erosion of their social and symbolic capital. Conversely, the active presence of the clergy in religious rituals and their engagement in addressing people’s real problems still provides an important potential for rebuilding this relationship. The overall analysis shows that restoring this relationship requires integrating moral capital with cultural and social capital, ensuring transparency in performance, and adapting to the rules of communication in both traditional and modern spheres. Such efforts can both revive public trust and strengthen the social standing of the clergy in contemporary conditions.پس از انقلاب اسلامی، همزمان با ورود روحانیت شیعه به ساختار قدرت و گسترش تجدد (مدرنیته) در سبک زندگی، رابطهٔ سنتی و نزدیک میان روحانیان و مردم دستخوش دگرگونیهای بنیادین شد. با توجه به فقدان پژوهشهایی که تجربهٔ زیستهٔ مردم در مواجهه با روحانیت را بررسی کرده باشند، این تحقیق با رویکرد پدیدارشناسی، به واکاوی ابعاد و معانی این ارتباط از منظر مردم و روحانیان میپردازد. دادههای پژوهش با بهرهگیری از فن «مصاحبهٔ عمیق» و از طریق نمونهگیری هدفمند از بیست تن از مردم و ده تن از روحانیان شهر تهران گرداوری شده است. یافتهها نشان میدهند رابطهٔ سنتیِ اعتمادمحور و قدسی، تحت تأثیر سیاست، رسانه، تغییر سبک زندگی و شکاف نسلی، به تعاملی چندلایه و متغیر تبدیل شده است. برداشت مردم اکنون آمیزهای از احترام سنتی، بیتفاوتی و بیاعتمادی فعال است. بیاعتمادی غالباً ناشی از ورود مستقیم روحانیان به عرصهٔ سیاست، تجملگرایی، فاصلهٔ اقتصادی و فرهنگی، ضعف ارتباطی، و غیبت آنان در میدانهای روزمره و فضای دیجیتال است؛ عواملی که به فرسایش سرمایهٔ اجتماعی و نمادین انجامیدهاند. در مقابل، حضور فعال روحانیت در مناسک مذهبی و مشارکت در حل مشکلات واقعی مردم، همچنان ظرفیتی مهم برای بازسازی ارتباط فراهم میآورد. تحلیل کلی نشان میدهد که بازسازی این رابطه مستلزم تلفیق سرمایهٔ اخلاقی با سرمایههای فرهنگی و اجتماعی، ایجاد شفافیت عملکرد، و سازگاری با قواعد ارتباط در میدانهای سنتی و نوین است؛ اقدامی که میتواند هم اعتماد را احیا کند و هم جایگاه اجتماعی روحانیت را در شرایط معاصر تثبیت نماید.https://www.shiitestudies.com/article_731994_be72405bb62ea2674b8018ab5efdb40e.pdfموسسه شیعه شناسیفصلنامه علمی شیعه شناسی1735-4722228720240922The compatibility of the existence of several recitations revealed by God with the Hadith of revelation of the Qur'an on a single Harfسازگاری تعدد قراءات نازل شده از جانب خداوند با حدیث نزول قرآن بر حرف واحد376073199310.22034/shistu.2025.2070785.2547FAحسینسوزنچیگروه علوم اجتماعی/ دانشکده فرهنگ و علوم اجتماعی و رفتاری/ دانشگاه باقرالعلوم ع/ قم/ ایران0000-0003-1733-3138Journal Article20250903Among the traditions considered by Shi‘a scholars is the narration of “the Qur’an’s revelation upon a single letter.” Throughout the centuries, this narration has served as the basis for various analyses concerning the nature of the Qur’anic readings. Although up to the tenth century AH the tawātur (mass-transmission) of the seven canonical readings was accepted among Shi‘a scholars, from that time onward a mindset emerged among certain Akhbārīs and later Uṣūlīs that interpreted this narration as a denial of the multiplicity of readings revealed by God. In this way, the ground was prepared for rejecting the tawātur of the seven readings within Shia scholarly circles. If one considers that this narration is the sole textual basis for those who hold that the Qur’an was revealed with only one reading, then a precise understanding of its intended meaning becomes decisive in resolving this dispute. This article, through an analysis of internal (maqāliyya) and external (ḥāliyya) contextual indicators, demonstrates that the purpose of this narration was not to deny the revelatory nature of multiple Qur’anic readings, but rather to refute a mistaken interpretation of the Prophetic hadith “the Qur’an was revealed upon seven letters.” That interpretation had assumed that the Prophet (PBUH) permitted the use of synonyms in the wording of the Qur’an. With the gradual disappearance of this interpretation in the second and third centuries AH, the grounds for the issuance of the narration “upon a single letter” also faded from scholarly memory. Clarifying these circumstances shows that the Shi‘a, from the time of the Prophet (PBUH), acknowledged the existence of multiple readings revealed by God, and that the denial by some later scholars stemmed from a historical misunderstanding in the interpretation of that narration.از جمله احادیث مورد توجه علمای شیعه، روایت «نزول قرآن بر حرف واحد» است که در طول قرون، مبنای تحلیلهای گوناگون دربارهٔ ماهیت قرائات قرآنی قرار گرفته است. با آنکه تا قرن دهم هجری، تواتر قرائات سبع نزد علمای شیعه پذیرفتهشده بود، از این زمان ذهنیتی در میان برخی اخباریان و سپس اصولیان پدید آمد که این حدیث را در مقام نفی تعدد قرائات نازلشده از سوی خداوند تلقی کردند و بدینسان، باب انکار تواتر قرائات سبع در فضای علمی شیعه گشوده شد. اگر توجه شود که این حدیث تنها مستند کسانی است که قایل به نزول قرآن با یک قرائتاند، آنگاه فهم دقیق مقصود آن، نقش تعیینکنندهای در حل این نزاع خواهد داشت. مقالهٔ حاضر با تحلیل قراین داخلی (مقالیه) و خارجی (حالیه)، نشان میدهد که هدف این حدیث، نه نفی وحیانی بودن قرائات متعدد، بلکه رد برداشت نادرستی از حدیث نبوی «نزول قرآن بر هفت حرف» بوده؛ برداشتی که گمان میکرد پیامبر اجازهٔ مترادفگویی در الفاظ قرآن را داده است. با زوال تدریجی این برداشت در قرون دوم و سوم هجری، زمینههای صدور حدیث «بر حرف واحد» نیز از اذهان محو شد. روشنشدن این زمینهها نشان میدهد که شیعه از عصر پیامبر، وجود قرائات متعدد نازلشده از سوی خداوند را پذیرفته بود، و انکار برخی علمای متأخر ناشی از سوء تفاهمی تاریخی در فهم روایت بوده است.https://www.shiitestudies.com/article_731993_51fefb07a29923a0ebe39eca369cc6b2.pdfموسسه شیعه شناسیفصلنامه علمی شیعه شناسی1735-4722228720240922Analyzing the Shia Clergy’s Dilemmas in the establishment of an Islamic Political System in the Modern World Based on the Islamic Republic’s Experienceتحلیل معضلات روحانیت شیعه در تحقق نظام اسلامی در دنیای جدید بر اساس تجربة دورة جمهوری اسلامی619073199210.22034/shistu.2025.2065684.2542FAمحمدسمیعیگروه مطالعات ایران دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهرانJournal Article20250713 The Shi‘a clergy, who assumed leadership of the Iranian Islamic Revolution, was expected, after victory of revolution, to realize its promised utopia. Yet, the clergy was a traditional institution and lacked the necessary preparedness to design and establish a new system. The present article aims to summarize the challenges faced by the clergy in confronting modern science and the contemporary world, and to evaluate its record in dealing with these challenges. The central research question is as follows: “What were these challenges, and to what extent has the clergy succeeded in addressing them?” The research method is “meta-synthesis,” a method that compiles and interprets existing sources in the field. Previous studies can be categorized into three groups: (1) qualitative studies on the structure of the clergy and the institution of religious authority; (2) studies based on quantitative indicators; and (3) studies on the diverse economic and social aspects of implementing an Islamic system. In conclusion, six major challenges have been identified: (1) the individualistic nature and lack of a social approach in Shi‘a jurisprudence; (2) the tension between the clergy’s independence and the necessity of maintaining internal unity; (3) the clergy’s distance from the progress of new scientific disciplines; (4) the conflict between bureaucracy and tradition; (5) the difficulty of balancing specialized and public discourse; and (6) the clergy’s rigidity in the face of the dynamism of social values and norms. Finally, the extent of the clergy’s success in confronting these challenges has been assessed, with the conclusion that the clergy has been relatively successful in addressing the fifth challenge, but has achieved less success in dealing with the others.از روحانیت شیعه که رهبری انقلاب اسلامی ایران را بر عهده داشت، انتظار میرفت پس از پیروزی، آرمانشهر موعود انقلاب را محقق سازد. اما روحانیت نهادی سنتی بود و آمادگی لازم برای طراحی و راهاندازی یک نظام نوین را نداشت. هدف مقالهٔ حاضر جمعبندی معضلات روحانیت در مواجهه با علم و دنیای جدید و بررسی کارنامهٔ آن در برخورد با این معضلات است. پرسش اصلی پژوهش آن است که این معضلات چه بودهاند و روحانیت تا چه اندازه در حل آنها موفق عمل کرده است. روش پژوهش «فراترکیب» است؛ روشی که به جمعبندی و استنتاج تفسیری از منابع موجود در این زمینه میپردازد. پژوهشهای پیشین را میتوان در سه دسته جای داد: ۱) پژوهشهای کیفی دربارهٔ ساختار روحانیت و مرجعیت؛ ۲) پژوهشهای مبتنی بر شاخصهای کمی؛ ۳) پژوهشهایی دربارهٔ جنبههای متنوع اقتصادی و اجتماعیِ پیادهسازی نظام اسلامی. در جمعبندی، شش معضل اصلی شناسایی شده است: ۱) فردی بودن و فقدان رویکرد اجتماعی در فقه شیعه؛ ۲) تعارض آزادمنشی نهاد روحانیت با لزوم حفظ وحدت داخلی؛ ۳) دوری روحانیت از جریان پیشرفت در رشتههای جدید دانش؛ ۴) تعارض میان دیوانسالاری و سنت؛ ۵) دشواری در ایجاد توازن میان گفتمان تخصصی و عمومی؛ ۶) ایستایی روحانیت در برابر پویایی ارزشها و هنجارهای جامعه. در پایان، میزان توفیق روحانیت در مواجهه با این معضلات بررسی و نتیجهگیری شده است که روحانیت در برخورد با معضل پنجم نسبتاً موفق بوده، اما در مواجهه با سایر معضلات، توفیق کمتری داشته است.https://www.shiitestudies.com/article_731992_3786db26b6a0654e1986d6133e63a73c.pdfموسسه شیعه شناسیفصلنامه علمی شیعه شناسی1735-4722228720240922The Functional Role of the Safavid State in the Formation and Transformation of the Theory of Velayat-e Faqih in Imami Shi‘ismنقش کارکردی دولت صفوی در تکوین و تحول نظریه ولایت فقیه در تشیع امامی9111873199510.22034/shistu.2025.2073371.2553FAمحمداکبریاستادیار، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم قم، ایرانJournal Article20251002The theory of “Wilāyat al-Faqīh” (Guardianship of the Jurist), as one of the fundamental pillars of Imami Shi‘a political jurisprudence, was prior to the Safavid era largely confined to limited frameworks such as ḥisbah (public duties), judiciary, and the administration of endowments. Its presence in the sphere of macro-level policymaking and governance appeared quite restricted, due to the absence of institutional structures and the lack of organized political support. This study, adopting a “historical institutionalism” approach and employing a “historical-functional” analysis, examines the role of the Safavid state in transferring this theory from a limited jurisprudential level to an executive and institutional position within the governmental structure. The findings, based on the analysis of historical documents, jurisprudential texts, and empirical evidence, indicate that the strategic linkage between the Safavid monarchy and the institution of jurisprudence paved the way for the transition of Wilāyat al-Faqīh from “restricted guardianship” to “general guardianship.” Through the establishment and strengthening of a network of religious institutions from the judiciary and the office of Sheikh al-Islām to the organization of endowments and the formalization of Shi‘a rituals the Safavids were able to consolidate their religious legitimacy and political authority within the framework of a dual system of legitimacy. Figures such as al-Muḥaqqiq al-Karakī, relying on royal support, brought the theory of “general deputyship” (niyābat ‘āmma) into the sphere of practice and institutionalized the jurist’s position as ḥākim al-shar‘ (religious ruler) with extensive powers. This process not only produced a fundamental transformation in the structure of Imami Shiite political thought, but also created a model of reciprocal interaction and mutual legitimation between the monarch and the jurist, the effects of which can be traced through the Constitutional Movement and the Islamic Revolution.نظریهٔ «ولایت فقیه»، بهعنوان یکی از ارکان بنیادین فقه سیاسی تشیع امامی، تا پیش از عصر صفویه عمدتاً در چارچوبهای محدود حسبه، قضا و ادارهٔ اوقاف مطرح بود و حضور آن در عرصهٔ سیاستگذاری کلان و حاکمیت، بهسبب فقدان ساختار نهادی و نبود حمایت سازمانیافتهٔ سیاسی، بسیار محدود جلوه میکرد. این پژوهش با اتخاذ رویکرد «نهادگرایی تاریخی» و بهرهگیری از تحلیل «تاریخی ـ کارکردی»، نقش دولت صفوی را در انتقال این نظریه از سطحی فقهی و محدود به جایگاهی اجرایی و نهادی در ساختار حکومتی بررسی میکند. یافتههای تحقیق بر پایهٔ تحلیل اسناد تاریخی، متون فقهی و شواهد عینی، نشان میدهند که پیوند راهبردی میان نهاد سلطنت صفوی و نهاد فقاهت، زمینهساز گذار ولایت فقیه از «ولایت محدود» به «ولایت عامه» شد. صفویان با تأسیس و تقویت شبکهای از نهادهای دینی ـ از دیوان قضا و منصب شیخالاسلامی تا ساماندهی اوقاف و رسمیسازی شعائر شیعی ـ توانستند مشروعیت دینی و اقتدار سیاسی خود را در قالب یک نظام مشروعیت دوگانه تثبیت کنند. شخصیتهایی همچون محقق کرکی با اتکا بر حمایت سلطنت، نظریهٔ «نیابت عامه» را وارد حوزهٔ اجرا ساختند و جایگاه فقیه را در قامت «حاکم شرع» با اختیارات گسترده نهادینه کردند. این فرایند نهتنها موجب تحولی بنیادین در ساختار اندیشهٔ سیاسی شیعه امامی شد، بلکه الگویی از تعامل و مشروعیتبخشی متقابل میان سلطان و فقیه پدید آورد که آثار آن تا جنبش مشروطه و انقلاب اسلامی قابل پیگیری است.https://www.shiitestudies.com/article_731995_7e1d59e1c7f516864ed342a583c594e3.pdfموسسه شیعه شناسیفصلنامه علمی شیعه شناسی1735-4722228720240922Analysis of the concept and model of seminary socializationواکاوی مفهوم و الگوی جامعهپذیری حوزوی11915473199710.22034/shistu.2025.2062405.2536FAمجیدکافیعضو هیأت علمی گروه جامعه شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه0000-0003-4427-0056Journal Article20250601Among the influential educational and formative institutions in Iran are the seminaries (ḥawzah). As agents of socialization for both students and the wider community, these institutions prepare individuals to assume specialized roles, to learn communicative and pedagogical norms within a new lifestyle while preserving clerical decorum, to engage in scholarly exchange, and to adhere to seminary and academic conventions. Hence, the question arises: “What is the sociological model through which this process is realized, and what implications do sociological theories of socialization hold for understanding the phenomenon of “becoming seminary-trained” (ḥawzahization)”? This study employs the method of “semantic analysis of signification” (dalālat-pazhūhī). First, signifiers were extracted from sociological texts. Then, in order to identify the signified ones, textual data, field observations, and the lived experiences of seminary students were collected. Finally, through in-depth analysis of the data, the research question was addressed. The findings indicate that seminary socialization is a process in which the clerical lifestyle become institutionalized. The prevailing form of socialization in seminaries is a combination of organizational socialization and religious training. The dimensions of intra-organizational socialization in the seminary encompass three axes cognitive, affective, and normative which include components such as formal instruction, informal learning, organizational expectations, and educational and research activities. The principal finding of the study is that the model of seminary socialization can be formulated in two forms: linear and interactive. The informal and fluid linear model is more common in traditional seminaries, whereas the interactive model, which involves stages of cognitive, affective, and normative socialization, corresponds more closely with modern communicative and pedagogical structures.از جمله سازمانهای آموزشی ـ تربیتی مؤثر در ایران، حوزههای علمیه هستند. این نهاد بهمثابهٔ عامل جامعهپذیری طلاب و مردم، آنان را برای پذیرش نقشهای تخصصی، آموزش قواعد ارتباطی ـ تربیتی در سبک زندگی جدید با حفظ شئون طلبگی، تبادل علمی و پیروی از هنجارهای حوزوی و علمی آماده میسازد. ازاینرو، این پرسش مطرح میشود که الگوی جامعهشناختی تحقق این فرایند چیست و الگوهای جامعهپذیری در جامعهشناسی چه دلالتهایی برای فهم پدیدهٔ «حوزویشدن» دارند؟ در این پژوهش، از روش «دلالتپژوهی» استفاده شده است. ابتدا دالهایی از متون جامعهشناسی استخراج گردید. سپس برای یافتن مدلولها، دادههای متنی، مشاهدات میدانی و تجربهٔ زیستهٔ طلاب گردآوری شد و در نهایت، با ژرفکاوی دادهها، پاسخ پرسش تحقیق استنباط گردید. نتایج نشان میدهند جامعهپذیری حوزوی فرایندی است که در آن سبک زندگی طلاب و زیّ طلبگی نهادینه میشود. جامعهپذیری غالب در حوزهها، تلفیقی از جامعهپذیری اجتماعی (سازمانی) و تربیت دینی است. ابعاد جامعهپذیری درونسازمانی حوزه شامل سه محور «شناختی، «عاطفی» و «انتظاری» است که مؤلفههایی همچون آموزش رسمی، آموزش غیررسمی، انتظارات سازمانی و فعالیتهای آموزشی و پژوهشی را دربر میگیرد. مهمترین یافتهٔ پژوهش آن است که الگوی جامعهپذیری حوزوی در دو شکل خطی و تعاملی قابل صورتبندی است. الگوی خطی غیررسمی و سیال بیشتر در حوزههای سنتی رایج است، در حالی که الگوی تعاملی شامل مراحل جامعهپذیری شناختی، عاطفی و انتظاری بوده و با ساختارهای نوین ارتباطی و تربیتی همخوانی بیشتری دارد.https://www.shiitestudies.com/article_731997_8711ffea1e4ba50b1d4e08d646bbe1f6.pdfموسسه شیعه شناسیفصلنامه علمی شیعه شناسی1735-4722228720240922Social Supplications in Shi‘a (A Case Study of Makārim al-Akhlāq Supplication)ادعیه اجتماعی شیعه مطالعه موردی دعای مکارم الاخلاق15517973199610.22034/shistu.2025.2077564.2570FAمحمودتقی زاده داوریاستاد دانشکده علوم اجتماعی- دانشگاه علامه طباطباییJournal Article20251112Social supplications (du‘ā‘) in Shi‘ism constitute a branch of Shi‘i social theology, which also encompasses social hadith, social exegesis, social jurisprudence, social theology, social ethics, and social supplications. Unlike individual supplications, which merely express the relationship between the supplicant and the Almighty God, social supplications reflect the relationship between the supplicant, God, and people (nās), including companions, relatives, and members of society. They introduce us to the full range of positive and negative social values virtues, merits, and moral excellences on the one hand, and vices, defects, and transgressions on the other as articulated in the supplications of Shia leaders. The scope of Shi‘a social supplications is remarkably broad, encompassing all domains of social life, collective relations, and the public sphere of human existence including family, relatives, kin, and associates; livelihood, trade, business, bribery, and fairness; poverty and wealth; education and training, teachers and mentors, students and educators; leadership, subordination, management, justice, fairness, oppression, coercion, tyranny, discrimination, corruption, rebellion, and transgression; as well as collective acts of worship and spiritual practices such as congregational prayer, Friday prayer, and pilgrimage (ḥajj). These supplications seek to diminish the spirit of rivalry, hostility, obstruction, and pessimism in collective relations, while promoting and expanding constructive values of altruism, benevolence, optimism, and empathy among members of society. Such values correspond to the common good, enhance social bonds, solidarity, and cohesion, and sustain the vital functions of different sectors of society. This article focuses on the social dimensions contained in the Makārim al-Akhlāq supplication, which is regarded as one of the distinctive supplicatory texts of the Shiite tradition.ادعیه اجتماعی شیعه شاخهای از إلاهیات اجتماعی شیعه است که شامل حدیث اجتماعی، تفسیر اجتماعی، فقه اجتماعی، کلام اجتماعی، اخلاق اجتماعی و ادعیه اجتماعی میباشد. ادعیه اجتماعی بر خلاف ادعیّه فردی که تنها بازگوکننده رابطه فرد دعاکننده و خداوند عالم است، حاکی از رابطه فرد دعاکننده و خداوند و مردم (ناس) و اصحاب و اقربا و اعضای جامعه میباشد و مجموعه ارزشهای مثبت و منفی اجتماعی در قالب فضایل و محاسن و مکارم، و رذایل و معایب و جرایم را در دعاهای رهبران شیعه به ما معرّفی میکند. قلمرو ادعیه اجتماعی شیعه کاملاً گسترده است و تمامی عرصههای حیات اجتماعی و روابط جمعی و حوزه عمومی زندگی ما از خانواده، بستگان و اقوام و معاشران؛ معاش و داد و ستد و کسب و کار، و ارتشاء و انصاف، و فقر و غناء؛ تعلیم و تربیت و معلّمان و مربیّان و متعلّمان و تربیتکنندگان؛ و ریاست و مرئوسیّت و مدیریّت و عدالت و انصاف و ظلم و زور و ستم و تبعیض و فساد و بغی و طغیان؛ و اعمال عبادی و معنوی جمعی همچون نماز جماعت و جمعه و حجّ را شامل میشود. این دعاها درصدد تقلیل روحیه رقابت و ضدّیت و کارشکنی و بدبینی در روابط جمعی، و ترویج و گسترش ارزشهای سازنده دگردوستانه و دگرخواهانه و خوشبینانه و همدلانه در میان افراد جامعه است که مطابق با خیر و صلاح جمعی بوده و پیوند و همبستگی و انسجام اجتماعی را ارتقاء بخشیده و کارکرد حیاتبخش بخشهای مختلف جامعه را تداوم خواهد بخشید. در این مقاله امور اجتماعی مذکور در دعای شریف مکارمالاخلاق مورد مطالعه قرار گرفته که از متون دعایی معروف شیعی به شمار میآید.https://www.shiitestudies.com/article_731996_221d9a3e7a899b405cc61d4dce0499f9.pdf