موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 15 59 2017 09 23 تحلیلی بر تاریخ نذورات آستان ‌قدس‌ رضوی از صفویه تا قاجاریه 7 28 32812 FA پیمان ابوالبشری پژوهشگر آمنه ابراهیمی پژوهشگر Journal Article 2016 08 13 نذر و اهدا در میان جوامع گوناگون و البته در تاریخ اجتماعی ـ فرهنگی ایران قدمتی دراز دارد. این رفتار و عمل دینی در بارگاه امام رضا7 از سده­های گذشته تا حال، تشکیلات خاصی را می‌طلبیده است. بی‌تردید شناسایی و خوانش اسناد نذوراتِ آن آستان مقدس، بخش مهمی از رفتار جامعه را از صدر تا ذیل به تصویر می­کشد و نحوه سامان‌دهی و مصارف نذورات را آشکار می­کند. از آن‌جا که مقاله یا کتابی درباره ارزش­های تاریخی «اسناد نذر» در جامعه ایران تا به امروز نوشته نشده است، این مقاله قصد دارد با درنظر گرفتن این موضوع که اسناد مزبور، طبقه­بندی منظم و دقیق و منحصربه­فردی به لحاظ زمانی در آرشیو مزبور دارد و امکان پژوهش در حوزه تاریخ محلی را امکان­پذیر می­کند، انواع نذورات و مصارف آن را در اسناد، آشکار سازد و ارزش­های سند­شناسی و رابطه نذر را با طبقات اجتماعی نشان دهد.روش پژوهش در مقاله حاضر، توصیفی ـ تحلیلی و بر اساس خوانش ششصد برگ از منابعِ سندی موجود در آرشیو اسناد آستان ­قدس­ رضوی است.اسناد نذوراتِ موجود در آرشیو این آستان، اطلاعات جامعی درباره تبار نذرکنندگان، انواع نذورات و مصارف نذورات از دوره صفویه تا قاجاریه به دست می­دهد و راه را برای پژوهش‌های گسترده­تر در حوزه­های تاریخ محلی هموار می­کند. https://www.shiitestudies.com/article_32812_c77ca1eca9810917f4c11a449252b048.pdf

موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 15 59 2017 09 23 بررسی موقوفات زنان شیعی شهرستان بیجار در دوره قاجاریه 29 52 32813 FA جمشید منتشلو دانشجوی دکتری تاریخ تمدن و فرهنگ اسلامی دانشگاه آزاد مشهد شهربانو دلبری استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد Journal Article 2016 07 21 مسأله وقف، یکی از عرصه­های تاریخ کردستان است که نقش زنان شیعی در آن بسیار پررنگ بوده و کم‌تر به آن توجه شده است. در این خصوص، جایگاه تاریخی زنان واقف بیجار از دوره صفویه به بعد، بالاتر از دیگر مناطق استان یادشده است. این مقاله، ضمن بررسی این موضوع، به چگونگی رقبات وقفی و مشارکت زنان شیعی این منطقه می­پردازد. روش پژوهش، ترکیبی از مطالعه میدانی، اسنادی و کتابخانه­ای است که تأکید عمده بر روش اسنادی بوده و نگارندگان به صورت تحقیق گروهی به این مسأله پرداخته­اند. سؤال این است که در تنوع مذهبی کردستان، زنان واقف شهر بیجار چه کسانی بودند و موقوفات آنها دارای چه ویژگی­ها و کارکردهای اجتماعی و فرهنگی است؟ هدف اصلی، کاوش در اسناد وقفی و مشخص کردن سهم زنان شیعی و کاربرد رقبات وقفی آنها در شهرستان بیجار به عنوان یکی از مناطق تاریخی استان کردستان است. https://www.shiitestudies.com/article_32813_efe2d4536fbb724f90ef5135b2899251.pdf

موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 15 59 2017 09 23 اندیشه سیاسی علمای شیعه در اواخر سده دوازدهم هجری (با تکیه بر اندیشه شیخ‌یوسف بحرانی و علامه وحید بهبهانی) 53 78 32977 FA زهرا عبدی دکتری تاریخ ایران -دانشگاه شیراز Journal Article 2016 05 02 موضوع این تحقیق، ساختار اندیشه سیاسی علمای شیعه در اوخر سده دوازدهم هجری، با تکیه بر اندیشه شیخ‌یوسف بحرانی و علامه وحید بهبهانی است. با توجه به این‌که رویکرد اخباری و اصولی در میان علمای شیعه از اواخر دوره صفویه باب بود، نظر علما درباره سیاست و حکومت‌های وقت نیز با توجه به  رویکردشان تفاوت داشت. از سویی دیگر، بیگانگی نهاد دین و دولت در حد فاصل سقوط صفویه تا قاجاریه (1135 - 1209 ق)، باعث مهاجرت علمای طراز اول به عتبات عالیات شد. در این میان، شیخ‌یوسف بحرانی و علامه وحید بهبهانی به عنوان علمای برجسته و معلمان رویکرد اخباری و اصولی در مباحثه و مناظره با یک‌دیگر بودند که سرانجام به تثبیت و توسعه اندیشه سیاسی اصولی ختم شد. تا آن زمان علمای اخباری، حکومت فرد مؤمنی از میان مسلمانان را به شرط عدالت جایز می‌دانستند، اما با پیروزی اصولی‌ها ولایت مطلقه فقیه جامع‌الشرایط تثبیت شد و حکومت می‌بایست مأذون و منصوب می‌بود. این تحقیق، به روش توصیفی ـ تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای صورت گرفته است. https://www.shiitestudies.com/article_32977_dbe40ccd11b1fb869099e58e00076027.pdf

موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 15 59 2017 09 23 وضعیت و نقش دولت ادریسیان در تمدن اسلامی 79 108 32978 FA محمد حسین دانشکیا دانشگاه معارف اسلامی Journal Article 2016 06 11 دولت ادریسیان، اولین دولت شیعی پس از دولت معصومان: در تاریخ اسلام است. این دولت در اواخر قرن دوم هجری در مغرب تأسیس شد و تا قرن چهارم استمرار یافت؛ در بخشی از عمر سیاسی خود استقلال سیاسی خود را حفظ کرد و در زمینه تمدنی، عصری طلایی را پشت سر گذاشت که آگاهی از آن به نقش شیعیان در بنای تمدن اسلامی کمک می‌کند. وضعیت و نقش این دولت در برپایی تمدن اسلامی خصوصاً در مغرب اسلامی مسأله این پژوهش است که با روش توصیفی ـ تحلیلی سامان یافته است. این دولت با الهام از آموزه‌های اسلام، ضمن برقراری ارتباط مستحکم با مردم مغرب، با ساخت شهرها آنان را به شهرنشینی دعوت کرد و در زمینه‌های مختلف سیاسی، اقتصادی، تجاری و کشاورزی، به دولتی نمونه در عصر خود تبدیل شد. https://www.shiitestudies.com/article_32978_bceb3255d9e971801589ea08667466f0.pdf

موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 15 59 2017 09 23 بازشناسی هویت جغرافیایی و تاریخی رود فرات (با تأکید بر واقعه‌ عاشورا ) 109 144 32979 FA شهربانو دلبری دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد Journal Article 2016 05 19 میان­رودان (بین­النهرین)، در تاریخ‌ جایگاه مهمی دارد. رود فرات به دلایل متعددی چون فاجعه‌ عاشورا، در باورهای مردمی از جایگاه رفیع و تقدس بیش­تری برخوردار است‌. آشنایی با پیشینه‌ تاریخی و حضور و جنس قبایل و اقوام و نواحی اطراف رود‌، نزدیکی و دوری فرات با محل قیام عاشورا‌، آگاهی از تمدن حواشی فرات و شناخت بهتر از جغرافیای حاشیه فرات مخصوصاً ترعه‌ها و کانال‌های آب‌رسانی در ناحیه‌ نینوا، از نکات اصلی این مقاله است. ساکنان نواحی فرات در قرن اول هجری قمری بسیار نامتجانس و فاقد یک‌پارچگی بودند و در نهایت درک درستی از وقایعی چون قیام عاشورای سال 61 هجری نداشتند‌. ترعه‌های فرات، در هنگام قیام عاشورا آب بسیاری داشتند و مسیر حرکت اسرای کربلا به سمت شام در حاشیه‌ فرات به یقین‌، بیش­تر نزدیک است‌. https://www.shiitestudies.com/article_32979_33a900397522c1d3f78ba2f8744a653b.pdf

موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 15 59 2017 09 23 تطورشناسی حدیثِ مطلاق امام حسن مجتبی در منابع شیعه 145 172 32980 FA حسین مرادی نسب هیات علمی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه 0000-0003-1662-0688 Journal Article 2016 05 02 وجود جعلیات در منابع حدیثی، فقهی، تاریخی و منابع دیگر، امری رایج است که باید برای شناخت گزارش‌ها و روایات جعلی، راه‌های مختلف تحقیق را پیمود تا صحت و سقم روایات را به دست آورد. افزون بر نقد روایات از جهت سند و متن، باید به فضای بسترسازی صدور روایات توجه داشت تا سره از ناسره را تشخیص داد؛ زیرا صدور برخی از روایات با مبانی قرآن، حدیث نبوی و احادیث ائمه‰، علم کلام و عقل تباین دارد، اگرچه صدور آن‌ها از زبان معصوم باشد. از جمله آنها، حدیث مطلاق امام حسن† است که در منابع شیعه، گاهی به جهت گردآوری احادیث ائمه‰، منقبت شمردن ازدواج‌های زیاد، ناسازگاری زنان با مردان، تقیه کردن، مشورت در ازدواج و مواردی دیگر راه یافته است. این پژوهش، به پیدایی و سیر تطورات تاریخِ حدیثِ مطلاق در منابع شیعه پرداخته و افزوده‌های به این جعلیات را در طول زمان نشان داده که چگونه گزارش منابع اهل سنت، بر منابع شیعه تأثیر گذاشته است. https://www.shiitestudies.com/article_32980_617b19230f317bed77a9e7f63cab277c.pdf

موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 15 59 2017 09 23 نمادهای حماسة عاشورا در شعر معاصر پارسی و عرب 173 212 32981 FA نصرت الله حدادی عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد آیت الله آملی عزیزالله سالاری عضو هیات علمی دانشگاه صدا و سیما Journal Article 2017 01 04 حماسة عاشورا در سال 61 هجری قمری، برشی فاخر، مانا، مقدس و رهایی‌بخش بوده که هیچ رخدادی در تاریخ انسان از زوایای گوناگون قابل قیاس با آن نیست. مظلومیت، پاکی و پیراستگی، حقانیت، خدایی بودن، اخلاص، آزادگی، دلیری، فداکاری، شوریدگی و شرایط عطش و آتش و قحط آب و محرومیت کودکان و اندک بودن یاران امام حسین7 از سویی و وارونة این ویژگی­ها در جبهة مقابل از دیگر سو، نمایه­ای زیبا و پرجاذبه از عاشورا نمایان ساخته که بنا‌به گفتار سالار شهیدانش، یارانی وفاپیشه­تر و بهتر از آنان سراغ نداشته و به گزارش قافله‌سالار اسیرانش: «به خدا جز زیبایی ندیدم». این حماسة بشکوه به نمادهایی ارزشمند شهره گردیده که هنر و ادب جوامع مسلمان و مؤمنان و آزادگان غیرمسلمان را زینت می­بخشد. نمادهای عاشورا به سه گونه تقسیم می­شوند: نمادهای مادی و طبیعی مانند: آیینه، خورشید، آب، شیر، گل­های سرخ (شقایق، لاله، ارغوان) و... نمادهای دینی و آیینی چونان: ثارالله، ذبیح، ذبح عظیم، سربه‌داری و اناالحق، مظلومیت و پیروزی خون بر شمشیر و ... و نماد اسطوره­ای همانند سیاوش، ققنوس، عنقا، مجنون و لیلی، قیصر، یوسف، گرگ و... . در مقاله حاضر از نمادهای طبیعی یادشده سخن رفته است، صفا، نورانیت و سترگی، عطش و ایثار، دلیری و شهادت‌پیشگی و خلاصه، جلوه­های معنوی، حماسی و ارزشی در حماسة جاوید کربلا از نگاه شعر معاصر پارسی و عربی، به گونه­ای تطبیقی بیان شده است. https://www.shiitestudies.com/article_32981_379d0d579830498a6f745b67f172ca33.pdf