موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 10 40 2012 12 21 Islamic Revolution and its Effect on the Shiite Geopolitical Changes in Yemen انقلاب اسلامی ایران و تأثیر آن بر تحوّلات ژئوپلیتیک شیعه در یمن 7 30 242530 FA حسن تلاشان استادیار مجتمع آموزش عالی شهید محلّاتی Journal Article 2012 06 22 In the present article, we have initially investigated the geopolitical situation of Yemen. Then, we have answered the following question: ‘what have been the effects of Islamic revolution of Iran on geopolitical changes in Yemen?’ Although Zeydī Shiites, who form a large part of the Shiite population of Yemen, governed that country up to 1962, they suffered severe geopolitical isolation after their fall. With the victory of Islamic revolution in Iran, the grounds were prepared for their coming out of isolation and gradual geopolitical diffusion of Shiism in Yemen. Revival of Zeydī Shiism, the intellectual and practical influence of Imam Khomeini’s thoughts on Yemani figures, diffusion of Twelver Shiism, and Shiite active participation in the recent revolution of Yemen are among the effects of Islamic revolution on Shiite geopolitical changes in Yemen. Altogether, it can be said that Islamic revolution of Iran has caused Shiite geopolitical diffusion in Yemen. در این نوشتار، در ابتدا موقعیت استراتژیک یمن بررسی شده است. در ادامه، به این سؤال پاسخ داده شده که «انقلاب اسلامی ایران چه تأثیراتی بر تحوّلات ژئوپلیتیکی شیعه در یمن داشته است؟» هرچند شیعیان زیدی، که بخش عمدة شیعیان این کشور را تشکیل می‌دهند، تا سال 1962 حکومت را در این کشور بر عهده داشتند، اما پس از سقوط آنها از قدرت، طی سالیان متمادی در انزوای ژئوپلیتیکی شدیدی قرار گرفتند. با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، موجبات خروج از انزوا و گسترش تدریجی ژئوپلیتیک شیعه در این کشور فراهم گردید. احیای شیعیان زیدی، تأثیرپذیری فکری و عملی شخصیت‌های یمنی از تفکرات انقلابی امام خمینی، گسترش شیعة دوازده امامی و حضور فعّال شیعیان در قیام اخیر مردم یمن از جمله تأثیرات این انقلاب بر تحوّلات ژئوپلیتیکی شیعه در یمن به شمار می‌آید. در مجموع، می‌توان گفت: انقلاب اسلامی ایران موجب گسترش ژئوپلیتیک شیعه در یمن شده است.

https://www.shiitestudies.com/article_242530_f165ea09b64435f125b66ab637934023.pdf

موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 10 40 2012 12 21 The Shiites of Tanzania and their Situations (with an emphasis on Khoja Twelver Shiites) شیعیان تانزانیا و وضعیت آنان (با تأکید بر شیعیان خوجة اثناعشری) 31 60 242531 FA روح‌الله رنجبر شیرازی دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ تشیّع دانشگاه پیام نور قم فاطمه جان احمدی دانشیار دانشگاه الزهراء Journal Article 2012 06 28 The lands on the east of African continent are among the most important regions paid attention to by the Muslims and, including the Shiites, from the early years of Islam. The Muslim emigrants gradually presented Islam to the people of these regions, who converted to Islam and experienced various evolutions in the course of centuries up to now. The Shiism has as a long history as Islam itself in Tanzania, and the emigrant Twelver Shiites in Tanzania – with their background in Islamic India – played, as the emigrants native to the east of Africa, an important and decisive role in history and culture of Shiism in Tanzania. They made use of the appropriate climatic and economic conditions of the region to firmly establish their religious, cultural, and social status, be strongly influential in various domains where they lived, and be the most important factor for diffusing and promoting Shiism among the native black people in Tanzania. The writer of the present article went among the Shiites of Tanzania and Zanzibar to conduct a field study to recall the glorious history of Shiims in these regions and investigate the present situation of today’s Shiites with an emphasis on the role of cultural and educational institutes of Twelver Khoja Shiites in revival of Islam. سرزمین‌های شرق قارة آفریقا در زمرة مهم‌ترین مناطقی است که از همان نخستین سال‌های ظهور اسلام مورد توجه مسلمانان و شیعیان قرارگرفت و اسلام به آرامی توسط مهاجران مسلمان به مردم این مناطق عرضه شد و مردم آن را پذیرفتند و تا کنون در طول قرن‌ها، تحوّلات گوناگونی را تجربه کرده‌اند. مذهب تشیّع همگام با تاریخ پربرکت اسلام، در کشور تانزانیا قدمتی دیرینه دارد و شیعیان مهاجر، به‌ویژه شیعیان خوجه اثناعشری، که پیشینه‌ای در تاریخ هند اسلامی دارند، به عنوان مهاجران بومی شرق آفریقا، نقش مهم و تعیین کننده‌ای در تاریخ و فرهنگ شیعه در این کشور ایفا نموده‌اند. ایشان با بهره‌گیری از شرایط اقلیمی و اقتصادی مناسب منطقه، توانسته‌اند در طول سال‌های متمادی (از قرن 19 میلادی به بعد) ضمن تثبیت و استحکام جایگاه مذهبی، فرهنگی و اجتماعی و اثرگذاری فراوان در عرصه‌های گوناگون محل سکونت خود، عمده‌ترین و مهم‌ترین عامل گسترش و ترویج مذهب تشیّع در بین بومیان سیاه‌پوست این کشور به شمار آیند. نگارنده با حضور در میان شیعیان تانزانیا و زنگبار و مطالعة میدانی وضعیت ایشان در این نوشتار، ضمن یادآوری تاریخ پر عظمت تشیّع در این مناطق، وضعیت شیعیان کنونی این کشور را با تأکید بر نهادهای فرهنگی و آموزشی شیعیان خوجه اثناعشری در احیای این مذهب اسلامی بررسی کرده است.

https://www.shiitestudies.com/article_242531_6d1fb45dcc8ab9ec2c4117299b5c924c.pdf

موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 10 40 2012 12 21 The Clergy and Comparing its System after Constitutionalism with its System after Islamic Revolution of Iran روحانیت و مقایسه سیستم آن پس از مشروطه با دوران پس از انقلاب اسلامی ایران 61 90 242532 FA عبدالوهّاب فراتی استادیار پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی احمد اسلامی کارشناس ارشد علوم سیاسی Journal Article 2012 07 04 The clergy, as one of the social subsystems of Iran, experienced a mutual influence in its interaction with external milieus. The political-social movement of constitutionalism and Islamic revolution and the influential role of the clergy in these two movements arises the following question: ‘How was the clergy’s structure and functions in these two periods?’ The answer to this question would be useful for the researchers of political sociology in predicting the future changes in the relationship between the clergy and the political system. After the failure of constitutional movement, the clergy attempted to lend cohesion to its own scattering structure, and transfer the religious authority to Iran to approach the center of evolutions. On the other hand, the functions of the clergy reduced. With the Islamic revolution, however, the authoritative and organizational structure of the clergy underwent a great change as well, and its functions broadened. روحانیت به عنوان یکی از زیر سیستم‏های اجتماعی ایران، در تعامل با محیط خارجی، علاوه بر تأثیرگذاری از آن متأثر نیز هست. در این میان، حرکت سیاسی ـ اجتماعی مشروطه و انقلاب اسلامی و نقش تأثیرگذار روحانیت در این دو دروه، این پرسش را به ذهن متبادر می‌سازد که ساختار و کارکردهای روحانیت در این دو مقطع چگونه بود؟ پاسخ به این سؤال موجب می‌شود محققان جامعه‌شناسی سیاسی بتوانند در پیش‌بینی تحوّلات آتی روابط روحانیت و نظام سیاسی از آن بهره‌مند شوند. روحانیت با شکست مشروطه، تلاش کرد تا به ساختار پراکندة خویش وحدت ببخشد و با انتقال مرجعیت به ایران، خود را به مرکز تحوّلات نزدیک‏تر نماید. از دیگر سو، کارکردهای روحانیت نیز تقلیل پیدا کرد. اما با وقوع انقلاب اسلامی، ساختار اقتداری و سازمانی روحانیت دچار تحوّل عظیمی شد و کارکردهایش گسترده‏تر گردید.

https://www.shiitestudies.com/article_242532_552d65b6e9616642fd0217dc7f8361bd.pdf

موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 10 40 2012 12 21 The Science of Hadith and the Effect of Intellectual Trends of Safawid Period on Teaching it in Schools علم حدیث و تأثیر جریان‏های فکری عصر صفویه بر آموزش آن در مدارس 91 108 242535 FA موسی الرضا بخشی استاد دانشجوی دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی دانشگاه تهران احمد بادکوبه دانشیار دانشگاه تهران علی بیات استادیار دانشگاه تهران Journal Article 2012 06 22 The science of ‘hadith’, along with jurisprudence, was one of the important educational courses in the schools of Safawid period. However, all schools would not pay an equal attention to it. In the present article, the process of teaching the science of hadith in Safawid schools and the lists of manuscripts (with statistical data) in two halves of Safawid period have been investigated using the historical sources of that period. In the first half of that period, due to the dominance of rationalism in schools, the science of hadith was not paid attention to as it deserved. In the second half, however, the revival of traditionalism and, accordingly, teaching the Shiite traditions in schools boomed in a way that at the end of Safawid period, teaching one of the four collections of the Shiite hadith was a provision stipulated in the endowment document of some schools. علم «حدیث» در کنار فقه، از مواد درسی مهم در مدارس عصر صفویه بود، اما توجه مدارس به آن در دورة مزبور یکسان نبود. در این نوشتار، روند آموزش علم حدیث در مدارس عصر صفوی با استفاده از منابع تاریخی این دوره و همچنین فهرست نسخه‌های خطی و ارائة اطلاعات آماری از آنها در دو نیمة عصر صفوی بررسی می‌گردد. در نیمة اول این دوره، به علت حاکمیت عقل‌گرایی بر مدارس، علم حدیث آنچنان که شایسته است مورد توجه واقع نشد، اما در نیمة دوم این دوره، با احیای مکتب «اخباری‌گری» و تحت تأثیر آن، آموزش اخبار و احادیث شیعه در مدارس رونق یافت، به گونه‌ای که در اواخر عصر صفوی، تدریس یکی از کتب چهارگانة حدیثی شیعه جزو شروط وقف‏نامة بعضی از مدارس قرار گرفت.

https://www.shiitestudies.com/article_242535_0176c2d2068b5152a29b29ea0f2a59c5.pdf

موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 10 40 2012 12 21 Alawids of Khorasan and their Inter/intra-Group Relations from 4th to 6th Century: a Case Study of Neyshābūr’s Rab’ Region علویان خراسان و روابط درون‌گروهی و برون‌گروهی آنان طی قرون چهارم تا ششم هجری (مطالعه موردی ربع نیشابور) 109 136 242536 FA محمّدحسن الهی‌زاده استادیار دانشگاه بیرجند راضیه سیروسی دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ ایران اسلامی- دانشگاه بیرجند Journal Article 2012 06 29 Alawids, due to their genealogical relation with the Prophet, have always been respected in the Islamic society. Some groups of them moved, for different reasons, to Muslim regions in the 2nd century. North and central regions of Iran were among those lands. With Imam Reza’s arrival in Iran at the end of 3rd century and his residence in Khorasan, the emigration of Alawids to Iran, and especially to Khorasan, increased. The Rab’ region of Neyshābūr – which was one of the greatest regions of Khorasan in the Islamic period, and included Tūs, Isfarāyen, Sarakhs, Beyhaq, Nesā, and Abīward – was one of the destinations for emigrants. During the 3rd century and after it, the Alawids descended from Imam Hassan, Imam Hussein, Imam Ja’far, and Imam Musā resided in that region. The widespread presence of Alawid families in that region and their increase in population prepared a proper cultural, doctrinal and economic context for their continual emigration. This population density was effective in creation of the office of neqābat (directorship) for Alawids in Neyshābūr. While the person holding the neqābat office was responsible for almost all the affairs of Alawids, the Alawids were diverse in their religious leanings and other features, which was effective in their relationships. Apart from this, they were obliged to have relationships, willingly or unwillingly, with the residents of other regions in political, social, economic, religious and cultural spheres. The present study aims at using a descriptive-analytical method to investigate and analyze inter/intra-group relations of Alawids and present a vivid picture of their social, political and cultural conditions. علویان به دلیل انتساب به پیامبر، در جامعة اسلامی همواره مورد احترام بوده‌اند. گروه‌هایی از آنان از قرن دوم هجری به دلایل گوناگون، راهی سرزمین‌های مسلمان‌نشین شدند. مناطق مرکزی و شمالی ایران از جملة این سرزمین‌ها بود. با ورود امام علی بن موسی‌الرضا به ایران در اواخر قرن سوم و استقرار ایشان در خراسان، سیر مهاجرت علویان به ایران و به ویژه خراسان شدت گرفت. «ربع نیشابور»، که در دورة اسلامی از بزرگ‌ترین نواحی خراسان به شمار می‌رفت، یکی از مناطق هدف مهاجران بود. طی قرن سوم هجری و پس از آن، علویان فراوانی در این منطقه ساکن شدند. حضور گستردة خاندان‌های علوی در این ناحیه و توسعة جمعیتی آنان، بستر فرهنگی، عقیدتی و اقتصادی مناسبی برای استمرار مهاجرت‌ها به وجود آورد. این تراکم جمعیتی در ایجاد منصب «نقابت» (سرپرستی و رتق و فتق امور) علویان در نیشابور موثر بود. این علویان دارای گرایش‌های مذهبی و تفاوت‌های نسبی بودند که در مناسبات میان آنها تأثیرگذار بود. جدای از این مسئله، آنان خواسته یا ناخواسته در زمینه‌های سیاسی، ‌اجتماعی، اقتصادی، مذهبی و فرهنگی، ناچار به مراوده با دیگر ساکنان منطقه بودند. این پژوهش بر آن است که با روش توصیفی ـ تحلیلی، مراودات علویان را در دو حوزة درون‌گروهی و برون‌گروهی بررسی و تجزیه و تحلیل کند و تصویر روشنی از وضعیت اجتماعی، سیاسی و فرهنگی آنان ارائه دهد.

https://www.shiitestudies.com/article_242536_27da0efd289b48ad7dcb0f97487be83c.pdf

موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 10 40 2012 12 21 Ibn Abil-Hadīd and his Role In the Social-Intellectual History of Islam ابن ابی‏‌الحدید و نقش او در تاریخ اجتماعی ـ فکری اسلام 137 170 242537 FA سیدعلیرضا واسعی دانشیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی Journal Article 2021 02 20 The Mu’tazili Ibn Abil-Hadīd is one of the prominent Islamic figures of the 6th and 7th century, and one of the intellectual leaders of Mu’taili thought in recent periods. However, with his exposition to Imam Ali’s Nahj al-Balāgha – with its historical, analytical, and theological approach – he gained a status among Muslim thinkers, especially the Shiites; this is true to the extent that any study on the history of early Islam, especially what is related to the political happenings after the Prophet, would be imperfect without considering the information provided by Ibn Abil-Hadīd. Thus, a large number of writers, in the course of history, have written on him and his exposition on Nahj al-Balāgha. Since any man is influenced by peripheral factors in his thought and views, Ibn Abil-Hadīd was no exception and was influenced by various factors – family, political, social, economic, as well as doctrinal and cultural. In the present article, therefore, his life and thoughts have been studied in brief so that we may present a better knowledge on his personality and his motivations in composing an exposition on Nahj al-Balāgha. To do so, it is necessary to have a look at his thinking backgrounds. ابن ابی‏‌الحدید معتزلی یکی از شخصیت‏‌های برجستة اسلامی قرن ششم و هفتم هجری و از رهبران فکری اندیشة اعتزال در دوره‏‌های متأخّر به شمار می‏‌رود؛ اما با شرح کتاب نهج‏‌البلاغه امام علی با رویکردی تاریخی، تحلیلی و کلامی، جایگاهی در میان اهل اندیشه، به ویژه شیعیان، یافته است، تا بدان‏‌جا که مطالعة تاریخ صدر اسلام، به‏‌ویژه آنچه به جریان‏‌های سیاسی پس از رسول خدا مرتبط می‏‌شود، بدون نظر به داده‏‌های وی ناقص می‏‌نماید. بدین روی، عدة زیادی از نویسندگان در گذر تاریخ، دربارة وی و شرح نهج‏‌البلاغه او قلم زده و آثاری پدید آورده‏‌اند. از آن‏‌رو که هر انسانی در اندیشه‏‌ورزی و نوع نگاه خویش، از عوامل پیرامونی تأثیر می‏‌پذیرد، ابن ابی‏‌الحدید نیز ازاین قاعده بیرون نمانده و تحت تأثیر مسائل گوناگونی قرار داشته است؛ عوامل خانوادگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و نیز اعتقادی و فرهنگی. از این‏‌رو، در این نوشتار، به اختصار زیست‏‌نامه و اندیشه‏‌های او بررسی شده تا شناخت بهتری از شخصیت و انگیزه‏‌های او در ورود به شرح نهج‏‌البلاغه ارائه گردد. برای دست‏‌یابی به این هدف، نگاهی به بسترهای اندیشگی او ضروری می‏‌نماید.

https://www.shiitestudies.com/article_242537_3d9f2cab41b7a4449039b8293f9ea93c.pdf

موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 10 40 2012 12 21 Safawiya and the Models and Symbols of Religious Propagation in its Governmental Structure صفویه و الگوها و نمادهای تبلیغات مذهبی در ساختار حکومتی اش 171 202 242538 FA عبدالله متولّی استادیار گروه تاریخ دانشگاه اراک Journal Article 2012 07 03 Propagation is an important element in furthering goals of human societies. With the formation of political states and emergence of religious schools, the necessity of using diverse methods of propagation for diffusion and establishment of political entities and religious frameworks was felt much more. In the history of Islamic Iran, Safawid period was of great importance as far as the homogeneity of Shiism and Shiite government in political sphere and geographical framework is concerned. It seems that Safawid rulers, who came to power by relying on dynamism of Shiite doctrines and using political conditions, had a non-stop effort to diffuse Shiism and establish themselves. Due to the legitimacy they drew from Shiism, which they knowingly accepted as the official religion, Safawid rulers did perforce adjust their efforts in a way that they would establish their political authority while diffusing and stabilizing Shiite beliefs. Apart from the concerns of Safawid rulers’ internal beliefs, the question to be answered in the present article is how much the direct and indirect effect of their actions on the Shiite beliefs in Iran under Safawids was. تبلیغات عنصری مهم در پیشبرد مقاصد جوامع انسانی است. با تشکیل حکومت‌های سیاسی و پدیدآمدن مکاتب دینی، لزوم استفاده از شیوه‌های متنوّع و متکثّر تبلیغاتی برای اشاعه و تثبیت موجودیت سیاسی و چارچوب‌های دینی بیشتر احساس شد. در تاریخ ایران دورة اسلامی نیز عصر صفویه به لحاظ همگنی حکومت و مذهب شیعه در عرصة سیاسی و چارچوب جغرافیایی ایران، حایز اهمیت زیادی است. به نظر می‌رسد شاهان صفوی، که با اتّکا بر پویایی آموزه‌های شیعه و بهره‌مندی از موقعیت‌ها و شرایط سیاسی توانستند به عرصة قدرت وارد شوند، تلاش بی‌وقفه‌ای برای تثبیت موقعیت خود و ترویج مذهب شیعه به کار گرفتند. به لحاظ مشروعیتی که آنها از مذهب شیعه می‌گرفتند و از سوی دیگر، خودآگاهانه آن را به عنوان مذهب رسمی پذیرفته بودند، لاجرم به عنوان یک شاه شیعه تکاپوهای خود را به‌گونه‌ای تنظیم کردند که به موازات تثبیت حاکمیت سیاسی، عملاً ترویج و تثبیت باورهای شیعه نیز در آن لحاظ شده باشد. مسئلة اصلی این نوشتار آن است که فارغ از دغدغه‌های باورمندی قلبی شاهان صفویه نسبت به آموزه‌های شیعه، نوع و میزان تأثیرگذاری مستقیم و غیرمستقیم اعمال و کارکردهای آنها بر اشاعة باورهای شیعه در ایران دوره صفویه چگونه بوده است؟

https://www.shiitestudies.com/article_242538_023f888c9df36547402cfe36c84f9397.pdf

موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 10 40 2012 12 21 The Historical Refutations against the Shiism: A Review of Menhāj as-Sunna an-Nabawiyya ردّیه‌های تاریخی علیه شیعه نقد و بررسی «منهاج السّنة النّبویه» 242541 FA محسن الویری استادیار دانشگاه باقر العلوم سیدعلی حسین‏ پور دانش‏ آموخته مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی Journal Article 2012 07 07 In view of the fact that many of Wahhabite thoughts originate from Ibn Taymiya’s views (728 AH), it seems that a scholarly and unbiased review of his views can prepare the ground for religious understanding and removal of unsound notions in the Muslim nation. Ibn Taymiya’s Menhāj as-Sunna an-Nabawiyya fir-Radd ‘Alā Shī’a wal-Qadariyya can be considered an all out mirror of refutations against Shiism. In the present article, nine different reports, from among two hundred historical reports in that book, have been reviewed – both internally and externally – using the common methods of historical review. The main axes of reviews are as follows: the structure of historical discussions of Menhāj as-Sunna, evaluation of documents and references of the selected reports, evaluation of transmitters quoted in the selected reports, and evaluation of the method of Ibn Taymiya’s review in the selected reports. Based on the findings of this article, we may consider Ibn Taymiya’s historical view invalid. با توجه به اینکه بسیاری از افکار وهّابیان در اندیشه‏های ابن تیمیه (728ق) ریشه دارد، به نظر می‏رسد نقد عالمانه و غیرجانب‌دارانة آراء ابن تیمیه می‏تواند دریچه‏ای به سوی تفاهم مذهبی در امّت اسلامی و کنار رفتن اوهام سست‏بنیاد بگشاید. کتاب منهاج السنّة النّبویه فی الرّد علی الشیعة و القدریه، نوشتة ابن تیمیه را می‏توان آینة تمام نمای ردّیه‏ها علیه شیعه شمرد. در این نوشتار، نُه گزارش منتخب از مجموع قریب دویست گزارش تاریخی موجود در کتاب مزبور، با استفاده از روش‌های متعارف نقد تاریخی از منظر درونی و بیرونی نقد و بررسی شده است. محورهای اصلی نقد عبارت است از: ساختار مباحث تاریخی منهاج السنه، ارزیابی اسناد و ارجاعات گزارش‌های منتخب، ارزیابی راویان مورد استناد در گزارش‌های منتخب، و ارزیابی شیوة نقد ابن تیمیه در گزارش‌های منتخب. به استناد یافته‏های این مقاله، می‏توان نگاه تاریخی ابن تیمیه را فاقد اعتبار شمرد.

https://www.shiitestudies.com/article_242541_16074d2385bbc0d3437979ccc7767c37.pdf