موسسه شیعه شناسیفصلنامه علمی شیعه شناسی1735-4722124520140321بازتعریفی از ژئوپلیتیک شیعه با نگاهی به انقلاب بحرین73418689FAصفی ا للهشاه قلعهنویسندهمسعوداخوان کاظمیراهنماJournal Article20160223جنبشهای اسلامی معاصر، در روند تحولات منطقة خاورمیانه جایگاه ویژهای دارند. در این میان، انقلاب شیعیان بحرین، به‌ویژه محورهای اساسی آن به‌مثابه نیروهای اجتماعی، تشکل‌ها و اشخاص و گروه‌های مستقل معارض، در تقابل با نظام سلطنتی حاکم بر این کشور، در تحول ژئوپلیتیک شیعه نقش درخور توجهی یافته است. هدف این پژوهش، تبیین و تحلیل ژئوپلیتیک شیعه و جایگاه آن در تحولات جهانی و منطقه‌ای، به‌ویژه در جنبش‌ها و انقلاب‌های اخیر در سرزمین‌های اسلامی، با تأکید بر انقلاب بحرین است. شیعیان بحرین، با اینکه اکثریت جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند و عمدتاً از طبقة کارگر و کم‌درآمدند، در مقابل اقلیت سنی که جمعیت شهری ثروتمند را تشکیل می‌دهند و قدرت حکومتی را در دست دارند، از لحاظ اجتماعی و سیاسی به حاشیه رانده شدهاند. تلاش برای دستیابی به حقوق سیاسی و اجتماعی مناسب و تغییر نظام استبدادی سلطنتی حاکم بر بحرین، باعث شکلگیری انقلابی مردمی، به‌ویژه در میان شیعیان این کشور در برابر خاندان حاکم آل‌خلیفه شده است. این انقلاب به‌رغم برخورداری از ویژگی‌هایی همچون مردمی بودن و دموکراسی‌خواهی، با سکوت و حتی واکنش منفی کشورهای غربی و عکس‌العمل شدید نظامی حکومت عربستان مواجه شده است. این نوشتار درصدد است تا دلایل برخورد دوگانة غرب را در این تحولات، با استناد به بازتعریفی از تحول ژئوپلیتیک شیعه بررسی و تحلیل کرده، به‌ویژه جایگاه انقلاب بحرین را در این فرایند ارزیابی و تبیین کند.https://www.shiitestudies.com/article_18689_b0e9b8f926e424166471bab7d40a686b.pdfموسسه شیعه شناسیفصلنامه علمی شیعه شناسی1735-4722124520140321نقدی بر کتاب ژئوپلیتیک شیعه357618690FAنعمت اللهصفری فورشانینویسندهسید علیرضاعالمینویسندهJournal Article20160223از منظر نگارنده، تحمیل مفهوم ژئوپلیتیک بر مقولة معرفتی و عقیدتی شیعه از ابتکارات و بدعت‌های کتاب <strong>ژئوپلیتیک شیعه</strong>، نوشتة فرانسوا توال است. وی کوشیده است مفاهیم قدیمی‌تر اسلام ایرانی و اسلام عربی را در دایره‌ای محدود‌تر بر شیعه‌گری ایرانی و شیعه‌گری عربی تطبیق دهد. هدف اصلی او در این کتاب آن است تا ژئوپلیتیک شیعه را با هارتلند (مرکزیت) ایران ترسیم کند. نویسنده برای رسیدن بدین مقصود، بسیاری از واقعیت‌های جوامع شیعی را نادیده گرفته و خبط و خطاهای وی در گزارش‌دهی از تاریخ تشیع و شیعیان نیز کاملاً مشهود است.https://www.shiitestudies.com/article_18690_a71d605a4f814847ac5b0d96f11ee444.pdfموسسه شیعه شناسیفصلنامه علمی شیعه شناسی1735-4722124520140321بازتاب نمادین نقد و نفی قدرت مستقر، در مناسک و شعایر شیعه با تأکید بر دوره صفویه و قاجاریه7710618691FAسید حسیناطهرینویسندهلیلادستغیبنویسندهJournal Article20160223<strong>چکیده</strong>
با رسمی شدن مذهب تشیع اثناعشری در دورة صفویه، رویه‌ای دوسویه در قبال قدرت در دستگاه دینی نمودار شد. هم‌زمان با آنکه مشروعیت‌بخشی به حکومت در زمرة اختیارات علما قرار گرفت، با گسترش مناسک و شعایر، نقد و نفی قدرت در زمرة نمادهای محوری شعایر اصلی شیعه، یعنی عاشورا و محرم درآمد.
نویسندگان مقالة حاضر بر اساس رهیافت کارکردگرایی دینی، این ادعا را مطرح می‌سازند که به‌نظر می‌رسد در یک فراگشت تاریخی، با گسترش مناسک و شعایر، مذهب تشیع از مشروعیت‌بخشی حکومت، به نفی آن میل کرده است. بخش عمده‌ای از این فراگشت، متأثر از گسترش نمادین نفی قدرت سیاسی در مناسک و شعایر دینی بوده است. پادشاهان ایرانی در طول دورة صفویه و قاجاریه در جهت افزایش قدرت خود، به گسترش مناسک شیعی روی آوردند؛ اما با اقبال مردم به این مناسک، به‌تدریج نقد و نفی قدرت مطلقة پادشاهی، به‌مثابه مهم‌ترین نماد شعایر شیعی درآمد.https://www.shiitestudies.com/article_18691_4349e27c2e58c3bbc0c91ac64210093e.pdfموسسه شیعه شناسیفصلنامه علمی شیعه شناسی1735-4722124520140321مراسم عاشورا در کابل10713018692FAقاسمجوادینویسندهسیدمحمدجمالموسوینویسندهJournal Article20160223شیعیان در تمام دنیا همه‌ساله یاد و خاطرة شهیدان کربلا را زنده نگه می‌دارند و در ماه محرم به سوگ می‌نشینند. شیعیان افغانستان نیز اهتمامی ویژه به برپایی عزاداری‌های حسینی دارند و این امر، قدمتی به پیشینة حضور تشیع در این کشور دارد.
نوشتار زیر در دو بخش به این موضوع پرداخته است: بخش نخست اشاره‌ای کوتاه به سیر تاریخی عزاداری‌های حسینی در افغانستان، به‌ویژه کابل دارد؛ در بخش دوم به چگونگی برگزاری این مراسم، مانند سبک عزاداری، علایم و نمادها، زنانه‌خوانی، ساختار تکیه‌خانه، نحوة اجرای مراسم طی یک روز و. . . در شهر کابل پرداخته شده است. این بخش بیشتر به مشاهدات نویسنده و مصاحبه با افراد مطلع متکی است.https://www.shiitestudies.com/article_18692_b44f85da0de2acd0dfb9218c239570b9.pdfموسسه شیعه شناسیفصلنامه علمی شیعه شناسی1735-4722124520140321تجلی باورهای شیعی در مضامین عاشورایی دیوارنگاره‌های بقاع متبرک گیلان13115618693FAپریساشاد قزوینینویسندهJournal Article20160223یکی از برجسته‌ترین نمادهای شیعی، واقعة کربلاست. بازتاب این واقعه در جوامع شیعی، در طول تاریخ به گونه‌های مختلف رخ نموده است.
مردم گیلان به منظور پاسداشت حماسة عاشورا، مضامین این واقعة عظیم را بر دیوارهای بقاع نقش می‌زدند. شیعیان منطقه، مصایب کربلا را متعلق به خود می‌دانستند و در پیوندی عمیق با آن، در به‌تصویر کشیدن مجالس آن همت می‌گماشتند. نقش زدن بر در و دیوار بقعه، نوعی حرمت‌گذاری و ارادت به صاحب بقعه، و در جهت بیان باورهای پاک و بی‌غش مردم است. سنتِ نقش زدن مضامین مذهبی بر در و دیوار و ستون بقعه‌ها، رسمی کهن در منطقه است که حدود دو قرن قدمت دارد. پرداختن به مضامین حماسة جاودانة عاشورا در دیوارنگاره‌های بقاع، از سر عشق و دلدادگی انجام شده است و فاقد سند تاریخی است. در این دیوارنگاره‌ها بیشتر، ابعاد عاطفی واقعة کربلا به‌تصویر آمده است. این دیوارنگاره‌ها برای مردم جنبه‌ای مقدس داشته و در پرورش باورهای شیعی و آیین‌های سنتی ایشان، نقشی مؤثر ایفا می‌کرده است.
مقالة پیش رو بر این مطلب تأکید دارد که بازتاب مضامینِ عاشورایی دیوارنگاره‌های بقاع متبرک، نشان‌دهندة علاقه و باور مردم منطقه به اهل‌بیت و تأثیرگذاری آن بر باور شیعی مردم گیلان بود. غالب مضامینِ عاشورایی این دیوارنگاره‌ها را می‌توان با نگاه نمادین و اسطوره‌پردازانة عوام ارزیابی کرد؛ زیرا در ارتباط با فرهنگ شیعی عامه است.https://www.shiitestudies.com/article_18693_9dd39546e77951471a411d0b3fdedec8.pdfموسسه شیعه شناسیفصلنامه علمی شیعه شناسی1735-4722124520140321شیعیان مالزی15717618694FAجلالدرخشهنویسندهسیدعلیمرتضوی امامی زوارهنویسندهJournal Article20160223اسلام همیشه عنوان عنصر کلیدی در هویت فرهنگی مالزی را دارا بوده و پایدارترین و نفوذناپذیرترین خصیصة قومی را به‌وجود آورده است. دربارة پیشینة پیدایش شیعه در مالزی، دو دیدگاه قدیم و جدید وجود دارد: برخی بر این باورند که با ورود اسلام به منطقة جنوب شرق آسیا توسط بازرگانان مسلمان ایرانی، عربی و هندی در اوایل قرن پانزدهم میلادی، ایالات مالاکا، به‌عنوان مرکز اسلامی در این منطقه، فعالیت خود را آغاز کرد؛ برخی دیگر بر این اعتقادند که پیشینة تشیع در مالزی، به اقدامات یک سید پاکستانی برمی‌گردد که با کتاب و جزوه‌های خود نهال شیعه را در مالزی کاشت. پیروزی انقلاب اسلامی ایران سبب توجه بسیاری از نخبگان به مذهب تشیع شد و پس از این رویداد، اقبال شدیدی به تشیع در مالزی اتفاق افتاد.
بررسی جامعة شیعیان مالزی از لحاظ سیاسی، فرهنگی و اقتصادی، از مهم‌ترین دغدغه‌های این مقاله است.
https://www.shiitestudies.com/article_18694_d7c3f8dee9f1ce4c631160e82f1ec938.pdfموسسه شیعه شناسیفصلنامه علمی شیعه شناسی1735-4722124520140321سیر تحولات تاریخی حضور زنان در مساجد و اماکن اسلامی و تأثیر آن بر معماری مساجد17721018695FAریحانههاشمینویسندهرسولجعفریاننویسندهJournal Article20160223در این مقاله به بررسی «سیر تحولات تاریخی حضور زنان در مساجد و اماکن اسلامی و تأثیر آن بر معماری مساجد» پرداخته شده است.
در ابتدا حضور تاریخی زنان در مساجد در صدر اسلام و عملکرد پیامبر در تشویق زنان برای حضور در مسجد و نهی موردی آنان بررسی شده است. عملکرد خلفا پس از پیامبر با سنت ایشان متفاوت بوده و محدودیت‌هایی برای حضور زنان در مساجد قایل می‌شدند. ائمه بعد از پیامبر شیوة آن حضرت را ادامه داده، محدودیتی برای حضور زنان قرار نمی‌دادند؛ هرچند در مواردی نهی از طرف ایشان صادر شده است. علمای اهل‌سنت در پیروی از پیشوایان خود به سنت خلفا عمل کرده‌اند و این امر به‌تدریج بر معماری مساجد اهل‌سنت اثرگذاشته و جایگاه خاصی برای زنان در این مساجد در نظر گرفته نشده است؛ اما علمای شیعه با پیروی از اهل‌بیت به حضور زنان در مساجد اهمیت داده‌اند و این امر به‌تدریج باعث گسترش فضای اختصاص داده‌شده به بانوان در مساجد شده است.
اختصاص بخش‌های ویژه به بانوان شیعه در مساجد و حسینیه‌ها، موجب پیشرفت زنان در امور مذهبی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی شده و تأثیرات تمدنی برای بانوان شیعه برجای نهاده است. تأثیر تمدنی حضور بانوان شیعه در مساجد، افزون بر تأثیرات مثبت در معماری مساجد شیعیان، موجب تغییراتی در مساجد اهل‌سنت شده است.https://www.shiitestudies.com/article_18695_2134556f9140640adff936306ce87a24.pdfموسسه شیعه شناسیفصلنامه علمی شیعه شناسی1735-4722124520140321بررسی نقش بساسیری پیرامون نفوذ خلافت فاطمیان و شیعیان عراق21122818696FAسیدمیرحسینعلامهنویسندهJournal Article20160223داعی‌الدعاة شیعیان اسماعیلی، مؤیدالدین شیرازی هرچند مخفیانه به قاهره می‌رفت، اما وجود همراهان ناپایدار بساسیری و تغییر پیاپی مواضع آنها بین بساسیری و سلاجقه، و عدم وفاداری کامل آنها به شیعیان اسماعیلیه، به همراه مشکلات ایجادشده برای یازوری، وزیر مستنصر فاطمی، بن‌مایة قطع ارتباط داعی‌الدعاة با بساسیری می‌شود. بساسیری نیز اگرچه اختصاصات خلیفه را به مصر می‌فرستد و به نام مستنصر خطبه می‌خواند، اما خلیفة عباسی را به‌منزلة برگ برنده در حدیثةالفرات، نزد همراه اصلی خودش در فتح بغداد، یعنی قریش بن بدران، نگاه می‌دارد. حرکت بساسیری و اعلام خلافت فاطمیان؛ بیش از آنکه معلول وفاداری به شیعیان اسماعیلیه باشد، تقسیم و تسهیم منافع و قدرت سیاسی است. در عهدنامه‌ای که برای بساسیری به‌عنوان صاحب‌الجیش نوشته شده است، هیچ اشاره‌ای به تعهد شیعة اسماعیلیه ندارد. همچنین یک‌سان‌انگاری امام زمان (عجل‌الله تعالی فرجه الشریف) با المستنصر فاطمی برای بیان همکاری تعدادی از شیعیان امامیه با بساسیری، افزون بر نقض گزارش ابن اثیر، بیش از آنکه معلول تطابق اعلان یک امام حی در زمان خاص باشد، ناشی از ارتباط نسبی و طایفه‌ای بین مزید بن صدقه و بساسیری است. بنابراین، نظر برخی از مستشرقان همچون گرهارد هافمن، تی کانارد، و ناگل در این خصوص قابل تصحیح و تکمیل است.https://www.shiitestudies.com/article_18696_42de1de39dd831ed34ea48cb6e843fd2.pdf