موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 22 88 2024 12 21 A Comparative Study of the Organizational Structure of the Imami Agency and the Ismaili invitation بررسی تطبیقی ساختار تشکیلاتی سازمان وکالت امامیه و سازمان دعوت اسماعیلیه 105 142 735542 10.22034/shistu.2026.2074237.2558 FA جعفر شریفی استادیار،گروه معارف اسلامی،واحدبهبهان،دانشگاه آزاد اسلامی،بهبهان،ایران Journal Article 2025 10 10 The Imami Agency and the Ismaili Da‘wah were among the most influential Shi‘i organizational institutions between the second and fourth centuries AH. Both played crucial roles in preserving the faith, social cohesion, and intellectual communication of their followers during times of political suppression and concealment (taqiyyah). The Imami organization, established under the direct supervision and guidance of the Imams (peace be upon them), evolved into a complex hierarchical and network-based structure designed to maintain contact with the Shi‘a community, collect and distribute religious dues, answer theological inquiries, and safeguard the community from internal deviations and external threats.<br>Similarly, the Ismaili Da‘wah emerged under conditions of secrecy and developed a highly organized and disciplined network centered on the authority of the Ismaili Imam. Through the establishment of Dār al-Hijrah centers and the deployment of trained missionaries (du‘āt), it gradually extended its reach across vast regions of the Islamic world, ultimately preparing the ground for the foundation of the Fatimid Caliphate.<br>The central question explored in this study concerns the similarities and differences between these two institutions in terms of their organizational models. While both exhibited pyramidal and multi-tiered administrative systems, they diverged in complexity, territorial scope, methods of control, and strategic objectives, reflecting their distinct religious missions and political aspirations.This study comparatively examines and analyzes the organizational structure of the Imamiagent and the Isma'ili invitation organization سازمان های «وکالت امامیه» و «دعوت اسماعیلیه» به‌عنوان برجسته‌ترین نهادهای تشکیلاتی شیعه در سده‌های دوم تا چهارم هجری نقش مهمی در حفظ اعتقادات ، انسجام و ارتباطات پیروان ایفا کردند. سازمان وکالت امامیه در شرایط اختفا و تقیه شکل گرفت و با ساختاری سلسله ‌مراتبی و شبکه‌ای، تحت هدایت مستقیم امامان علیهم السلام، وظیفه ارتباط با شیعیان، جمع‌آوری وجوهات، پاسخ‌گویی به مسائل اعتقادی روابط با پیروان و مقابله با جریان‌های انحرافی را بر عهده داشت. از طرفی سازمان دعوت اسماعیلیه نیز در شرایط اختفا و تقیه شکل گرفت و با ساختاری سلسله مراتبی با محوریت امام اسماعیلی و با بهره‌گیری از دارالهجره‌ها و شبکه‌ای گسترده از داعیان در نواحی مختلف، توانست به‌ تدریج در نقاط مختلف جهان اسلام نفوذ یافته و زمینه‌ ساز تشکیل خلافت فاطمی شود. پرسش اصلی در این مقاله آن است که این دو سازمان چه وجوه اشتراک و افتراقی در ساختار سلسله مراتبی و تشکیلاتی داشته اند؟در پاسخ می توان گفت:ساختار تشکیلاتی هردو سازمان به صورت هرمی و سلسله مراتبی بوده است و هردو دارای مراکز استقرار جغرافیای سه سطحی بوده اند ولی تفاوت هایی در نوع وظایف سازمانی خود میزان و پیچیدگی قلمرو نظارتی خود و مطابق اهداف و برنامه های سازمانی خود داشته اند. https://www.shiitestudies.com/article_735542_13ce1d4fa05a091d0a0c891c33eeb8e4.pdf