موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 22 88 2024 12 21 The Role of the Trustworthy Companions (Thiqat) of Imam al-Sadiq (a.s) in Preserving and Disseminating the Teachings of the Ahl al-Bayt School: A Case Study of Dawud b. Sarhan, Dharih al-Muharibi, and Zayd al-Shahham. نقش ثقات اصحاب امام صادق (ع) در حفظ و ترویج معارف مکتب اهل بیت (ع)؛ مطالعه موردی داوود بن سرحان، ذریح محاربی و زید شحام 143 164 735539 10.22034/shistu.2026.2083225.2581 FA سعید طاوسی مسرور دکتر سعید طاوسی مسرور استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران 0000-0003-3277-4417 محمدامین شهبازی دانشجوی کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران 0009-0004-2111-9710 محمد مهدی عابدینی دانشجوی کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران 0009-0001-7363-8027 Journal Article 2026 01 06 Abstract<br>The imamate of Imam al-Sadiq (as) (114-148 AH) constitutes a critical juncture in Shii history, characterized by the political transition from the Umayyad to the Abbasid Caliphate and an intellectual opening that facilitated the rise of deviant movements like the Ghulat and rival legal schools. During this volatile period, the primary challenge was safeguarding doctrinal boundaries and preventing the distortion of religious teachings. This study aims to elucidate the defensive mechanisms of the Ja'fari school and the strategic role of the Imam's trusted elite by examining the "Trustworthy Companions" (Thiqat al-Ashab). Utilizing a descriptive-analytical method, the research focuses on a case study of three pivotal figures: Dawud b. Sarhan, Dharih al-Muharibi, and Zayd al-Shahham, analyzing their performance in confronting political, jurisprudential, and theological crises.<br><br>The findings demonstrate that these companions fortified the school's pillars through a systematic division of labor. Dawud b. Sarhan, by compiling written principles (Usul), prevented Shii jurisprudence from being assimilated into rival methods such as Qiyas (analogy). Dharih al-Muharibi managed the struggle against extremist distortions by employing discretion and truthfulness. Meanwhile, Zayd al-Shahham preserved the social cohesion of the Shii community during al-Mansur’s repression by serving as a vital intermediary, ensuring the Kufan Shias had continuous access to the Imam's narrations. Ultimately, these companions functioned as "fortresses" (Husun), managing the transition of Shi'ism from an oral culture to a stabilized written era and guaranteeing its safe passage through this historical turning point. دوران امامت امام صادق (ع) به دلیل تقارن با انتقال قدرت از امویان به عباسیان و ظهور جریان‌های انحرافی نظیر غُلات و مکاتب فقهی رقیب، یکی از حساس‌ترین مقاطع تاریخ تشیع است. در این بستر متلاطم تاریخی، مسأله اصلی چگونگی صیانت از مرزهای اعتقادی و جلوگیری از تحریف آموزه‌های دینی بوده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مکانیسمِ دفاعی مکتب جعفری و آشکارسازی نقش راهبردی نخبگان مورد اعتماد امام، به بررسی کارکرد «ثقات اصحاب» می‌پردازد. این نوشتار با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و تمرکز بر مطالعه موردی سه شخصیت محوری شامل «داوود بن سرحان»، «ذریح محاربی» و «زید شحام»، عملکرد آنان را در مواجهه با بحران‌های سه‌گانه سیاسی، فقهی و کلامی واکاوی کرده است.<br>این اصحاب با درک عمیق از شرایط زمانه و تقسیم کاری نظام‌مند، ارکان حفظ مکتب را استوار ساختند. در این راستا، «داوود بن سرحان» با اهتمام به تدوین اصول مکتوب، مانع استحاله فقه شیعه در روش‌های استنباطی رقیب(مانند قیاس) شد؛ «ذریح محاربی» با تکیه بر شاخصه رازداری و صدق، خط مقدم مبارزه با جریان تحریف‌گر غالیان را مدیریت نمود؛و «زید شحام» با ترویج زیست اخلاقی و نقش واسطه‌ای او بین شیعیان کوفه و امام(ع) و این که کوفیان از طریق امثال او به روایات امام(ع) دسترسی پیدا می کردند، انسجام اجتماعی جامعه شیعه را در عصر اختناق منصور دوانیقی حفظ کرد. نتیجه آنکه ثقاتِ اصحاب، به عنوان حلقه‌های واسط و دژهای مستحکم (حُصون)، گذار تشیع از فرهنگ شفاهی به دوران تثبیتِ مکتوب را مدیریت کرده و عبور سلامت آن از این پیچ تاریخی را تضمین نمودند. https://www.shiitestudies.com/article_735539_d71dbcc082d1eb51ad4780c827d94f75.pdf