موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 22 88 2024 12 21 Reexamining Metal Khamsas: The Symbolic Manifestation of Art and Religion In the Safavid Period واکاوی خمسه‌های فلزی: تجلی نمادین هنر و مذهب در دوره صفوی 57 88 735537 10.22034/shistu.2026.2061767.2533 FA فرزانه واحد دهکردی استادیار، گروه هنر، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران زهرا فنایی گروه هنر، مرکز تحقیقات افق های نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران. Journal Article 2025 05 26 The Safavid period in Iran occupies a distinguished position not only in terms of political and religious developments but also from cultural and artistic perspectives. The prevailing intellectual climate of the Safavid era led to the creation of works whose symbolic dimensions, when examined, reveal underlying themes and provide a deeper understanding of their meanings as well as their connection with the beliefs prevalent in the culture of the time. Among the artistic achievements of this period, the production of metal objects with religious themes—particularly metal khamsas—holds special significance. These works are not only manifestations of the refined and intricate art of Safavid metalwork but also symbols of the profound integration of art and religion during this era. The present study, titled “Reexamining Metal Khamsas of the Safavid Period: A Symbol of Art and Religion in the Golden Age of Iranian Metalwork,” employs a descriptive–analytical method with a qualitative approach and draws upon library and documentary sources for data collection. The research seeks to answer the question of how Safavid metal khamsas, in terms of their structure and function, reflect the culture, art, and religious–cultural beliefs of that period. The findings indicate that Safavid metal khamsas, which represent masterpieces of the artistic production of the time, demonstrate a deep interconnection between art, religion, and culture and served a variety of functions. These objects were used both in religious ceremonies (such as the mourning rituals of Muharram and pilgrimage practices) and in everyday life as seals, jewelry, or protective talismans. In terms of content, they reflect the religious and cultural beliefs of the Safavid era and contributed to the promotion of Shi‘ism through Shi‘i motifs—such as the names of the Five Members of the Cloak and the Twelve Imams. Moreover, through Qur’anic verses, supplications, and the Divine Names, alongside popular beliefs associated with the number “five” (khamsa) and the hand motif, they demonstrate the continuity of Iranian cultural traditions within an Islamic framework. تفکرات رایج در عصر صفوی منجر به‌خلق آثاری شده که بررسی وجوه نمادین آن‌ها ضمن شناسایی مضامین نهفته، به‌درک معنای عمیق‌تر آثار و ارتباط آن‌ها با باورهای مرسوم در فرهنگ جامعه منجر خواهد شد. در این میان خلق آثار فلزی با مضامین مذهبی، به ویژه "خمسه‌های فلزی"، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این آثار نه‌تنها تجلی‌گاه هنر ظریف و پیچیده فلزکاری صفوی به شمار می‌روند، بلکه نمادی از تلفیق عمیق هنر و مذهب در این عصر محسوب می‌شوند. <br>پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد کیفی انجام شده و برای جمع‌آوری اطلاعات از منابع کتابخانه‌ای و اسنادی بهره جسته است. این پژوهش درپی پاسخ به این سؤال است که: خمسه‌های فلزیِ دوره صفوی از نظر ساختار و کارکرد چگونه بازتاب‌دهنده‌ی فرهنگ، هنر و باورهای مذهبی- فرهنگی این دوره هستند؟ یافته‌ها نشان می‌دهد خمسه‌های فلزی دوره صفوی که از شاهکارهای هنری این دوران هستند، نشان‌دهنده پیوند عمیق هنر، مذهب و فرهنگ بوده و کاربردهای متنوعی داشته‌اند. این اشیاء هم در مراسم مذهبی مانند عزاداری‌های محرم و زیارت استفاده می‌شده، و هم به عنوان مُهر، جواهرات یا طلسم‌های محافظتی در زندگی روزمره به‌کار می‌رفته‌اند. از نظر محتوایی، این آثار بازتاب‌دهنده باورهای مذهبی و فرهنگی عصر صفوی بوده‌اند. با مضامین شیعی مانند نام پنج تن آل‌عبا و دوازده امام، به تبلیغ تشیع می‌پرداختند و از طریق آیات قرآنی، ادعیه و اسماءالحسنی در کنار عقاید عامیانه به عدد پنج و شکل دست، تداوم فرهنگ ایرانی در چارچوب اسلامی را نمایش می‌دادند. https://www.shiitestudies.com/article_735537_0dd7d41298b661f970708fc7905c83bd.pdf