موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 22 86 2024 06 21 بازشناسی مؤلفه‌های محتوایی و ساختاری طبقات‌نگاری شیعه در عصر عباسی (درآمدی بر سیر تدوین از آغاز تا قرن ششم هجری) 141 166 732000 10.22034/shistu.2025.2063310.2537 FA حسین مرادی نسب تاریخ اسلام، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه،قم، ایران محمد زاهدی مقدم دانشگاه شهرکرد 0000-0003-2296-2318 Journal Article در تاریخ‌نگاری اسلامی، طبقات‌نگاری به‌عنوان روشی نظام‌مند برای طبقه‌بندی شخصیت‌های علمی و دینی بر اساس معیارهای زمانی، مکانی و موضوعی، جایگاه ویژه‌ای دارد. شیعیان با توجه به سیر تحول آن از آغاز به طبقات‌نگاری توجه داشته‌ و آثاری نگاشته‌اند. این نوشتار با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی در پی پاسخ به این سؤال است که شیعه از آغاز قرن دوم تا پایان قرن ششم هجری چه مراحلی را در تدوین طبقات‌نگاری طی کرده است؟ با بررسی از آثار برجای مانده از کتاب‌های طبقات شیعیان و مطالعه آنها می‌توان به شناخت، نقل و شرح جامع وضعیت سیاسی و اجتماعی دوره‌ی عباسی پی برد؛ افزون بر این، واکاوی محتوای این تألیفات، زمینه‌ساز شناخت رویکردها فکری آنان در آن برهه تاریخی است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که این آثار در این محدوه زمانی، با محوریت امامان معصوم‰ و با دو ویژگی اصلی ساختار ترکیبی تاریخ‌محور، الفبایی، اسلوب ایجاز در نسب‌شناسی و موارد دیگر، و محتواگرایی مبتنی بر شاخصه هویتی و راویان شکل گرفته‌اند. در این میان، مؤلفه‌هایی چون تعریف امام‌محور از صحابی، اهتمام به ثبت شبکه‌های روایی و استفاده از اسلوب ایجاز در ارائه اطلاعات، از وجوه تمایز آثار شیعه با آثار اهل‌سنت به شمار می‌رود. این در حالی که اهل‌سنت بر ضرورت ثبت و شناخت سیره‌ی نبوی و شناخت آن، به معرفی صحابه‌ی پیامبر و راویان سیره به مثابه‌ی حلقه‌ی اتصال به شناخت روایات نبوی تأکید داشتند. طبقات‌نگاری شیعه تنها ابزار برای میراث ماندگار حدیثی نیست، بلکه بازتابی از تحولات فکری ـ اجتماعی جامعه شیعی و نقشه‌ای برای تثبیت مرجعیت علمی در عصر غیبت بوده است. https://www.shiitestudies.com/article_732000_5b1b130cc5b6b545cd969014b312dc52.pdf