موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 21 83 2023 09 23 An Analytical Study of the Themes of the Shi‘a Motifs in Inscribed Metal Works of Safavid Period in Museum of Khoy مطالعة تحلیلی بر مضامین عناصر شیعی در آثار فلزکاری کتیبه‌دار دورة صفوی در موزة خوی 73 102 717774 10.22034/shistu.2024.2024265.2425 FA پژمان دادخواه استادیار موسسه آموزش عالی اقبال لاهوری، مشهد، ایران 0009-0003-6164-1071 رضا بایرام‌زاده خوی - اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خوی محمد رضا شریف‌زاده استاد گروه پژوهش هنر، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Journal Article 2024 03 04 Among the Iranian artistic works and branches, the metal works have been reflecting ritual and denominational views throughout history in the discussion on traditional arts. Here, the metal works of the Safavid period are of great importance, because that period is among the magnificent eras of Iranian art, and because it created a monolithic state and promoted the Shiite denomination. This study aims at revealing the basic evolutions and transformations, embellishments and themes of the metal works in that era with ‘religious’ and ‘national’ parameters. Thus, it seeks to answer two main questions: first, “Why did the artists in the Safavid period want to use the names of twelve Imams in making metal things for expressing religious themes and social approaches?” And second, “In evolution of which formats did the Safavid rulers want to promote the Shiite themes and elements in the society by supporting artists?” This article has been written using a descriptive-analytical method and field resources of libraries and museums. The results of this investigation, in addition to cultural and artistic prominences as well as the Shi‘a themes in the inscriptions of that era, shows the typology and application of various types of plant embellishments, adjustment to previous eras, and using Farsi language and script in the Safavid period; and accordingly, the present study is founded on the hypothesis that the generalities of the structure of metal works in the Safavid period, though filled with aesthetic elements deserving propagation, is captured by the ideological thought, which must be explained in an apparent review. از جمله آثار و شاخه‌های هنری ایران، هنر فلزکاری است که در طول تاریخ، به‌ویژه در مبحث هنرهای سنتی انعکاس‌دهنده دیدگاه‌های آیینی و مذهبی بوده ‌است. در این میان، آثار فلزی دوران صفوی حایز اهمیت بسیار است؛ زیرا این مقطع از دوره‌های پرشکوه هنر ایران به شمار می‌آید؛ ازآن‌رو که دولت یکپارچه‌ای را ایجاد نمود و موجب گسترش مذهب شیعه گردید. هدف از این پژوهش آشکار کردن تحولات پایه‌ای و دگرگونی شکل، تزیینات و محتوای اشیای فلزی این دوره با دو شاخص «مذهبی» و «ملی» است. بدین‌روی در پی دستیابی به پاسخ دو پرسش اصلی است: اول اینکه چرا هنرمندان دوره صفوی می‌خواستند برای بیان مضامین مذهبی و رویکردهای اجتماعی از اسامی دوازده امام‰، دعا و ابیات در وصف ائمه اطهار‰ در ساخت اشیای فلزی استفاده کنند؟ دوم اینکه حاکمان دوره صفوی می‌خواستند با حمایت هنرمندان، مضامین و عناصر شیعی را در تحول کدام ‌قالب‌هایِ شکلی در جامعه رونق دهند؟ این نوشتار با روش «توصیفی - تحلیلی» و با استفاده از منابع میدانی موزه‌ای و کتابخانه‌ای تدوین گردیده است. نتایج حاصل از این بررسی، علاوه‌ بر برجستگی‌های فرهنگی و هنری و ساختار مضامین شیعی در کتیبه‌‌های این دوره، گونه‌شناسی و به‌‌کارگیری انواع تزیینات گیاهی، تطبیق با دوره‌های پیشین، و استفاده از زبان و خط فارسی در دوره صفوی را نشان می‌دهد و بر این اساس، پژوهش حاضر بر این فرضیات استوار است که کلیات ساختار اشیای فلزی دوره صفوی گرچه پر از عناصر زیبایی‌شناسی درخور تبلیغ است، لیکن در بسیاری از موارد دربند تفکری ایدئولوژیک است که ‌باید در نقدی آشکار حاصل آن تشریح گردد. https://www.shiitestudies.com/article_717774_3481bc881f8b53a47a97ba8bb9b6c8f8.pdf