موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 21 83 2023 09 23 Explanation of the optimal solutions and strategies for the realization of the five principles of mosque-oriented, education-oriented, neighborhood-oriented, introversion, and nature-oriented in the architecture of mosques-schools based on Shia tradi تبیین راهکارها و راهبردهای مطلوب جهت تحقق سنجی پنج اصل مسجدمحوری، آموزش محوری، محله محوری، درون‌گرایی و طبیعت محوری در معماری مسجد مدرسه‌ها براساس روایات شیعه 7 48 717772 10.22034/shistu.2024.2009499.2378 FA حامد حیاتی استادیار معماری دانشگاه قم Journal Article 2023 08 18 The Shi‘a teachings originated from the Holy Quran and the Infallibles’ sayings have presented certain conceptual and practical strategies as principles beyond time and place, which are exploitable. One of the architectural and urban places reflecting the ideology of the ruling systems is mosque-school. Since, with a review of the studies conducted, the effect of the most important principles of the Islamic-Iranian architecture (mosque-centrism, education-centrism, district-centrism, introversion and naturalism) on the body of architecture of the mosque-schools have not been clarified, this study explains the desired solutions and strategies of the five principles extracted from the Shiite sources based on the Infallibles’ traditions as the most important principles of the Islamic-Iranian architecture. In this article, the Shi‘a traditions serve as the independent variable affecting the structure of the mosque-schools as the dependent variable. This study aims at identifying the values and principles of the Islamic-Iranian architecture, describing the ways to realize them in the architecture of mosque-schools based on the Shi‘a traditions. The research method is qualitative-quantitative (compound) in type of data, descriptive-analytical from the viewpoint of type of results, and historical-interpretive in its approach. The aforementioned five principles were seen of great priority, for the experts, among the most important principles of Islamic-Iranian principles of architecture and urban planning based on the Shi‘a traditions in the in early studies. For explaining the desired strategies and solutions, these five principles were analyzed in four historical mosque-schools selected purposefully from Islamic periods (Saljuqids, Teymurids, Safavids and Qajars). آموزه­های شیعی منبعث از قرآن مجید و در کلام معصومان راهبردهای مفهومی و عملی مشخصی را به صورت اصولی فرازمانی و فرامکانی ارائه داده که قابل بهره‌برداری است. یکی از فضاهای معماری و شهری که از دیرباز منعکس‌کننده ایدئولوژی نظام­های حاکم بوده، مسجد - مدرسه است. چون با بررسی پژوهش­های انجام شده چگونگی تأثیر مهم‌ترین اصول معماری اسلامی - ایرانی (مسجدمحوری، آموزش‌محوری، محله‌محوری، درون‌گرایی و طبیعت‌محوری) بر کالبد معماری مسجد - مدرسه­ها به­طور واضح تبیین نشده، این پژوهش به تبیین راهکارها و راهبردهای مطلوب پنج اصل مستخرج از منابع شیعی و بر اساس روایات اهل‌بیت پرداخته که از مهم­ترین اصول معماری اسلامی - ایرانی است. در این مقاله روایات شیعی به­مثابه متغیر مستقلی است که بر ساختار کالبدی مسجد - مدرسه­ها به­عنوان متغیر وابسته مؤثر واقع می­شود. هدف این پژوهش شناسایی ارزش­ها، اصول معماری اسلامی - ایرانی و تشریح راهکارهای تحقق­بخشی آنها در معماری مسجد - مدرسه­ ها بر اساس روایات شیعه است. روش تحقیق به لحاظ نوع داده­ها کیفی و کمی (ترکیبی)، به لحاظ نوع نتایج توصیفی - تحلیلی و به لحاظ رهیافت تاریخی - تفسیری است. پنج اصل مزبور از مهم­ترین اصول معماری و شهرسازی اسلامی ایرانی بر اساس روایات شیعه در مطالعات اولیه در میان صاحب­نظران دارای اولویت دیده شد. برای تبیین راهبردها و راهکارهای مطلوب، در چهار مسجد - مدرسه تاریخی در دوره­های اسلامی (سلجوقی، تیموری، صفوی و قاجار) که به­طور هدفمند انتخاب شدند، این پنج اصل مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفت. https://www.shiitestudies.com/article_717772_b0eaf111157aaa886ad3f79972505621.pdf