موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 21 82 2023 06 22 The Dual Heritage of the Shi‘i Century: Convergence and Divergence Of the Islamic Denomination under Āl Buya Dynasty میراث دوگانه قرن شیعه: همگرایی و واگرایی مذاهب اسلامی در عصر آل‌بویه 127 158 715789 10.22034/shistu.2024.2017931.2403 FA رسول زرچینی مدرس دانشگاه مذاهب اسلامی تهران Journal Article 2023 12 14 The period of Al Buya’s dominance in Baghdad (334-447 AH), known as the “Shiite Century”, is often considered as the era of cultural and scientific revival in the Islamic world. This study uses a historical-analytical approach to explore the heritage of that period and its effect on the relationship between the followers of the Islamic denominations. The results show that in the first half of the Shiite Century, the Buya emirs relied on the military power and employed non-religious policies and could mange to create an equilibrium among the political, military and religious heads inside and outside their territory. This equilibrium of power prepared the ground for promoting religious tolerance and more convergence among the denominations, which led to scientific and intellectual growth and development. In that relatively open milieu, the Imamiyya scholars could make use of the existing opportunities and employ a proximity approach to prepare the ground for the growth in the identity, jurisprudence and theology of the Shi’a school for matching with the Sunnite denominations. However, in the second half of that century, with a change in the arrangements of power and an increase in tensions, the conditions altered. The Sunnite community of Baghdad, led by the Abbasid caliph, reinforced Sunnism and revived the Sunnite school, challenging the legitimacy of the non-Sunnite theories of caliphate as well as the Shiite and Mu’tazelite orthodoxy. Therefore, we may assume a dual heritage and a composite of convergence and divergence among the Islamic denominations in the Shiite Century, an era that simultaneously prepared the ground for cooperation and common growth as well as conflict and schism among denomination. دوران تسلط خاندان آل ‌بویه بر دارالخلافه بغداد (334-447ق)، که به «قرن شیعه» معروف است، اغلب به عنوان دوره‌ای از احیای فرهنگی و علمی در جهان اسلام شناخته می‌شود. این پژوهش با بهره‌گیری از رویکرد تاریخی- تحلیلی، به بررسی تأثیرات و میراث این دوره بر روابط میان پیروان مذاهب اسلامی ‌پرداخته است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در نیمه اول قرن شیعه، امیران بویهی با تکیه بر اقتدار نظامی و به­کارگیری سیاست‌های غیر مذهبی، موفق به ایجاد تعادلی میان سران سیاسی، نظامی و مذهبی داخل و خارج از قلمرو خود شدند. این تعادل قدرت، زمینه‌ساز ترویج رواداری مذهبی و همگرایی بیشتر میان مذاهب گردید و به تبع آن، رشد و توسعه علمی و فکری را به همراه داشت. در این فضای نسبتاً باز، علمای امامیه توانستند با بهره‌گیری از فرصت‌های به‌وجود‌آمده و به‌کارگیری رویکردی تقریبی، زمینه‌های رشد هویتی، فقهی و کلامی مکتب تشیع را در جهت همپایگی با مذاهب اهل سنت فراهم آورند. اما در نیمه دوم این قرن، با تغییر در مناسبات قدرت و افزایش تنش‌ها، شرایط دگرگون شد. جامعه اهل سنت بغداد با هدایت خلیفه عباسی، به تقویت سنت‌گرایی و احیای مکتب تسنن پرداخت و مشروعیت نظریه‌های غیر سنی خلافت و راست‌دینی شیعیان و معتزله را به چالش کشید. بدین­روی، برای قرن شیعه می‌توان میراثی دوگانه و ترکیبی از همگرایی و واگرایی میان مذاهب اسلامی تصور کرد؛ دوره‌ای که همزمان بستر همکاری و رشد مشترک و نیز زمینه تقابل و تفرقه را فراهم ساخت. https://www.shiitestudies.com/article_715789_1120849f7eb54a7e68b8a716dc1297d9.pdf