موسسه شیعه شناسی فصلنامه علمی شیعه شناسی 1735-4722 20 77 2022 05 22 Analysis of the jurisprudential attitude of Safavid historians on how the secular power of the sheikhs of the Safavid sect emerged and suppressed تحلیل نگرش فقهی تاریخ‌نویسان عصر صفوی از چگونگی برآمدن و سرکوب قدرتِ دنیویِ شیوخ طریقت صفویه 91 130 701497 10.22034/shistu.2023.549412.2223 FA علی قاسمی استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه‌ شهیدچمران‌اهواز، اهواز، ایران. 0000-0002-4247-9131 Journal Article 2023 02 02 Studying historical accounts related to the time of emergence and suppression of worldly power of Sheikh Joneyd and Sheikh Heydar Safavi shows that the majority of those accounts are influenced by the jurisprudential concepts. This study used a historical approach and analyzed sources to explain the matter. The results show that the historians adhering to or opposing Safavids presented such accounts to legitimize or illegitimatize the right of worldly power in the Safavid school, because inducing legitimacy or creating doubt about the roots of formation of the right to worldly or political power of that dynasty had a direct link with the foundations of legitimizing in establishing and continuation of the Safavid state. Among the opponents, Khonji’s approach was initiative. He attempted to make use of some jurisprudential concepts such as baghy, mu‘ārib and qā‘i‘ al-‘arīq about the Sheikhs of Safavid school to challenge the legitimacy of emergence and growth of worldly power in that dynasty. On the other hand, Khandamir and Amini Heravi also made efforts to use the theory of jihad in dar al-kufr and fighting with the adherents of baghy and rioters about the opponents to reflect the gradual growth of political power in the time of Sheikh Jonayd and Sheikh Heydar in a religious and legal form. Seemingly, the ultimate goal of such an approach was recreating the establishment and authority of the Safavid state in line with the Shiite imamate and historical government. مطالعة روایات تاریخی مربوط به زمان پیدایش و سرکوب قدرت دنیوی شیخ جُنَید و شیخ حیدر صفوی نشان میدهد که عمده این روایات تحت تأثیر مفاهیم فقهی نگاشته شدهاند. این پژوهش با بهرهگیری از رویکردی تاریخی و تجزیه و تحلیل منابع، در پی توضیح این مسئله برآمده است. نتایج نشان میدهد: مورخان هواخواه و مخالف صفویان، با طرح چنین روایاتی، درصدد مشروعیتبخشی یا تخطئه حق پیدایش قدرتِ دنیوی در طریقت صفوی برآمدند؛ زیرا القای مشروعیت یا ایجاد تردید درباره ریشههای شکلگیری حق قدرت دنیوی و سیاسی این خاندان صوفی، پیوند مستقیمی با مبانی مشروعیتبخش و حقانگارانه بنیانگذاری و دیرپایی دولت صفوی داشت. در این میان، رویکرد خنجی نوآورانه بود؛ وی کوشید با بهکارگیری برخی مفاهیم فقهی نظیر «بغی»، «محارب» و «قاطعالطریق» درباره شیوخ طریقت صفویه، مشروعیت پیدایش و رشد قدرت دنیوی این دودمان را با چالش مواجه سازد. در سوی مقابل، خواندمیر، امینی هروی و غیره نیز کوشیدند با بهرهگیری از نظریه «جهاد در دارالکفر» و «جنگ با اصحاب بغی و طاغیان» در باب مخالفان و رقیبان، رشد تدریجی قدرت سیاسی در زمان شیخجُنَید و شیخحیدر را بهصورتی دینمدارانه و قانونی بنمایانند. ظاهراً غایت چنین رویکردی، بازآفرینی بنیانگذاری و اقتدار دولت صفوی در امتداد امامت و حکومت تاریخی شیعه بوده است.

https://www.shiitestudies.com/article_701497_80e7d4b2dda686099998aa5448c74ba2.pdf