Shi'ite Studies

Shi'ite Studies

The Factors Effective in Formation and Expansion Of Twelver Sunnism And it’s Mutual Effect on Shi’sm in the Ninth Century

Document Type : Original Article

Authors
Purandokht Ramazan Jama’at 1
Naser Jadidi 2
1 PhD student in History of Islamic Iran, Islamic Azad University, Najafabad Branch
2 Assistant Professor, Islamic Azad University, Najafabad Branch, Faculty of Humanities
Abstract
The present study aims at investigating the factors effective in formation of the Twelver Sunnism in ninth century AH and its mutual effect on Shi’ism. The writers attempt to answer the following questions: “What factors have been effective in the initial formation as well as the expansion of Twelver Sunnism in ninth century AH?” and “What were the mutual effects of Twelver Sunnism and Shi’ism?” The findings of this study, conducted in a descriptive-analytical method, suggest that the fall of Abbasid caliphate as the most powerful Sunni religious institute caused other religious groups, especially the Shi’a groups, to find an opportunity to be active in the political atmosphere of that era and gradually add their followers. Besides, the diffusion of Sufi movements in Iran due to religious tolerance of the Teymurids created a new thought that attempted to pay special attention to Shi’a Imams and a peaceful coexistence between Sunnism and Shi’ism in Iran, while being committed to the Sunni principles. This new thought is known as Twelver Sunnism. Here, Sufism became the vehicle for a trend whose result was a religious transition in Iran from mere Sunnism to Shi’ism in the period between the seventh and ninth centuries.

Highlights

الف. کتاب

1. ابن الفوطی، کمال‌الدین‌ ابوالفضل عبدالرزاق، تلخیص مجمع الآداب فـی مـعجم الالقـاب‌، بیروت: مؤسسة الطباعة‌ و النشر‌، 1962م.

2. ابن‌عربشاه‌، احمد (854 ق)، زندگی شگفت‌آور تیمور، ترجمه محمد‌علی نجاتی‌، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1339.

3. امین، سیدمحسن، اعیان الشیعه، ج6، بیروت، بینا، بیتا.

4. بارتولد، واسیلی ایوانوویچ (1930م)، الغ بیگ و زمان وی: امپراتوری مغول و دولت جغتایی، ترجمه حسین احمدی‌پور، تبریز: چهر، 1336.

5. بکری، احمد بن عبدالله، سیره نبوی9؛ ترجمه پارسی ذرو العلیا فی سیره المصطفی9، ترجمه بهاءالدین کازرونی، تصحیح رسول جعفریان، تهران: نشر علم، 1388.

6. بویل، جی آ، تاریخ ایران کمبریج از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی دولت ایلخان، ترجمه حسن انوشه، ج‌5، تهران: امیرکبیر، 1366.

7. بیانی، شـیرین، دین‌ و دولت در ایران عهد مغول‌، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1375.

8. پارسا، خواجه‌محمد (822 هـ .ق)، فصل الخطاب لوصل الاحباب‌، تحقیق جلیل مسگرنژاد، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1382.

9. ترکمنی‌آذر، پروین، تاریخ سیاسی شیعیان اثنا عشری در ایران، قم: انتشارات شیعه‌شناسی،
1390.

10. جامی، عبدالرحمان (871 ق)، شواهد‌النبوه، به کوشش سیدحسن امین‌، تهران: میرکسری‌، 1379.

11. جعفریان‌، رسول، تاریخ ایران اسلامی (‌از یورش مغولان تا زوال ترکمانان)، تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر‌، 1377.

12. ـــــــــــــــــــــــــــ ، تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی، تهران: نشرعلم،
1387.

13. ـــــــــــــــــــــــــــ ، صفویه در عرصه دین، ج1، فرهنگ و سیاست، قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1379.

14. حسینی‌ تربتی‌، ابوطالب، تزوکات تیموری‌، چاپ اول‌، تهران: کتاب‌فروشی اسلامی، 1342.

15. خنجی اصفهانی، فضل‌الله، وسیلة الخادم الی المخدوم، به کوشش رسول جعفریان‌، قم: نشر انصاریان، 1375.

16. خواندمیر، غیاث‌الدین (943ق)، تاریخ حبیب‌السیر، ج3، با مقدمه جلال‌الدین همایی‌ و زیر نظر دکتر محمد دبیر سیاقی‌، تهران: کتاب‌فروشی خیام، 1333.

17. راوندی، مرتضی، تاریخ اجتماعی ایران، تهران: نگاه اول، 1382.

18. رویمر، هانس روبرت، ایران در راه عصر جدید، ترجمة آذر آهنچی، تهران: دانشگاه تهران،
1385.

19. سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق (887ق)، مطلع‌السعدین و مجمع‌البحرین، تصحیح محمد شفیع لاهوری، لاهور: بی‌نا، 1383ق.

20. کامل الشیبی، مصطفی، تشیع و تصوف تا آغاز سدة دوازدهم هجری، ترجمه علیرضا ذکاوتی قراگوزلو، چاپ دوم، تهران: مؤسسة انتشارات امیرکبیر، 1374.

21. مستوفی قزوینی، حمدالله بن ابی‌بکر، تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر، 1364.

22. میرجعفری‌، حسین، تاریخ تیموریان و ترکمانان‌، چاپ اول، تهران: سمت، 1379.

23. ناصری داوودی، عبدالمجید، تشیع در خراسان عهد تیموری، مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس، 1378.

24. نطنزی‌، معین‌الدین، منتخب‌التواریخ‌، به تصحیح ژان اوبن‌، تهران: کتاب‌فروشی خیام‌، 1336.

25. واعظ کاشفی، ملاحسین (910ق)، روضة‌ الشهدا، ج1، به تصحیح عبدالرحیم عقیقی بخشایشی، قم: نشر نوید اسلام، 1382.

 

ب. مقالات

1. توران، امداد، «اعتقادنامه‌های امامیه‌»، نشریه هفت آسمان، 1390، شماره 52.

2. جدیدی، ناصر، «تشیع و تصوف از واگرایی تا هم‌گرایی»، پژوهشنامه تاریخ، 1395، شماره42.

3. حسین‌پور، سید‌علی‌، «تاریخ اجتماعی شیعیان ایران در نیمه نخست قرن نهم هجری»‌، مجله تاریخ در آینه پژوهش، 1386، شماره16.

4. دانش پژوه، محمدتقی، «نقد کتاب کشف‌الحقایق»، مجله فرهنگ ایران زمین، 1344، شماره 13.

5. رفیعی، امیرتیمور، «سیاست مذهبی امیرتیمور گورکانی‌»، نشریه ایران‌شناسی‌، 1375، شماره1.

Keywords
Twelver Sunnism
Shi’ism
ninth century
Teymurids
Sufism
الف. کتاب
1. ابن الفوطی، کمال‌الدین‌ ابوالفضل عبدالرزاق، تلخیص مجمع الآداب فـی مـعجم الالقـاب‌، بیروت: مؤسسة الطباعة‌ و النشر‌، 1962م.
2. ابن‌عربشاه‌، احمد (854 ق)، زندگی شگفت‌آور تیمور، ترجمه محمد‌علی نجاتی‌، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1339.
3. امین، سیدمحسن، اعیان الشیعه، ج6، بیروت، بی­نا، بی­تا.
4. بارتولد، واسیلی ایوانوویچ (1930م)، الغ بیگ و زمان وی: امپراتوری مغول و دولت جغتایی، ترجمه حسین احمدی‌پور، تبریز: چهر، 1336.
5. بکری، احمد بن عبدالله، سیره نبوی9؛ ترجمه پارسی ذرو العلیا فی سیره المصطفی9، ترجمه بهاءالدین کازرونی، تصحیح رسول جعفریان، تهران: نشر علم، 1388.
6. بویل، جی آ، تاریخ ایران کمبریج از آمدن سلجوقیان تا فروپاشی دولت ایلخان، ترجمه حسن انوشه، ج‌5، تهران: امیرکبیر، 1366.
7. بیانی، شـیرین، دین‌ و دولت در ایران عهد مغول‌، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1375.
8. پارسا، خواجه‌محمد (822 هـ .ق)، فصل الخطاب لوصل الاحباب‌، تحقیق جلیل مسگرنژاد، تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1382.
9. ترکمنی‌آذر، پروین، تاریخ سیاسی شیعیان اثنا عشری در ایران، قم: انتشارات شیعه‌شناسی،
1390.
10. جامی، عبدالرحمان (871 ق)، شواهد‌النبوه، به کوشش سیدحسن امین‌، تهران: میرکسری‌، 1379.
11. جعفریان‌، رسول، تاریخ ایران اسلامی (‌از یورش مغولان تا زوال ترکمانان)، تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر‌، 1377.
12. ـــــــــــــــــــــــــــ ، تاریخ تشیع در ایران از آغاز تا طلوع دولت صفوی، تهران: نشرعلم،
1387.
13. ـــــــــــــــــــــــــــ ، صفویه در عرصه دین، ج1، فرهنگ و سیاست، قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه، 1379.
14. حسینی‌ تربتی‌، ابوطالب، تزوکات تیموری‌، چاپ اول‌، تهران: کتاب‌فروشی اسلامی، 1342.
15. خنجی اصفهانی، فضل‌الله، وسیلة الخادم الی المخدوم، به کوشش رسول جعفریان‌، قم: نشر انصاریان، 1375.
16. خواندمیر، غیاث‌الدین (943ق)، تاریخ حبیب‌السیر، ج3، با مقدمه جلال‌الدین همایی‌ و زیر نظر دکتر محمد دبیر سیاقی‌، تهران: کتاب‌فروشی خیام، 1333.
17. راوندی، مرتضی، تاریخ اجتماعی ایران، تهران: نگاه اول، 1382.
18. رویمر، هانس روبرت، ایران درراه عصر جدید، ترجمة آذر آهنچی، تهران: دانشگاه تهران،
1385.
19. سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق (887ق)، مطلع‌السعدین و مجمع‌البحرین، تصحیح محمد شفیع لاهوری، لاهور: بی‌نا، 1383ق.
20. کامل الشیبی، مصطفی، تشیع و تصوف تا آغاز سدة دوازدهم هجری، ترجمه علیرضا ذکاوتی قراگوزلو، چاپ دوم، تهران: مؤسسة انتشارات امیرکبیر، 1374.
21. مستوفی قزوینی، حمدالله بن ابی‌بکر، تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر، 1364.
22. میرجعفری‌، حسین، تاریخ تیموریان و ترکمانان‌، چاپ اول، تهران: سمت، 1379.
23. ناصری داوودی، عبدالمجید، تشیع در خراسان عهد تیموری، مشهد: بنیاد پژوهش‌های آستان قدس، 1378.
24. نطنزی‌، معین‌الدین، منتخب‌التواریخ‌، به تصحیح ژان اوبن‌، تهران: کتاب‌فروشی خیام‌، 1336.
25. واعظ کاشفی، ملاحسین (910ق)، روضة‌ الشهدا، ج1، به تصحیح عبدالرحیم عقیقی بخشایشی، قم: نشر نوید اسلام، 1382.
 
ب. مقالات
1. توران، امداد، «اعتقادنامه‌های امامیه‌»، نشریه هفت آسمان، 1390، شماره 52.
2. جدیدی، ناصر، «تشیع و تصوف از واگرایی تا هم‌گرایی»، پژوهشنامه تاریخ، 1395، شماره42.
3. حسین‌پور، سید‌علی‌، «تاریخ اجتماعی شیعیان ایران در نیمه نخست قرن نهم هجری»‌، مجله تاریخ در آینه پژوهش، 1386، شماره16.
4. دانش پژوه، محمدتقی، «نقد کتاب کشف‌الحقایق»، مجله فرهنگ ایران زمین، 1344، شماره 13.
5. رفیعی، امیرتیمور، «سیاست مذهبی امیرتیمور گورکانی‌»، نشریه ایران‌شناسی‌، 1375، شماره1.