نخل‌گردانی؛ روایت مردمی ـ اجتماعی هنرمندانه‌ از مرگ

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس

2 عضو هیأت علمی دانشکده هنر، دانشگاه الزهرا

چکیده

«نخل‌گردانی» وجهی از تاریخ دینی شیعیان را بیان می‌کند و صورت نمایشی اعتقادات مردم ایران، از رخدادی واقعی ـ تاریخی در حوزه حیات مرگ قدیسان دین است. بررسی­ها در پژوهش حاضر، نشان می‌دهد که اگرچه آیین نخل‌گردانی ظاهراً در اجرای مشارکتی خویش، مفهوم مرگ را به نمایش می­گذارد، در تفسیر معنایی­اش، نوعی مناسک گذار برای بازتولد محسوب می‌شود. چنان‌که هر ساله با به نمایش گذاردن نخل و پویا نمودن رویکردهای مذهبی اثر، در عین‌حال که بستری جمعی را برای مناسک اجتماعی مرگ فراهم می­سازد، گریز از میرایی و میل به جاودانگی را در تجربه تاریخی عاشورا ارائه می‌دهد. این امر، با مهیا نمودن الگو و زمینه­ای صورت می­گیرد که در آن پیام­ هنرمند (به عنوان نشانه‌هایی نمادین) با قرارگیری در ظرفی کارکردی ـ آیینی، بی­هیچ  تفسیر و واسطه­ای برای مردم فهم­پذیر ‌می­گردد و آنان با حضور در فضای دایره­ای تکیه، در مسیر این اجرا و با رمزگشایی اثر، ارزش­ها و باورهای دینی را دریافته، تولد درونی مجددی می‌یابند. 

کلیدواژه‌ها


  1. الیاده، میرچا، رساله در تاریخ ادیان، ترجمه جلال ستاری. تهران: سروش، 1376.
  2. ــــــــــــــ ، درآمدی بر اسطوره­شناسی مرگ: جهان اسطوره­شناسی(3)، ترجمه جلال ستاری، تهران: مرکز، 1379.
  3. بلوک‌باشی، علی، نخل‌گردانی؛ نمایش تمثیلی از جاودانگی حیات شهیدان، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1381.
  4. ــــــــــــــ ، تعزیه­خوانی حدیث قدسی مصایب در نمایش آیینی، تهران: امیرکبیر، 1383.
  5. ــــــــــــــ ، در فرهنگ خود زیستن و به فرهنگ‌های دیگر نگریستن، تهران: گل آذین، 1388.
  6. دابلیو کولتنر، جان، ارتباط گفتاری میان مردم، ترجمه دکتر سید اکبر میرحسینی و دکتر قاسم کبیری، تهران: امیرکبیر، 1369.
  7. دامود، احمد، بازیگری و پرفرمنس آرت، تهران: مرکز، 1387.
  8. دهخدا، علی‌اکبر، لغت­نامه، ج13، تهران: مؤسسه لغت­نامه دهخدا، 1373.
  9. فکوهی، ناصر، تاریخ اندیشه­ها و نظریه­های انسان­شناسی، تهران: نی، 1381.
  10.  گوستاو یونگ، کارل، چهار صورت مثالی (مادر، ولادت مجدد، روح و مکار)، ترجمه پروین فرامرزی، تهران: آستان قدس رضوی، 1384.
  11.  یارشاطر، احسان، تعزیه و آیین­های سوگواری در ایران قبل از اسلام، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1367.